التهاب روده در بیماری IBD و ارتباط آن با اگزالات موجود در غذاهای سالم
بیماریهای التهابی روده (IBD) مانند بیماری کرون و کولیت اولسروز از جمله اختلالاتی هستند که باعث التهاب مزمن در دستگاه گوارش میشوند. اکنون یک مطالعه جدید نشان میدهد که التهاب روده در بیماری IBD ممکن است فقط به عوامل شناختهشده مانند سیستم ایمنی یا ژنتیک مرتبط نباشد، بلکه نحوه پردازش برخی ترکیبات غذایی در بدن نیز نقش داشته باشد. پژوهشگران دریافتند ترکیبی طبیعی به نام «اگزالات» که در غذاهایی مانند اسفناج، بادام و سیبزمینی شیرین وجود دارد، ممکن است در برخی بیماران باعث تشدید واکنشهای التهابی در روده شود.
این یافتهها به معنای حذف کامل غذاهای گیاهی از رژیم غذایی بیماران مبتلا به IBD نیست، بلکه نشان میدهد بدن افراد مختلف ممکن است واکنش متفاوتی به ترکیبات موجود در مواد غذایی داشته باشد.
اگزالات چیست و چرا ممکن است بر التهاب روده در بیماری IBD تأثیر بگذارد؟
اگزالات یک ترکیب طبیعی گیاهی است که در بسیاری از مواد غذایی وجود دارد. این ماده بیشتر به دلیل نقش آن در تشکیل برخی سنگهای کلیه شناخته شده است، اما پژوهش جدید نشان داده که ممکن است در سلامت روده نیز اثرگذار باشد.
در افراد سالم، بخش زیادی از اگزالات مصرفشده از طریق مدفوع دفع میشود. اما محققان دریافتند در افراد مبتلا به بیماریهای التهابی روده، این روند ممکن است دچار اختلال شود.
این مطالعه نشان داد دو پروتئین انتقالدهنده در روده به نامهای SLC26A2 و SLC26A3 در بافت روده افراد مبتلا به بیماری کرون و کولیت اولسروز کاهش پیدا میکنند. کاهش این پروتئینها باعث میشود مقدار بیشتری اگزالات در محیط روده باقی بماند و طبق یافتههای پژوهش، این موضوع میتواند واکنشهای ایمنی و التهاب را افزایش دهد.
افزایش اگزالات در روده فقط به رژیم غذایی مربوط نیست
یکی از نکات مهم این تحقیق این بود که تفاوت میزان اگزالات در بدن بیماران فقط به مقدار مصرف غذاهای گیاهی مربوط نمیشد.
پژوهشگران دریافتند افراد مبتلا به بیماری کرون، با وجود مصرف مقدار مشابهی از غذاهای گیاهی نسبت به افراد سالم، سطح بالاتری از اگزالات در مدفوع خود داشتند. این موضوع نشان میدهد مشکل اصلی ممکن است در نحوه پردازش و جذب این ماده توسط روده باشد، نه صرفاً در نوع رژیم غذایی.
به گفته پژوهشگران، این یافته میتواند توضیح دهد چرا تأثیر رژیمهای غذایی مختلف در بیماران مبتلا به IBD همیشه یکسان نیست و برخی افراد نسبت به ترکیبات خاص غذایی حساسیت بیشتری نشان میدهند.
التهاب روده در بیماری IBD؛ آزمایشهای حیوانی نقش اگزالات در تشدید التهاب را نشان داد
برای بررسی دقیقتر اثر اگزالات، محققان آزمایشهایی روی موشها انجام دادند. در این آزمایشها، موشهایی که هم رژیم غذایی حاوی اگزالات دریافت کرده بودند و هم شرایط ایجادکننده التهاب روده داشتند، وضعیت شدیدتری نشان دادند.
نتایج نشان داد میزان زندهمانی این موشها حدود ۶۰ درصد کمتر از گروهی بود که اگزالات اضافی دریافت نکرده بودند. همچنین التهاب روده در برخی مدلهای حیوانی سریعتر ایجاد شد و شدت بیشتری پیدا کرد.
بررسیهای آزمایشگاهی نیز نشان داد اگزالات میتواند فعالیت سلولهای ایمنی مانند ماکروفاژها و سلولهای دندریتیک را افزایش دهد؛ سلولهایی که در تنظیم واکنشهای دفاعی بدن در روده نقش دارند.
التهاب روده در بیماری IBD؛ ارتباط احتمالی اگزالات با نوع شدیدتر بیماری کرون
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا سطح برخی انتقالدهندههای اگزالات میتواند با شدت بیماری ارتباط داشته باشد یا خیر.
آنها دریافتند کاهش فعالیت پروتئین SLC26A6 ممکن است با نوعی از بیماری کرون که باعث ایجاد تنگی در روده میشود، مرتبط باشد. در این نوع بیماری، التهاب مداوم میتواند باعث ایجاد بافت زخمی و باریک شدن بخشهایی از روده شود.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند برای تأیید این ارتباط به مطالعات گستردهتر و طولانیمدت نیاز است.
التهاب روده در بیماری IBD؛ آیا بیماران IBD باید غذاهای گیاهی را حذف کنند؟
نتایج این پژوهش به معنی توصیه برای حذف اسفناج، بادام یا دیگر مواد غذایی گیاهی از رژیم غذایی بیماران نیست. غذاهای گیاهی همچنان منبع مهمی از فیبر، ویتامینها و مواد معدنی هستند و میتوانند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشند.
محققان معتقدند در آینده ممکن است رژیم غذایی بیماران مبتلا به IBD بر اساس ویژگیهای زیستی هر فرد تنظیم شود؛ به این معنا که برخی افراد ممکن است نیاز داشته باشند میزان دریافت اگزالات را مدیریت کنند، در حالی که دیگران چنین نیازی نداشته باشند.
نقش باکتریهای روده در کنترل اگزالات
یکی دیگر از موضوعات مورد توجه پژوهشگران، نقش میکروبیوم روده است. برخی باکتریهای مفید مانند Oxalobacter formigenes توانایی تجزیه اگزالات را دارند، اما میزان این باکتریها در برخی افراد مبتلا به IBD کاهش پیدا میکند.
بازگرداندن تعادل میکروبیوم روده یا تقویت توانایی باکتریها برای تجزیه اگزالات میتواند در آینده به عنوان یک روش درمانی بررسی شود. البته این رویکرد هنوز در مرحله تحقیقات قرار دارد و به مطالعات بیشتری نیاز دارد.
جمعبندی
مطالعه جدید نشان میدهد التهاب روده در بیماری IBD ممکن است تحت تأثیر نحوه تعامل بدن با ترکیبات طبیعی موجود در غذاها قرار گیرد. اگزالات موجود در برخی مواد غذایی سالم، در افرادی که توانایی پردازش آن در روده کاهش یافته است، ممکن است به افزایش التهاب کمک کند.
با وجود این، پژوهشگران تأکید دارند که هنوز نمیتوان توصیههای غذایی قطعی ارائه کرد و تحقیقات آینده باید مشخص کند آیا کاهش اگزالات میتواند به بهبود علائم یا کاهش حملات بیماری در بیماران مبتلا به IBD کمک کند.
