آپنه خواب و کیفیت اسپرم ممکن است ارتباطی نزدیکتر از آنچه پیشتر تصور میشد داشته باشند. یک مطالعه جدید نشان میدهد مردانی که به آپنه انسدادی خواب مبتلا هستند، در مقایسه با افراد سالم، حجم مایع منی کمتر و اسپرمهای کمتحرکتری دارند. نکته جالبتر اینکه پژوهشگران پس از درمان این اختلال با دستگاه فشار مثبت مداوم راه هوایی (CPAP)، بهبودهایی را در توانایی حرکت اسپرمها مشاهده کردند. این یافتهها احتمال وجود ارتباط میان اختلال تنفس هنگام خواب و سلامت باروری مردان را تقویت میکند.
آپنه انسدادی خواب چیست و چگونه بر سلامت بدن تأثیر میگذارد؟
آپنه انسدادی خواب نوعی اختلال تنفسی است که در آن، راه هوایی فرد هنگام خواب بهطور موقت تنگ یا مسدود میشود. این اتفاق باعث وقفههای مکرر در تنفس و کاهش اکسیژنرسانی به بدن میشود. خروپف بلند که با مکثهایی در تنفس همراه است، یکی از نشانههای رایج این اختلال به شمار میرود.
آپنه خواب فقط باعث اختلال در استراحت شبانه و احساس خستگی در طول روز نمیشود؛ بلکه میتواند با مشکلات دیگری مانند فشار خون بالا و بیماریهای قلبیعروقی نیز ارتباط داشته باشد. بر اساس اطلاعات منتشرشده در مقاله، حدود یکچهارم مردان بالای ۳۰ سال با این اختلال مواجه هستند.
پژوهشهای قبلی همچنین ارتباط میان آپنه خواب و افزایش احتمال اختلال نعوظ را مطرح کرده بودند. بااینحال، اطلاعات علمی درباره تأثیر این مشکل بر کیفیت اسپرم و عملکرد تولیدمثلی مردان محدودتر بوده است.
ارتباط آپنه خواب و کیفیت اسپرم در مطالعه جدید
در پژوهش جدیدی که به سرپرستی محققان بیمارستان دانشگاه هنگکنگ-شنژن در چین انجام شد، وضعیت باروری مردان مبتلا به آپنه خواب بررسی شد.
پژوهشگران در این مطالعه آیندهنگر، ۷۲ مرد در سنین باروری را که به آپنه خواب درماننشده مبتلا بودند، با ۲۲ مرد سالم مقایسه کردند. شرکتکنندگان بین ۱۸ تا ۵۰ سال داشتند و تشخیص آپنه خواب در برخی از آنها با انجام آزمایش شبانه در مرکز تخصصی خواب صورت گرفت.
نتایج نشان داد مردان مبتلا به آپنه خواب در مقایسه با گروه سالم، حجم مایع منی کمتری داشتند. همچنین تعداد اسپرمهایی که توانایی حرکت رو به جلو داشتند، پایینتر بود.
بررسی نمونههای مایع منی نشان داد سطح چند نشانگر التهابی نیز در این افراد افزایش یافته است. این یافته میتواند نشاندهنده وجود ارتباط میان اختلال تنفس هنگام خواب، التهاب و تغییر در محیط مایع منی باشد.
نکته مهم این است که تفاوتهای مشاهدهشده در کیفیت اسپرم مستقل از عملکرد نعوظ مردان بود. به عبارت دیگر، ارتباط آپنه خواب با برخی شاخصهای سلامت اسپرم لزوماً به وجود اختلال نعوظ وابسته نبود.
آپنه خواب و کیفیت اسپرم؛ کاهش تحرک اسپرم در مردان مبتلا به آپنه خواب
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، کاهش تحرک اسپرم در مردان مبتلا به آپنه خواب بود.
اسپرمها برای رسیدن به تخمک و مشارکت در فرایند لقاح، باید توانایی حرکت مؤثر داشته باشند. به همین دلیل، تحرک اسپرم یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی کیفیت مایع منی و ظرفیت باروری مردان محسوب میشود.
بر اساس نتایج مطالعه، در گروه مبتلا به آپنه خواب، تعداد اسپرمهایی که حرکت رو به جلو داشتند، حدود ۱۰ درصد کمتر از گروه سالم بود. همچنین تعداد کل اسپرمهای متحرک نیز حدود ۱۰ درصد کاهش نشان داد.
البته این تغییرات بهتنهایی به معنای ناباروری نیستند. کیفیت اسپرم یکی از عوامل مؤثر بر باروری است و نمیتوان صرفاً بر اساس یک یا چند شاخص آزمایشگاهی، درباره توانایی یک فرد برای بچهدار شدن نتیجهگیری کرد.
