یبوست مزمن و محور روده-مغز؛ ارتباطی پیچیدهتر از تصور
حرکت منظم و بدون دردسر روده یکی از عوامل مهم کیفیت زندگی است؛ اما برای میلیونها نفر در جهان این تجربه وجود ندارد. بر اساس گزارش ScienceAlert، تا ۱۵ درصد از جمعیت جهان با یبوست مزمن دستوپنجه نرم میکنند؛ مشکلی که دلایل مختلفی دارد و در برخی موارد ممکن است به ارتباط پیچیده میان روده و مغز مربوط باشد.
پژوهش جدیدی که در مجله Frontiers in Immunology منتشر شده، نشان میدهد برخی انواع یبوست، از جمله یبوست با حرکت آهسته روده (Slow-Transit Constipation)، ممکن است با اختلال در محور روده-مغز ارتباط داشته باشند؛ شبکهای که میان میکروبیوم روده، سیستم ایمنی، سلولهای پوششی روده و سیستم عصبی رودهای ارتباط برقرار میکند.
یبوست مزمن چگونه با سیستم عصبی روده مرتبط میشود؟
یکی از انواع شناختهشده یبوست، یبوست با حرکت آهسته روده است. در این حالت، عبور مواد غذایی از دستگاه گوارش کندتر از حالت طبیعی انجام میشود. پژوهشگران احتمال میدهند که اختلال در اعصاب رودهای که مسئول کنترل حرکات منظم ماهیچههای روده هستند، در ایجاد این مشکل نقش داشته باشد.
سیستم عصبی رودهای که گاهی «مغز دوم بدن» نامیده میشود، وظیفه هماهنگی بسیاری از فعالیتهای گوارشی را بر عهده دارد. این سیستم با مغز، سلولهای ایمنی و میکروبهای ساکن روده در ارتباط دائمی است.
به گفته محققان، تغییر در هر بخش از این شبکه میتواند بر حرکت طبیعی روده اثر بگذارد.
یبوست مزمن و محور روده-مغز؛ نقش میکروبیوم روده در یبوست مزمن
در مدل پیشنهادی دانشمندان، نخستین مرحله با عنوان «محرک» شناخته میشود که به تغییرات نامتعادل در جمعیت میکروبهای روده اشاره دارد.
میکروبیوم روده ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند رژیم غذایی، داروها یا سبک زندگی تغییر کند. این تغییرات باعث تولید ترکیبات متفاوتی توسط میکروبها میشود که میتوانند پیامهای مولکولی مختلفی به بدن ارسال کنند.
برخی از این ترکیبات مفید هستند؛ برای مثال، اسیدهای چرب کوتاهزنجیر که هنگام تخمیر فیبر غذایی توسط میکروبهای روده تولید میشوند، به سلامت روده کمک میکنند.
با این حال، تغییر در سوختوساز ترکیباتی مانند اسیدهای صفراوی، لیپوپلیساکاریدهای باکتریایی و ترکیبات حاصل از تریپتوفان نیز ممکن است محیطی ایجاد کند که زمینه التهاب و اختلال عملکرد روده را افزایش دهد.
یبوست مزمن و محور روده-مغز؛ نقش سد روده در ایجاد اختلالات گوارشی
پژوهشگران در مدل خود، لایه محافظ روده را «دروازه» معرفی کردهاند. این لایه مانند یک فیلتر عمل میکند؛ مواد مغذی را جذب میکند اما مانع ورود ترکیبات مضر به جریان خون میشود.
اگر این سد محافظ ضعیف شود، ترکیبات تولیدشده توسط میکروبها میتوانند باعث فعال شدن واکنشهای التهابی شوند و عملکرد سیستم ایمنی و عصبی روده را مختل کنند.
محققان تأکید میکنند که آسیبپذیری این سد بهتنهایی عامل مستقیم یبوست نیست، بلکه میتواند شرایطی ایجاد کند که مشکلات دیگر مانند اختلال در ارتباط میان سیستم ایمنی و اعصاب رودهای تشدید شوند.
یبوست مزمن و محور روده-مغز؛ محور روده-مغز چگونه حرکات روده را کنترل میکند؟
مرحله بعدی در مدل دانشمندان «مرکز» نام دارد. این بخش به محیط اطراف سیستم عصبی رودهای اشاره دارد؛ جایی که پیامهای ارسالشده از نورونها، سلولهای پشتیبان، سلولهای ایمنی و میکروبها با یکدیگر ترکیب میشوند.
اختلال در این ارتباطات دوطرفه ممکن است به لایه ماهیچهای روده آسیب بزند؛ همان بخشی که با انقباضهای منظم خود، حرکت مواد داخل روده را کنترل میکند.
در نهایت، بخش «اثرگذار» این مدل، خود سیستم عصبی رودهای است. تغییرات ایجادشده در این سیستم میتواند باعث کاهش تعداد سلولهای عصبی، تغییر در مواد شیمیایی عصبی یا اختلال در سلولهای تنظیمکننده ریتم حرکات روده شود.
یبوست مزمن و محور روده-مغز؛ درمان یبوست مزمن در آینده چگونه خواهد بود؟
به دلیل پیچیدگی عوامل مؤثر در یبوست مزمن و محور روده-مغز، پژوهشگران معتقدند درمانهای آینده احتمالاً تنها بر یک روش خاص تمرکز نخواهند داشت.
یکی از مسیرهای مورد بررسی، اصلاح تعادل میکروبهای روده با استفاده از پروبیوتیکها و پریبیوتیکها است. همچنین برخی پژوهشها نشان دادهاند انتقال میکروبیوتای مدفوعی میتواند برای بعضی اختلالات مرتبط با روده مفید باشد.
راهکار دیگر، هدف قرار دادن فعالیتهای التهابی سیستم ایمنی یا محافظت از سلولهای عصبی و سلولهای تنظیمکننده حرکات روده است. البته هنوز هیچکدام از این روشها به عنوان درمان قطعی یبوست مزمن تأیید نشدهاند.
محققان پیشنهاد میکنند در آینده ترکیبی از روشهای مختلف، همراه با درمانهای سنتی مانند داروهای ملین که به حرکت بهتر روده و افزایش آب مدفوع کمک میکنند، بررسی شود.
جمعبندی
مطالعه جدید نشان میدهد یبوست مزمن ممکن است نتیجه یک مشکل ساده در حرکت روده نباشد، بلکه حاصل زنجیرهای پیچیده از تعامل میان میکروبهای روده، سیستم ایمنی، پوشش محافظ روده و سیستم عصبی رودهای باشد.
دانشمندان معتقدند شناخت بهتر محور روده-مغز میتواند مسیرهای تازهای برای درمانهای دقیقتر و مؤثرتر این مشکل شایع ایجاد کند.
