حمله سوگ تجربهای است که در آن غم ناشی از فقدان، ناگهان و با شدتی زیاد ظاهر میشود؛ گاهی حتی زمانی که فرد انتظارش را ندارد. این حالت ممکن است علاوه بر اندوه و دلتنگی شدید، با علائم جسمانی شبیه حمله وحشتزدگی، مانند لرزش، تعریق و سرگیجه همراه باشد. پژوهشگران در مطالعهای درباره بزرگسالانی که عزیزی را از دست دادهاند، دو ویژگی اصلی این تجربه را شناسایی کردهاند: واکنشهای جسمانی شبیه وحشتزدگی و اشتیاق عمیق برای دوباره در کنار فرد ازدسترفته بودن. شناخت این تجربه میتواند به افراد کمک کند احساسات خود را بهتر درک کنند و هنگام مواجهه با موج ناگهانی اندوه، کمتر دچار ترس و سردرگمی شوند.
حمله سوگ چیست و چگونه بروز میکند؟
سوگواری معمولاً با احساس غم، دلتنگی و درد عاطفی همراه است؛ احساساتی که ممکن است بهتدریج تغییر کنند. بااینحال، تجربه سوگ برای همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد از موجهای ناگهانی و شدیدی از اندوه صحبت میکنند که بدون هشدار قبلی سراغشان میآید.
این تجربه که از آن با عنوان «حمله سوگ» یاد میشود، میتواند با محرکی کوچک و روزمره آغاز شود یا بهطور غیرمنتظرهای بروز کند. فرد ممکن است ناگهان شروع به گریه کند، بلرزد یا احساس کند کنترل هیجانهایش را از دست داده است.
به گفته کوین بنت، استاد روانشناسی و نویسنده مقاله منتشرشده در وبسایت Psychology Today، برخی از دانشجویان او پس از آشنایی با این اصطلاح گفتهاند که چنین تجربهای داشتهاند، اما پیش از آن نام مشخصی برای آن نمیشناختهاند. نامگذاری یک تجربه عاطفی لزوماً آن را از بین نمیبرد، اما میتواند به درک بهتر آن و کاهش ترس ناشی از ناشناخته بودنش کمک کند.
پژوهش درباره حمله سوگ چه میگوید؟
پژوهشی که مقاله به آن اشاره میکند، بزرگسالان سوگوار در ایالات متحده را بررسی کرده است. از شرکتکنندگان خواسته شد شدیدترین حمله سوگی را که تجربه کرده بودند به یاد بیاورند و شدت علائم مختلف خود را ارزیابی کنند.
نتایج نشان داد که این تجربه را میتوان با دو ویژگی مرتبط اما متمایز توصیف کرد.
ویژگی نخست، علائم جسمانی شبیه وحشتزدگی است. لرزش یا تکانهای بدن، تعریق، بیحسی یا احساس گزگز، سرگیجه و احساس ضعف یا غش کردن از جمله علائمی هستند که شرکتکنندگان گزارش کردند.
ویژگی دوم، دلتنگی و اشتیاق شدید برای فرد ازدسترفته است. این حالت میتواند با فکر کردن مداوم به فرد فوتشده، میل شدید به حضور دوباره او، اندوه، خشم و گریهای همراه باشد که مهار کردنش دشوار است.
بر اساس گزارش پژوهشگران، الگوی کلی این تجربه در زنان و مردان شباهت داشت.
البته این یافتهها به معنای آن نیست که همه افراد سوگوار چنین حملاتی را تجربه میکنند یا علائم آنها همیشه به یک شکل ظاهر میشود. این پژوهش بیشتر به بررسی ویژگیهای تجربهشده در شدیدترین حملات سوگ پرداخته است.
چرا حمله سوگ میتواند شبیه ترس و وحشت باشد؟
یکی از پرسشهای مهم این است که چرا غمی که با فقدان و دلتنگی ارتباط دارد، گاهی واکنشی جسمانی شبیه ترس ایجاد میکند.
نویسنده مقاله با اشاره به نظریه دلبستگی توضیح میدهد که بخشی از این واکنش ممکن است به سازوکارهای روانشناختی مرتبط با جدایی از افراد مهم زندگی مربوط باشد.
بر اساس این دیدگاه، هنگامی که از فردی که به او دلبستگی داریم جدا میشویم، ممکن است نوعی واکنش هشدار در ما فعال شود. این واکنش میتواند با میل شدید به جستوجوی فرد و برقراری دوباره ارتباط همراه باشد.
در شرایط معمول، چنین میلی ممکن است فرد را به تلاش برای نزدیک شدن دوباره به شخص موردعلاقهاش سوق دهد. اما وقتی آن شخص فوت کرده است، امکان برقراری دوباره ارتباط فیزیکی وجود ندارد. در نتیجه، اشتیاق برای حضور او با واقعیت فقدان روبهرو میشود و میتواند درد عاطفی شدیدی ایجاد کند.