آپنه خواب و کیفیت اسپرم؛ آیا درمان آپنه خواب با دستگاه CPAP کیفیت اسپرم را بهتر میکند؟
بخش امیدوارکننده پژوهش به بررسی تأثیر درمان آپنه خواب بر تحرک اسپرم مربوط میشود.
دستگاه CPAP یکی از روشهای اصلی درمان آپنه انسدادی خواب است. این دستگاه با ایجاد فشار مثبت و مداوم هوا، مانع بستهشدن راه هوایی در طول خواب میشود و به حفظ جریان طبیعی تنفس کمک میکند.
در مرحله بعدی مطالعه، ۲۵ نفر از شرکتکنندگان مبتلا به آپنه خواب از دستگاه CPAP استفاده کردند. معیار استفاده منظم در این پژوهش، دستکم چهار ساعت در شب و حداقل پنج شب در هفته بود.
بررسیها نشان داد تنها پس از یک ماه استفاده از دستگاه، درصد اسپرمهایی که حرکت رو به جلو داشتند، از حدود ۴۰ درصد به ۴۵ درصد افزایش یافت.
این تغییر نشان میدهد درمان آپنه خواب ممکن است در بهبود برخی شاخصهای عملکرد اسپرم نقش داشته باشد. بااینحال، پژوهشگران کاهش معناداری در چهار نشانگر التهابی افزایشیافته مشاهده نکردند. بنابراین، هنوز مشخص نیست بهبود تحرک اسپرم دقیقاً از چه سازوکاری ناشی میشود.
محدودیتهای مطالعه درباره آپنه خواب و کیفیت اسپرم؛ آیا تأثیر درمان در بلندمدت باقی میماند؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، این پژوهش محدودیتهایی دارد که باید هنگام تفسیر یافتهها در نظر گرفته شوند.
نخست اینکه تعداد شرکتکنندگان نسبتاً کم بود و درمان نیز بهصورت تصادفی به افراد اختصاص داده نشده بود. بنابراین، برای اثبات رابطه علت و معلولی میان درمان آپنه خواب و بهبود کیفیت اسپرم، به مطالعات دقیقتر و گستردهتری نیاز است.
از سوی دیگر، تعداد افرادی که درمان را در طول زمان ادامه دادند، بهطور قابلتوجهی کاهش یافت. در بررسی سهماهه، فقط ۱۵ نفر همچنان از دستگاه CPAP استفاده میکردند و برای ارزیابی مجدد مراجعه کرده بودند. این تعداد در ششماهگی به هشت نفر رسید.
یکی از دلایل احتمالی این موضوع، دشواری استفاده طولانیمدت از دستگاه CPAP است. برخی افراد استفاده از این دستگاه را به دلیل ابعاد، احساس ناراحتی یا مشکلات مربوط به خوابیدن با ماسک دشوار میدانند.
بااینحال، در افرادی که درمان را ادامه دادند، تحرک اسپرم همچنان بالاتر از سطح اولیه باقی ماند. البته تعداد کم این افراد اجازه نمیدهد درباره ماندگاری اثر درمان با اطمینان نتیجهگیری کنیم.
آپنه خواب و کیفیت اسپرم؛ آیا آپنه خواب باید در بررسی ناباروری مردان مورد توجه قرار گیرد؟
یافتههای این پژوهش درباره آپنه خواب و کیفیت اسپرم بار دیگر اهمیت توجه به سلامت خواب را در ارزیابی سلامت باروری مردان مطرح میکند.
پژوهشهای حیوانی و برخی مطالعات مشاهدهای انسانی پیشتر نشان دادهاند که کاهش اکسیژنرسانی و التهاب سیستمیک ناشی از آپنه خواب ممکن است بر فرایند تولید اسپرم تأثیر بگذارند. مطالعه جدید نیز ارتباط میان اختلال تنفس هنگام خواب، التهاب محیط مایع منی و کاهش عملکرد اسپرم را تقویت میکند.
پژوهشگران معتقدند بررسی اختلالات تنفسی هنگام خواب میتواند در آینده بهعنوان یکی از ارزیابیهای تکمیلی در مردانی که با مشکلات نامشخص کیفیت مایع منی مواجه هستند، مورد توجه قرار گیرد.
بااینحال، هنوز مشخص نیست درمان آپنه خواب تا چه اندازه میتواند احتمال بارداری طبیعی را افزایش دهد. برای پاسخ به این پرسش، انجام مطالعات بزرگتر با دوره پیگیری طولانیتر ضروری است.
در مجموع، این پژوهش درباره آپنه خواب و کیفیت اسپرم نشان میدهد سلامت خواب ممکن است یکی از عوامل قابلتوجه در سلامت باروری مردان باشد. درمان آپنه خواب با دستگاه CPAP نیز نشانههایی از بهبود تحرک اسپرم را نشان داده است؛ اما برای تأیید فواید بلندمدت آن بر باروری، شواهد بیشتری مورد نیاز است.
