ایمپلنتهای بیسیم کوچک چگونه با کمک بدن ارتباط برقرار میکنند؟
فناوری پزشکی در سالهای اخیر به سمت ساخت ابزارهای کوچکتر و هوشمندتر حرکت کرده است. اکنون پژوهشگران دانشگاه جورجیا تک (Georgia Tech) سامانهای توسعه دادهاند که به ایمپلنتهای بیسیم کوچک اجازه میدهد بدون استفاده از فناوریهایی مانند بلوتوث، از بافت بدن بهعنوان یک شبکه ارتباطی طبیعی استفاده کنند. این فناوری میتواند در آینده امکان هماهنگی میان حسگرهای کاشتهشده در نقاط مختلف بدن و تجهیزات درمانی را فراهم کند.
این سامانه که «شبکه هوشمند بیسیم خودکار» یا SWANS نام دارد، با ارسال سیگنالهای الکتریکی از طریق بافتهای بدن کار میکند و میتواند حسگرها و دستگاههای درمانی را به یکدیگر متصل کند.
ایمپلنتهای بیسیم کوچک بدون نیاز به جراحی گسترده کاشته میشوند
یکی از مهمترین ویژگیهای این فناوری، اندازه بسیار کوچک تجهیزات آن است. پژوهشگران توانستهاند ایمپلنتهایی کوچکتر از ۳ میلیمتر طراحی کنند؛ اندازهای که امکان انتقال آنها با سرنگ را فراهم میکند و ممکن است در آینده نیاز به برخی جراحیهای پیچیده برای کاشت دستگاهها را کاهش دهد.
در فناوریهای بیسیم معمولی، کوچکسازی ایمپلنتها دشوار است؛ زیرا آنتنها و نیازهای مربوط به تأمین انرژی میتوانند اندازه دستگاه را افزایش دهند. اما در سامانه SWANS، بدن انسان نقش یک مسیر ارتباطی را ایفا میکند و همین موضوع باعث کاهش نیاز به قطعات بزرگتر و مصرف انرژی کمتر میشود.
بدن انسان به شبکه ارتباطی ایمپلنتهای بیسیم کوچک تبدیل میشود
سامانه SWANS از رسانایی یونی طبیعی موجود در بافت بدن برای انتقال پیامهای الکتریکی استفاده میکند. هر ایمپلنت برنامهریزی میشود تا سیگنالهایی با ولتاژ و مدتزمان مشخص را شناسایی کند. به این ترتیب، دستگاهها میتوانند پیامهای سادهای را دریافت کرده و تنها ایمپلنت موردنظر را فعال کنند.
این روش باعث میشود محل دریافت یک سیگنال زیستی از محل انجام درمان جدا باشد. برای مثال، یک حسگر میتواند در نقطهای از بدن یک تغییر زیستی را شناسایی کند و دستگاه دیگری در بخش متفاوتی از بدن، پاسخ درمانی مناسب را فعال کند.
الکس آبرامسون، نویسنده ارشد این پژوهش و استاد دانشگاه جورجیا تک، توضیح داده است که در این سیستم، حسگرها و تجهیزات درمانی لازم نیست به هم متصل یا حتی نزدیک باشند؛ زیرا میتوانند از طریق بافت اطراف خود با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
آزمایش ایمپلنتهای بیسیم کوچک برای کنترل حرکت عضلات
پژوهشگران عملکرد این فناوری را در موشها آزمایش کردند. آنها شبکهای از حسگرها و رابطهای عصبی را در بدن حیوان ایجاد کردند. در این آزمایش، زمانی که یک حسگر حرکت پنجه جلویی موش را تشخیص داد، دستگاه دیگری بهطور خودکار فعال شد و با تحریک عضله پای عقبی، انقباضی ایجاد کرد که بخشی از حرکت طبیعی راه رفتن را شبیهسازی میکرد.
این آزمایش نشان داد که ایمپلنتهای کوچک میتوانند در آینده برای هماهنگی میان حسگرهای زیستی و ابزارهای درمانی مورد استفاده قرار گیرند.
کاربردهای احتمالی ایمپلنتهای بیسیم کوچک در پزشکی آینده
این فناوری برای انتقال حجم زیادی از اطلاعات طراحی نشده است. در عوض، ایمپلنتها پیامهای سادهای مانند «یک وضعیت خاص شناسایی شده است» یا «یک اقدام درمانی باید فعال شود» را منتقل میکنند.
پردازش اطلاعات پیچیدهتر میتواند توسط یک ابزار پوشیدنی خارجی انجام شود. این دستگاه میتواند دادههای چندین ایمپلنت را جمعآوری کرده و پاسخهای درمانی مختلف را هماهنگ کند.
پژوهشگران معتقدند این معماری میتواند در آینده برای کاربردهایی مانند تحریک عصبی و انتقال دارو بهصورت هوشمند استفاده شود. بهعنوان نمونه، حسگرها میتوانند بهطور مداوم شرایط بدن را بررسی کنند و در صورت نیاز، درمان مناسب را فعال کنند.
مصرف انرژی کم؛ یکی از مزیتهای مهم ایمپلنتهای بیسیم کوچک
یکی دیگر از ویژگیهای سامانه SWANS مصرف بسیار پایین انرژی است. این ایمپلنتها از قطعات الکترونیکی غیرفعال استفاده میکنند که هنگام انتظار برای دریافت سیگنال تقریباً انرژی مصرف نمیکنند.
بر اساس برآورد پژوهشگران، یک دستگاه تحریککننده کوچک که روزی یکبار فعال شود، میتواند حدود یک سال کار کند تا نیاز به تعویض پیدا کند. آزمایشها همچنین نشان دادهاند که پالسهای الکتریکی مورد استفاده برای ارتباط، به نمونههای بافتی آسیب وارد نکردهاند.
آینده درمانهای خودکار با کمک ایمپلنتهای بیسیم کوچک
پژوهشگران دانشگاه جورجیا تک امیدوارند این فناوری در آینده به ایجاد سامانههایی کمک کند که بتوانند درمان را دقیقاً در زمان و مکان موردنیاز بدن ارائه دهند. با این حال، SWANS هنوز در مرحله پژوهشی قرار دارد و برای استفاده گسترده پزشکی به مطالعات و آزمایشهای بیشتری نیاز خواهد داشت.
این پژوهش که در مجله Science منتشر شده است، گامی تازه در مسیر توسعه فناوریهای پزشکی کوچکتر، کممصرفتر و هوشمندتر به شمار میرود.
