ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب؛ فراتر از نقش آن در خلقوخو
ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب موضوع یک پژوهش جدید است که نشان میدهد این پیامرسان شیمیایی، که بیشتر به دلیل نقش آن در تنظیم خلقوخو، خواب و گوارش شناخته میشود، ممکن است در سلامت دریچههای قلب نیز نقش داشته باشد. دانشمندان مرکز پزشکی دانشگاه کلمبیا و چند مرکز تحقیقاتی دیگر دریافتند که کاهش فعالیت ناقل سروتونین (SERT) میتواند در برخی بیماران مبتلا به نارسایی دژنراتیو دریچه میترال، با پیشرفت سریعتر آسیب دریچه مرتبط باشد.
این یافتهها به معنای آن نیست که سروتونین یا داروهای ضدافسردگی باعث بیماری قلبی در افراد سالم میشوند، بلکه نشان میدهد در افرادی که دریچه میترال آنها از قبل دچار تغییرات تخریبی شده است، عوامل ژنتیکی و دارویی ممکن است بر روند بیماری تأثیر بگذارند.
دریچه میترال چیست و چرا اهمیت دارد؟
دریچه میترال یکی از چهار دریچه اصلی قلب است که بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد. وظیفه این دریچه مانند یک دریچه یکطرفه است؛ یعنی هنگام انقباض قلب بسته میشود تا خون دوباره به سمت دهلیز بازنگردد.
در بیماری نارسایی دژنراتیو دریچه میترال (DMR)، بافت دریچه به مرور زمان تغییر میکند. برگچههای دریچه ممکن است ضخیم، کشیده یا تغییر شکل داده شوند و نتوانند بهطور کامل بسته شوند. در نتیجه بخشی از خون به عقب بازمیگردد.
این مشکل در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما با پیشرفت بیماری میتواند باعث خستگی، تنگی نفس، افزایش فشار روی ریهها، بینظمی ضربان قلب و حتی نارسایی قلبی شود.
ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب؛ نقش سروتونین در بدن فقط به مغز محدود نیست
سروتونین یک ماده پیامرسان شیمیایی است که در بخشهای مختلف بدن فعالیت دارد. این ماده در تنظیم احساسات، خواب، حافظه، گوارش و انعقاد خون نقش دارد.
در مغز، سروتونین به عنوان یک انتقالدهنده عصبی شناخته میشود و تغییرات در مسیرهای مربوط به آن با اختلالاتی مانند اضطراب و افسردگی ارتباط دارد.
برای کنترل میزان فعالیت سروتونین، پروتئینی به نام ناقل سروتونین (SERT) وجود دارد. این پروتئین سروتونین را دوباره وارد سلولها میکند و باعث پایان یافتن پیامرسانی آن میشود.
داروهای مهارکننده بازجذب انتخابی سروتونین یا SSRIها مانند فلوکستین و سرترالین، فعالیت این ناقل را کاهش میدهند تا سروتونین مدت بیشتری در فضای بین سلولها باقی بماند و اثر درمانی خود را اعمال کند.
پژوهشگران چگونه ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب را بررسی کردند؟
تیم تحقیقاتی اطلاعات بیش از ۹ هزار بیمار را که برای ترمیم یا تعویض دریچه میترال تحت عمل جراحی قرار گرفته بودند بررسی کرد. همچنین نمونههای بافتی حدود ۱۰۰ دریچه میترال در آزمایشگاه مورد مطالعه قرار گرفت.
نتایج نشان داد بیمارانی که داروهای SSRI مصرف میکردند، در مقایسه با افراد دیگر، در سن پایینتری به جراحی دریچه نیاز پیدا کرده بودند.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردند که این یافته فقط یک ارتباط آماری است و ثابت نمیکند داروهای ضدافسردگی مستقیماً باعث آسیب دریچه میشوند.
برای بررسی دقیقتر، دانشمندان آزمایشهایی روی موشها و سلولهای دریچه انسانی انجام دادند. موشهایی که فعالیت ناقل سروتونین در آنها کاهش یافته بود، دریچههای ضخیمتری داشتند. همچنین مصرف دوزهای بالای داروهای SSRI در موشها با تغییرات مشابهی همراه بود.
ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب؛ نقش ژنتیک در حساسیت بیشتر برخی افراد
یکی از بخشهای مهم این پژوهش بررسی یک منطقه ژنتیکی به نام 5-HTTLPR بود؛ بخشی از ژن ناقل سروتونین که میزان فعالیت این پروتئین را تنظیم میکند.
پژوهشگران دریافتند افرادی که نوع خاصی از این تغییر ژنتیکی را دارند، ممکن است فعالیت پایینتری در ناقل سروتونین داشته باشند. در بیماران مبتلا به بیماری دریچه میترال، افرادی با این ویژگی ژنتیکی بیشتر احتمال داشت به جراحی دریچه نیاز پیدا کنند.
آزمایشهای سلولی نشان داد سلولهای دریچه در این افراد نسبت به سروتونین و برخی داروهای SSRI حساستر هستند و مقدار بیشتری کلاژن تولید میکنند. افزایش بیش از حد کلاژن میتواند باعث ضخیم و سفت شدن بافت دریچه شود.
ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب؛ آیا آزمایش ژنتیک میتواند به درمان بهتر کمک کند؟
پژوهشگران پیشنهاد کردهاند که در آینده شاید آزمایش ژنتیکی برای بررسی فعالیت ناقل سروتونین بتواند به شناسایی بیماران پرخطر کمک کند.
به گفته آنها، چنین آزمایشی ممکن است مشخص کند کدام بیماران مبتلا به نارسایی دریچه میترال نیاز به پیگیری دقیقتر یا درمان زودتر دارند.
با این حال، این روش هنوز وارد استانداردهای پزشکی نشده است و برای اثبات سودمندی آن، مطالعات بیشتری روی بیماران لازم است.
ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب؛ آیا مصرف داروهای ضدافسردگی خطرناک است؟
محققان تأکید کردهاند که این یافتهها به معنی خطرناک بودن داروهای SSRI نیستند. این داروها برای بسیاری از بیماران ایمن و مؤثر هستند و افراد نباید بدون مشورت پزشک مصرف آنها را قطع یا تغییر دهند.
به نظر میرسد ارتباط سروتونین و بیماری دریچه قلب بیشتر در افرادی مطرح باشد که دریچه میترال آنها از قبل دچار آسیب و تغییرات تخریبی شده است.
آینده پژوهش درباره سروتونین و قلب
مطالعات جدیدتر نیز احتمال نقش سروتونین در تغییرات فیبروتیک دریچههای قلب را بررسی کردهاند. برخی پژوهشها مسیرهای مولکولی مانند گیرنده HTR2B را به عنوان هدف احتمالی درمانهای آینده معرفی کردهاند.
با وجود این، هنوز مشخص نیست که آیا تغییر مسیر سروتونین میتواند به درمان بیماریهای دریچهای قلب کمک کند یا خیر. برای پاسخ قطعی، مطالعات انسانی گستردهتر و کارآزماییهای بالینی مورد نیاز است.
در حال حاضر، تشخیص و درمان بیماری دریچه میترال همچنان بر اساس علائم بیمار، تصویربرداری قلب، میزان نشت دریچه و عملکرد قلب انجام میشود.
منبع
