استفاده افراطی از گوشی هوشمند ممکن است پیامدهایی فراتر از اتلاف وقت داشته باشد و با مشکلاتی مانند کاهش تمرکز، ضعف عملکرد حافظه، اختلال خواب و حتی مشکلات احتمالی تعادل بدن همراه باشد. پژوهشگران دانشگاه سملوایز مجارستان در مطالعهای دریافتند که نوع فعالیت افراد هنگام استفاده از تلفن همراه و توانایی آنها در کنترل رفتارهایشان، در شکلگیری عادتهای مشکلساز اهمیت دارد. همچنین، ترس از دست دادن تجربهها و رویدادهای اجتماعی میتواند با استفاده مشکلساز از گوشی ارتباط داشته باشد. این یافتهها نشان میدهند که برای داشتن رابطهای سالمتر با تلفن همراه، فقط کاهش مدت استفاده کافی نیست و باید به نحوه استفاده از آن نیز توجه کرد.
استفاده افراطی از گوشی هوشمند به چه عواملی مرتبط است؟
پژوهشگران دانشگاه سملوایز در این مطالعه، دانشجویان ۱۸ تا ۳۵ ساله را بررسی کردند تا ارتباط میان عادتهای استفاده از گوشی، وضعیت روانی و جسمی و عملکرد شناختی آنها را ارزیابی کنند.
شرکتکنندگان به پرسشهایی درباره مدت استفاده روزانه از تلفن همراه، نوع فعالیتهای خود و میزان درگیری ذهنی با گوشی پاسخ دادند. برای مثال، از آنها پرسیده شد که آیا استفاده از تلفن همراه باعث شده است فعالیتهای برنامهریزیشده خود را از دست بدهند یا حتی زمانی که گوشی در دسترسشان نیست، همچنان به آن فکر کنند.
محققان همچنین سه عامل روانشناختی را بررسی کردند: خودکنترلی، ترس از دست دادن فرصتها یا تجربههای اجتماعی که با اصطلاح FOMO شناخته میشود، و روانرنجورخویی؛ ویژگی شخصیتی مرتبط با تجربه بیشتر هیجانهای منفی مانند اضطراب، غم و ترس.
نتایج نشان داد که ویژگیهای شخصیتی بهتنهایی تعیینکننده نیستند. به گفته پژوهشگران، توانایی کنترل تکانهها و احساسات و میزان نگرانی درباره ازدستدادن اتفاقات اجتماعی، در استفاده مشکلساز از گوشی نقش مهمی دارند.
استفاده افراطی از گوشی هوشمند؛ چرا نوع استفاده از گوشی از مدت استفاده مهمتر است؟
محققان شرکتکنندگان را بر اساس الگوی استفاده از تلفن همراه به سه گروه تقسیم کردند.
گروه نخست بیشتر از گوشی برای ارتباط با دوستان، حفظ روابط و تعامل اجتماعی استفاده میکردند. گروه دوم فعالیتهای متنوعی مانند ارتباط با دیگران، خواندن اخبار، سرگرمی و مرور محتوا را در کمتر از حدود چهار تا پنج ساعت در روز انجام میدادند.
گروه سوم که «کاربران با مصرف سنگین محتوا» نامیده شدند، حدود یکسوم شرکتکنندگان را تشکیل میدادند. این افراد روزانه چهار تا پنج ساعت یا بیشتر از گوشی استفاده میکردند و بیشتر وقت خود را به تماشای محتوا و مرور غیرفعال مطالب آنلاین اختصاص میدادند، نه ارتباط مستقیم با دیگران.
مقایسه این گروهها به پژوهشگران کمک کرد ارتباط میان نوع فعالیتهای دیجیتال و برخی پیامدهای شناختی را بررسی کنند.
استفاده افراطی از گوشی هوشمند چه ارتباطی با حافظه و تمرکز دارد؟
یکی از یافتههای مهم مطالعه این بود که نوع فعالیت با عملکرد شناختی ارتباط داشت. مرور پیدرپی شبکههای اجتماعی یا تماشای ویدئوهای کوتاه، فرد را در معرض جریان سریع و مداومی از اطلاعات متغیر قرار میدهد.
پژوهشگران مطرح کردند که این تحریک مداوم ممکن است توجه را تحت فشار قرار دهد، حفظ تمرکز برای مدت طولانی را دشوارتر کند و به خستگی ذهنی بینجامد.
آزمونهای شناختی نشان دادند افرادی که در گروه مصرف سنگین محتوا قرار داشتند، در برخی وظایف مربوط به حافظه و توجه، عملکرد ضعیفتری از حد انتظار برای سن خود داشتند. این افراد همچنین از کیفیت پایینتر خواب، تمایل بیشتر به دریافت تحریک مداوم و دشواری در مقاومت در برابر میل به بررسی فوری گوشی یا عملکردن بر اساس تکانهها گزارش دادند.
