پژوهشگران در یک کارآزمایی بالینی جدید، ترکیبی روانگردان به نام مبوفوتنین برای افسردگی را بررسی کردهاند که از خانواده مواد روانگردان مرتبط با زهر نوعی وزغ است. نتایج این مطالعه نشان میدهد یک نوبت استفاده از اسپری بینی حاوی این ترکیب میتواند علائم افسردگی را در برخی بیماران مبتلا به افسردگی دشواردرمان کاهش دهد و اثرات آن دستکم هشت هفته باقی بماند. بااینحال، این یافتهها اولیهاند و هنوز برای تعیین جایگاه این روش در درمان افسردگی به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
مبوفوتنین چیست و چه ارتباطی با درمان افسردگی دارد؟
مبوفوتنین که با نام شیمیایی ۵-MeO-DMT نیز شناخته میشود، ترکیبی روانگردان است که بهطور طبیعی در وزغی بومی صحرای سونورا یافت میشود. این ماده یکی از ترکیبات موجود در مادهای غیرقانونی موسوم به «بوفو» است که از ترشحات این وزغ به دست میآید.
در مطالعه جدید، پژوهشگران بهجای استفاده از ترشحات طبیعی وزغ، شکل خالص و سنتزشده این ترکیب را بررسی کردند. هدف آنها ارزیابی ایمنی، اثربخشی و مدتزمان لازم برای بهبود وضعیت بیماران پس از دریافت دارو بود.
توجه به این نکته ضروری است که بررسی یک ترکیب در کارآزمایی بالینی به معنای تأیید آن برای استفاده درمانی نیست. مبوفوتنین همچنان در مرحله پژوهش قرار دارد و نتایج فعلی برای نتیجهگیری قطعی کافی نیستند.
کارآزمایی بالینی مبوفوتنین برای افسردگی چگونه انجام شد؟
این پژوهش از نوع کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده فاز ۲ب بود و ۱۹۳ نفر را در مراکزی در استرالیا، اروپا و ایالات متحده آمریکا دربر گرفت. شرکتکنندگان به افسردگی اساسی متوسط تا شدید مبتلا بودند و در دوره افسردگی فعلی خود، دو تا پنج داروی ضدافسردگی مختلف را امتحان کرده بودند، اما بهبود کافی به دست نیاورده بودند.
شرکتکنندگان بهصورت تصادفی یک نوبت اسپری بینی مبوفوتنین بنزوات با یکی از سه مقدار ۰٫۳، ۸ یا ۱۲ میلیگرم دریافت کردند. برای جلوگیری از سوگیری، افراد از مقدار دارویی که دریافت میکردند اطلاع نداشتند.
همچنین، شرکتکنندگان پیش از جلسه درمان، در طول آن و پس از پایان جلسه از حمایت روانشناختی برخوردار شدند. پژوهشگران وضعیت آنها را از نظر ایمنی، اثربخشی و بازگشت به شرایط عادی پس از تجربه اثرات روانگردان بررسی کردند.
اثر مبوفوتنین برای افسردگی چقدر سریع ظاهر شد؟
بر اساس نتایج مطالعه، بیشتر بیماران حدود دو روز پس از جلسه درمان شروع به تجربه بهبود کردند. این اثرات دستکم هشت هفته ادامه داشتند.
یکی از ویژگیهای قابلتوجه این ترکیب، سرعت بروز و پایانیافتن اثرات روانگردان آن است. اثرات ذهنی مبوفوتنین بهسرعت آغاز میشوند و معمولاً طی حدود یک ساعت فروکش میکنند؛ هرچند مدتزمان دقیق آن میتواند متفاوت باشد.
بیشتر شرکتکنندگان نیز حدود دو ساعت پس از دریافت دارو برای ترک جلسه درمان آماده بودند؛ البته این موضوع پس از بررسی وضعیت آنها و اطمینان از برطرفشدن اثرات حاد روانگردان مشخص میشد.
