اضافهوزن و سلامت مغز؛ یافتههای یک پژوهش ۲۴ساله
اضافهوزن و سلامت مغز ممکن است ارتباطی مهمتر از آنچه تصور میشود داشته باشند. پژوهشگران دانشگاه جورجیا در مطالعهای طولانیمدت دریافتند که شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر با کاهش سریعتر برخی تواناییهای شناختی، از جمله حافظه، عملکرد کلی ذهن و مهارتهای اجرایی، ارتباط دارد. این مطالعه که اطلاعات بیش از ۸۲۰۰ بزرگسال بالای ۵۰ سال را طی ۲۴ سال بررسی کرده است، نشان میدهد ارتباط میان وزن بدن و افت شناختی بهویژه در افراد بالای ۶۵ سال برجستهتر است.
با افزایش سن، تغییراتی در عملکرد مغز طبیعی است. بهمرور ممکن است به خاطر سپردن اطلاعات، پردازش جزئیات تازه و فکر کردن با سرعت گذشته دشوارتر شود. بااینحال، در بزرگسالان سالم، این تغییرات معمولاً نسبتاً خفیف هستند و بهتدریج رخ میدهند.
یافتههای جدید نشان میدهند که وزن بدن ممکن است با سرعت این تغییرات ارتباط داشته باشد. البته این ارتباط بهتنهایی ثابت نمیکند که اضافهوزن مستقیماً باعث افت شناختی میشود؛ بلکه ضرورت توجه بیشتر به عوامل مرتبط با سلامت مغز در دوران سالمندی را مطرح میکند.
اضافهوزن و سلامت مغز؛ شاخص توده بدنی چه ارتباطی با افت شناختی دارد؟
شاخص توده بدنی یا BMI معیاری است که با استفاده از وزن و قد محاسبه میشود و برای ارزیابی وضعیت وزنی افراد کاربرد دارد. پژوهشگران دانشگاه جورجیا با تحلیل دادههای یک مطالعه ملی و طولانیمدت، رابطه میان شاخص توده بدنی و تغییرات عملکرد شناختی را بررسی کردند.
نتایج نشان داد هر یک واحد افزایش در شاخص توده بدنی با سرعت بیشتر افت شناختی ارتباط داشت. این ارتباط در سال هشتم مطالعه برجستهتر بود و در افراد بالای ۶۵ سال تأثیر آشکارتری نشان داد.
تواناییهای شناختی بررسیشده فقط به حافظه محدود نبودند. عملکرد کلی شناختی و کارکردهای اجرایی نیز در این مطالعه مورد توجه قرار گرفتند. کارکردهای اجرایی مجموعهای از تواناییهای ذهنی هستند که به ما کمک میکنند تمرکز کنیم، برای انجام کارها برنامهریزی داشته باشیم، فعالیتها را سازماندهی کنیم و احساسات خود را تنظیم کنیم.
این مهارتها برای انجام فعالیتهای روزمره ضروریاند؛ بنابراین، بررسی عواملی که ممکن است با تغییرات آنها ارتباط داشته باشند، اهمیت زیادی دارد.
اضافهوزن و سلامت مغز؛ چرا اضافهوزن ممکن است بر سلامت مغز تأثیر بگذارد؟
اگرچه سازوکار دقیق ارتباط میان وزن بدن و عملکرد شناختی هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، پژوهشگران چند فرایند زیستی احتمالی را مطرح میکنند.
یکی از این فرایندها، التهاب است. اضافهوزن ممکن است با افزایش التهاب در بدن همراه باشد؛ وضعیتی که میتواند بر عملکرد طبیعی بافتها و اندامهای مختلف تأثیر بگذارد.
عامل احتمالی دیگر، اختلال در گردش خون است. عملکرد مغز به تأمین مناسب خون و اکسیژن وابسته است و تغییرات نامطلوب در گردش خون میتواند بر سلامت آن اثر بگذارد.
مقاومت به انسولین نیز از دیگر فرایندهایی است که ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشد. در این وضعیت، سلولهای بدن پاسخ کمتری به انسولین میدهند و تنظیم قند خون دشوارتر میشود.