البته این نتایج بهتنهایی ثابت نمیکنند که مرور مداوم محتوا مستقیماً باعث افت حافظه یا تمرکز میشود؛ بلکه ارتباط میان این الگوی استفاده و تفاوتهای مشاهدهشده را نشان میدهند.
نگاه طولانی به گوشی چگونه ممکن است بر تعادل بدن اثر بگذارد؟
پیامدهای استفاده از تلفن همراه فقط به عملکرد ذهن محدود نمیشوند. بر اساس یافتههای این پژوهش، مدت کلی استفاده از گوشی ارتباط بیشتری با برخی پیامدهای جسمی داشت.
یکی از نگرانیها، وضعیت بدن هنگام نگاهکردن به صفحهنمایش است. وقتی تلفن همراه پایینتر از سطح چشم نگه داشته میشود، فرد معمولاً سر خود را به جلو خم میکند. تداوم این وضعیت فشار بیشتری بر گردن وارد میکند و ممکن است به درد یا فرسودگی زودرس مفاصل گردن منجر شود؛ وضعیتی که گاهی «گردن پیامکی» نامیده میشود.
گردن دارای گیرندههای حسی است که اطلاعات مربوط به موقعیت سر را به مغز منتقل میکنند. پژوهشگران توضیح میدهند که حفظ طولانیمدت وضعیت نامناسب سر ممکن است این پیامها را تغییر دهد و بر تعادل و هماهنگی حرکات تأثیر بگذارد.
بااینحال، این احتمال به معنای آن نیست که هر فردی که مدت زیادی از گوشی استفاده میکند، دچار اختلال تعادل خواهد شد. بررسی دقیقتر این ارتباط و پیامدهای احتمالی آن به پژوهشهای بیشتری درباره استفاده افراطی از گوشی هوشمند نیاز دارد.
استفاده افراطی از گوشی هوشمند؛ چگونه عادتهای سالمتری در استفاده از گوشی ایجاد کنیم؟
پژوهشگران معتقد نیستند که راهحل، حذف تلفنهای هوشمند از زندگی جوانان است. در عوض، آنها بر ایجاد عادتهای سالمتر و آگاهی از چگونگی و دلیل استفاده از گوشی تأکید میکنند.
برخی راهکارهای پیشنهادی برای جلوگیری از استفاده افراطی از گوشی هوشمند عبارتاند از:
- کاهش اعلانهای غیرضروری: خاموشکردن اعلانهای شبکههای اجتماعی و پیامرسانها میتواند تعداد دفعاتی را که توجه فرد به گوشی جلب میشود، کاهش دهد.
- تعیین محدودیت برای مرور شبکههای اجتماعی: مشخصکردن زمان استفاده از این برنامهها به کنترل عادتهای دیجیتال کمک میکند.
- پرهیز از استفاده از گوشی پیش از خواب: این تغییر میتواند به محافظت از کیفیت خواب کمک کند.
- اصلاح وضعیت بدن: نگهداشتن گوشی در وضعیت مناسبتر و پرهیز از خمکردن طولانیمدت سر ممکن است فشار واردشده بر گردن را کاهش دهد.
- افزایش فعالیت بدنی: تحرک منظم میتواند بخشی از مشکلات جسمی مرتبط با استفاده طولانیمدت از گوشی را کاهش دهد.
از نظر روانشناختی نیز تقویت خودکنترلی و کاهش نگرانی درباره ازدستدادن اتفاقات اجتماعی اهمیت دارد. افرادی که اضطراب بیشتری تجربه میکنند، لزوماً به استفاده مشکلساز از گوشی دچار نمیشوند؛ توانایی مدیریت تکانهها و احساس نیاز به حضور دائمی در فضای آنلاین نیز مهم است.
جمعبندی: فقط مدت استفاده از گوشی را در نظر نگیرید
مطالعه دانشگاه سملوایز نشان میدهد که استفاده افراطی از گوشی هوشمند با جنبههای مختلف سلامت، از جمله عملکرد حافظه و توجه، کیفیت خواب و وضعیت بدنی، ارتباط دارد. در این میان، نوع فعالیت دیجیتال و عوامل روانشناختی مانند خودکنترلی و ترس از دست دادن تجربههای اجتماعی نیز اهمیت دارند.
این یافتهها درباره استفاده افراطی از گوشی هوشمند بر اساس بررسی جوانان ۱۸ تا ۳۵ ساله به دست آمدهاند و بهتنهایی رابطه علتومعلولی را اثبات نمیکنند. بااینحال، نشان میدهند که برای مدیریت بهتر استفاده از گوشی، توجه به عادتهای دیجیتال و اصلاح شیوه استفاده میتواند بهاندازه محدودکردن زمان صفحهنمایش اهمیت داشته باشد.
منبع
بیشتر بخوانید…
قهوه بدون کافئین ممکن است برای حافظه مفیدتر باشد؛ نقش احتمالی میکروبیوم روده