پژوهشگران معتقدند کوتاهبودن مدت اثرات حاد و ماندگاری احتمالی اثر ضدافسردگی میتواند از مزیتهای این روش باشد. برخی روشهای درمانی دیگر به جلسات مکرر یا چندین ساعت نظارت نیاز دارند. بااینحال، مقایسه مستقیم مزایای این روش با سایر درمانها به شواهد بیشتری نیاز دارد.
اسپری بینی مبوفوتنین برای افسردگی؛ عوارض جانبی مبوفوتنین چه بود؟
بیشتر شرکتکنندگان دستکم یک عارضه جانبی را تجربه کردند. این عوارض عمدتاً خفیف تا متوسط بودند و از جمله آنها میتوان به سردرد، تهوع و درد بینی اشاره کرد. بیشتر این مشکلات بهسرعت برطرف شدند و در همان روز دریافت دارو رخ دادند.
بااینحال، همه عوارض را نمیتوان کماهمیت دانست. یکی از شرکتکنندگان در جریان درمان دو حمله شدید هراس را تجربه کرد. چنین مواردی نشان میدهد ارزیابی دقیق ایمنی این ترکیب همچنان ضروری است.
دوزهای ۸ و ۱۲ میلیگرمی در مقایسه با دوز بسیار پایین ۰٫۳ میلیگرمی، بهبود بیشتری در امتیازهای افسردگی ایجاد کردند. دوز ۸ میلیگرمی برای ورود به مرحله سوم کارآزمایی بالینی انتخاب شده است؛ زیرا به نظر میرسید تعادل مناسبتری میان ایمنی و اثربخشی دارد.
اسپری بینی مبوفوتنین برای افسردگی؛ آیا مبوفوتنین درمان قطعی افسردگی است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، کارشناسان درباره میزان اثربخشی این روش ملاحظاتی مطرح کردهاند. یکی از پژوهشگرانی که در کارآزمایی شرکت نداشت، اشاره کرده است که بهبود متوسط بیماران حدود ۳۰ درصد بوده و میزان پاسخ به درمان و فروکشکردن علائم، پایینتر از مقادیری بوده که معمولاً برای برخی درمانهای دیگر، مانند کتامین یا درمان با تشنج الکتریکی، گزارش میشود.
همچنین، هیچیک از شرکتکنندگان پیشتر کتامین یا درمان با تشنج الکتریکی دریافت نکرده بودند. بنابراین، ممکن است توصیف وضعیت آنها بهعنوان «افسردگی دشواردرمان» دقیقتر از افسردگی کاملاً مقاوم به درمان باشد.
نکته دیگر اینکه افراد دارای افکار خودکشی از مطالعه کنار گذاشته شده بودند؛ در نتیجه، نمیتوان از این نتایج درباره ایمنی یا اثربخشی مبوفوتنین برای این گروه نتیجهگیری کرد.
از سوی دیگر، مطالعه اطلاعات کافی درباره استفاده بلندمدت از این ترکیب، نیاز احتمالی به تکرار درمان یا چگونگی انتقال بیمار به داروهای ضدافسردگی معمول ارائه نمیدهد.
مرحله بعدی پژوهش درباره مبوفوتنین برای افسردگی
قرار است دوز ۸ میلیگرمی در کارآزماییهای فاز سوم روی گروه بزرگتری از بیماران بررسی شود. این مرحله میتواند اطلاعات دقیقتری درباره اثربخشی، ایمنی و جایگاه احتمالی مبوفوتنین در مقایسه با درمانهای موجود فراهم کند.
در حال حاضر، این ترکیب را باید یک گزینه پژوهشی دانست، نه درمانی تأییدشده. نتایج مطالعه نشان میدهد بررسی بیشتر داروهایی که اثرات روانگردان کوتاهمدت دارند، ممکن است مسیرهای تازهای برای درمان افسردگی دشواردرمان ایجاد کند؛ اما برای مشخصشدن میزان فایده و خطرهای احتمالی آنها هنوز به شواهد بالینی بیشتری نیاز است.