بااینحال، این توضیح یک تفسیر نظری از یافتههاست و هنوز همه سازوکارهای حمله سوگ بهطور کامل شناخته نشدهاند.
برای مدیریت حمله سوگ چه کارهایی ممکن است کمککننده باشند؟
پژوهش مورد اشاره با هدف آزمایش روشهای درمانی انجام نشده است؛ بنابراین، پیشنهادهای مطرحشده را باید راهکارهای احتمالی دانست، نه درمانهایی که اثربخشی آنها در همین مطالعه اثبات شده باشد.
با توجه به نقش علائم شبیه وحشتزدگی، تنظیم هیجان و تمرینهای آرامسازی ممکن است برای برخی افراد مفید باشند. تمرین تنفس آهسته و آگاهانه و توجه به محیط اطراف، از جمله روشهایی هستند که نویسنده به آنها اشاره میکند. همچنین، مواجهه تدریجی با یادآورهایی که موجب شدت گرفتن اندوه میشوند، ممکن است در برخی شرایط کمککننده باشد.
از سوی دیگر، چون دلتنگی شدید یکی از بخشهای اصلی حمله سوگ است، حفظ پیوندی عاطفی و نمادین با فرد ازدسترفته میتواند اهمیت داشته باشد. انجام آیینهای یادبود یا فعالیتهایی که به فرد کمک میکنند خاطرات و ارتباط عاطفی خود را حفظ کند، از جمله پیشنهادهای مطرحشده در مقاله است.
این اقدامات قرار نیست واقعیت فقدان را تغییر دهند یا غم را بهسرعت از بین ببرند؛ هدف آنها کمک به فرد برای مواجهه با احساسات دشوار است.
اگر این حملات مکرر، مختلکننده زندگی روزمره یا بسیار ترسناک باشند، مراجعه به مشاور یا متخصص سلامت روان میتواند مفید باشد. همچنین، علائم جسمانی نگرانکننده نباید صرفاً به سوگ نسبت داده شوند و ممکن است به بررسی پزشکی نیاز داشته باشند.
محدودیتهای پژوهش درباره حمله سوگ
یافتههای مربوط به حمله سوگ هنوز در مراحل اولیه قرار دارند. مطالعه مورد اشاره گزارشی کوتاه بوده که بر دادههای خوداظهاری افراد در یک نظرسنجی آنلاین تکیه داشته است. بنابراین، نتایج آن باید با توجه به این محدودیتها تفسیر شوند.
نکته جالب این است که پژوهشگران در ابتدا انتظار داشتند علائم حمله سوگ در چهار دسته قرار بگیرند: وحشتزدگی، اشتیاق، آشفتگی و ناامیدی. اما همپوشانی زیاد میان برخی از این ویژگیها باعث شد مدل سادهتری با دو مؤلفه اصلی، یعنی علائم جسمانی شبیه وحشتزدگی و اشتیاق شدید، مناسبتر به نظر برسد.
پژوهشگران احتمال میدهند که شدت حمله نیز بر نحوه تجربه آن اثر بگذارد؛ زیرا در مطالعه جدید از شرکتکنندگان درباره شدیدترین حمله آنها سؤال شده بود، درحالیکه مطالعه قبلی بر آخرین حمله تمرکز داشت. این احتمال هنوز نیازمند بررسی بیشتر است.
همچنین، حمله سوگ در حال حاضر یک تشخیص رسمی و مستقل محسوب نمیشود.
جمعبندی: سوگ همیشه آرام و تدریجی نیست
سوگواری مسیر مشخص و یکسانی برای همه افراد ندارد. گاهی اندوه بهصورت احساسی آرام و مداوم حضور دارد و گاهی در قالب موجی ناگهانی و شدید ظاهر میشود که هم ذهن و هم بدن را تحتتأثیر قرار میدهد.
پژوهشهای اولیه نشان میدهند که حمله سوگ ممکن است ترکیبی از علائم جسمانی شبیه وحشتزدگی و اشتیاق عمیق برای فرد ازدسترفته باشد. شناخت این ویژگیها میتواند به درک بهتر تجربه سوگ کمک کند؛ هرچند برای شناخت کامل علل، الگوها و روشهای مؤثر مدیریت آن، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
مهمترین نکته این است که تجربه ناگهانی و شدید اندوه لزوماً به معنای غیرعادی بودن روند سوگواری نیست. بااینحال، اگر این تجربهها زندگی روزمره را مختل کنند یا با علائم جسمانی نگرانکننده همراه باشند، دریافت کمک حرفهای اهمیت دارد.
منبع
بیشتر بخوانید…
کنار آمدن با سوگ؛ پژوهش جدید نشان میدهد چگونه میتوان پس از فقدان دوباره رشد کرد