پژوهشگران احتمال میدهند که این فرایندها در کنار یکدیگر بتوانند با افزایش خطر اختلالات شناختی، بیماری آلزایمر و دیگر انواع زوال عقل ارتباط داشته باشند. بااینحال، این سازوکارها در مقاله بهعنوان توضیحهای احتمالی مطرح شدهاند و برای مشخص شدن نقش دقیق هرکدام، به پژوهشهای بیشتر نیاز است.
اضافهوزن و سلامت مغز؛ آیا مدیریت وزن میتواند به حفظ سلامت مغز کمک کند؟
یکی از یافتههای قابلتوجه مطالعه این بود که مدیریت وزن ممکن است فرصتی برای حمایت از سلامت شناختی فراهم کند. به گفته سوهانگ سونگ، نویسنده اصلی پژوهش و استادیار دانشکده سلامت عمومی دانشگاه جورجیا، مدیریت وزن میتواند با کاهش سرعت افت شناختی ارتباط داشته باشد و این مزیت احتمالی ممکن است طی دو سال آشکار شود.
این موضوع اهمیت دارد، زیرا وزن بدن از جمله عواملی است که امکان مدیریت آن وجود دارد. در مقایسه با برخی عوامل دیگر مرتبط با سالمندی، وضعیت وزنی میتواند هدفی برای اقدامات پیشگیرانه و اصلاح عادتهای زندگی باشد.
بااینحال، نباید از این یافته نتیجه گرفت که کاهش وزن در همه افراد بهطور قطعی مانع افت حافظه یا زوال عقل میشود. مطالعه ارتباط میان شاخص توده بدنی و تغییرات شناختی را بررسی کرده است و بهتنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمیکند.
پیام اصلی این بخش آن است که توجه به وزن بدن میتواند یکی از موضوعات مهم در بررسی سلامت بلندمدت مغز باشد، بهویژه با افزایش سن.
ارتباط اضافهوزن، سالمندی و خطر زوال عقل
اهمیت این موضوع درباره اضافهوزن و سلامت مغز با توجه به افزایش نگرانیها درباره زوال عقل بیشتر میشود. بر اساس اطلاعات ارائهشده در گزارش دانشگاه جورجیا، بیش از هفت میلیون نفر در ایالات متحده با زوال عقل زندگی میکنند و پیشبینی میشود این تعداد تا سال ۲۰۵۰ دو برابر شود.
در حال حاضر درمان قطعی برای زوال عقل وجود ندارد؛ به همین دلیل، شناسایی عوامل خطر قابلتغییر و بررسی راههای احتمالی کاهش آنها اهمیت زیادی دارد.
پژوهشگران تأکید میکنند که بررسی ارتباط میان وزن بدن و افت شناختی میتواند به شناخت بهتر عواملی کمک کند که در مسیر سالمندی شناختی نقش دارند. البته برای تعیین اینکه مدیریت وزن تا چه اندازه میتواند خطر زوال عقل را کاهش دهد، شواهد بیشتری لازم است.
همچنین شاخص توده بدنی بهتنهایی تصویر کاملی از وضعیت سلامت یا چاقی ارائه نمیدهد. در گزارش اشاره شده است که برخی متخصصان معتقدند اندازه دور کمر و شرایط پزشکی مرتبط با وزن نیز باید در ارزیابی جامعتر در نظر گرفته شوند.
جمعبندی؛ توجه به وزن بدن برای سالمندی سالمتر
پژوهش ۲۴ساله دانشگاه جورجیا درباره اضافهوزن و سلامت مغز نشان میدهد شاخص توده بدنی بالاتر با افت سریعتر حافظه و برخی تواناییهای شناختی ارتباط دارد؛ ارتباطی که در افراد بالای ۶۵ سال برجستهتر بوده است.
این یافتهها به معنای آن نیست که اضافهوزن بهطور قطعی باعث زوال عقل میشود یا کاهش وزن میتواند از آن جلوگیری کند. بااینحال، نتایج بر اهمیت بررسی عوامل قابلتغییر مرتبط با سلامت مغز تأکید دارند.
در مجموع، اضافهوزن و سلامت مغز موضوعی مهم در پژوهشهای مربوط به سالمندی است. شناخت بهتر این ارتباط میتواند به پژوهشگران کمک کند تا راههای مؤثرتری برای حفظ تواناییهای شناختی در سالهای آینده زندگی شناسایی کنند.
