لبخند اجباری همیشه حالمان را بهتر نمیکند
همیشه شنیدهایم که لبخند زدن، حتی زمانی که احساس شادی نمیکنیم، میتواند حالمان را بهتر کند. اما آیا این توصیه در همه شرایط درست است؟ یک پژوهش جدید از دانشگاه فلوریدا نشان میدهد که لبخند اجباری ممکن است برخلاف تصور رایج، نتیجه معکوسی داشته باشد. بر اساس یافتههای این مطالعه، لبخند زدن بهصورت کوتاه و ارادی میتواند اندکی احساس شادی را افزایش دهد، اما وقتی فرد مجبور باشد بارها و بارها لبخند بزند، بهویژه اگر این کار با فشار و اجبار همراه باشد، ممکن است احساس شادی کاهش پیدا کند و جای خود را به ناراحتی و تحریکپذیری بدهد.
لبخند اجباری چگونه بر احساسات ما تأثیر میگذارد؟
سالهاست که روانشناسان درباره ارتباط میان حالتهای چهره و احساسات انسان تحقیق میکنند. برخی پژوهشها نشان دادهاند که حتی ایجاد یک لبخند مصنوعی نیز ممکن است تا حدی احساس شادی را تقویت کند. بااینحال، نیکلاس کولز، استاد روانشناسی دانشگاه فلوریدا، متوجه شد که این نتایج همیشه با تجربه واقعی افراد، بهخصوص کسانی که در مشاغل خدماتی فعالیت میکنند، مطابقت ندارند.
او که خود سابقه کار در بخش خدمات مشتریان را داشته است، میگوید مجبور بودن به لبخند زدن در تمام طول روز، تجربهای متفاوت از لبخند زدن داوطلبانه است. همین تناقض باعث شد او و همکارانش بررسی کنند که تکرار لبخند اجباری چه تأثیری بر احساسات افراد میگذارد.
پژوهش درباره تأثیر تکرار لبخند اجباری
برای بررسی این موضوع، کولز به همراه آنابل دَنگ و ژوائو فرانسیسکو گوس براگا تاکایاناگی آزمایشی طراحی کردند که شرایط آن تا حدی شبیه محیط واقعی کار در مشاغل خدماتی بود.
در این مطالعه آنلاین، ابتدا ۱۲۰۱ نفر شرکت کردند و در نهایت اطلاعات مربوط به ۱۱۷۴ نفر در تحلیل نهایی مورد استفاده قرار گرفت.
پژوهشگران تصاویری با محتوای احساسی متفاوت به شرکتکنندگان نشان دادند. برخی تصاویر شامل موضوعات خوشایندی مانند بچهگربهها و گلها بودند و برخی دیگر موقعیتهای ناخوشایندی مانند سرقت و بدرفتاری با حیوانات را به تصویر میکشیدند.
شرکتکنندگان در گروههای مختلف قرار گرفتند. برخی باید هنگام مشاهده تصاویر عمداً لبخند میزدند و برخی دیگر اجازه داشتند حالت طبیعی چهرهشان شکل بگیرد. همچنین این فعالیت برای بعضی افراد فقط یک بار و برای گروهی دیگر ۱۰ بار تکرار شد.
برای شبیهسازی فشارهای محیط کار، به نیمی از شرکتکنندگان گفته شد که اگر دستورالعمل لبخند زدن را بهدرستی اجرا نکنند، ممکن است دو دلار از دستمزد ششدلاری آنها کم شود. البته این تهدید صرفاً بخشی از آزمایش بود و هیچکس واقعاً پولی از دست نداد.
چه زمانی لبخند زدن نتیجه معکوس دارد؟
نتایج پژوهش نشان داد تأثیر لبخند بر احساسات به تعداد دفعات تکرار آن و میزان فشاری که فرد تجربه میکند، بستگی دارد.
زمانی که شرکتکنندگان تصاویر ناخوشایند را مشاهده میکردند، یک بار لبخند زدن توانست تا حدی احساس شادی آنها را افزایش دهد. این تأثیر مثبت حتی در میان افرادی که با احتمال جریمه مالی روبهرو شده بودند نیز مشاهده شد.
اما با تکرار لبخند، این اثر مثبت ضعیفتر شد. هنگامی که تکرار لبخند با تهدید کاهش دستمزد همراه بود، تأثیر مثبت آن کاملاً از بین رفت.
نتایج مربوط به تصاویر خوشایند نیز جالب بود. در این شرایط، یک بار لبخند زدن تفاوت چندانی در میزان شادی افراد ایجاد نکرد. اما وقتی شرکتکنندگان مجبور بودند چندین بار لبخند بزنند یا احساس میکردند برای انجام این کار تحت فشار هستند، میزان شادی گزارششده آنها حتی از افرادی که بهطور طبیعی به تصاویر واکنش نشان میدادند، کمتر بود.
پژوهشگران همچنین دریافتند که لبخند اجباری در مواجهه با تصاویر خوشایند با افزایش احساس تحریکپذیری و خشم ارتباط دارد.
چرا لبخند اجباری در محیط کار میتواند آزاردهنده باشد؟
این یافتهها میتوانند توضیح دهند که چرا انتظار برای شاد و خوشبرخورد بودن دائمی در محیط کار، گاهی به تجربهای ناخوشایند تبدیل میشود.
در بسیاری از مشاغل خدماتی، کارکنان باید حتی در شرایطی که خسته، ناراحت یا تحت فشار هستند، چهرهای خندان داشته باشند. در چنین شرایطی، لبخند دیگر یک واکنش طبیعی و داوطلبانه نیست، بلکه به بخشی از وظایف شغلی تبدیل میشود.
به گفته کولز، چنین الزامهایی میتوانند آزادی افراد برای ابراز طبیعی احساساتشان را محدود کنند. این مسئله فقط به کارکنان محدود نمیشود؛ مشتریان نیز ممکن است در تعامل با افرادی که مجبور به خوشرویی هستند، احساس کنند با رفتاری غیرطبیعی روبهرو شدهاند.
بنابراین، تفاوت مهمی میان لبخندی که از احساس واقعی فرد سرچشمه میگیرد و لبخندی که صرفاً برای برآورده کردن انتظارات دیگران ایجاد میشود، وجود دارد.
آیا برای شاد بودن باید کمتر تلاش کنیم؟
این پژوهش پرسش مهمتری را نیز مطرح میکند: آیا تلاش دائمی برای شادتر بودن همیشه به افزایش احساس خوشبختی منجر میشود؟
کولز معتقد است جامعه توجه زیادی به تلاش برای افزایش شادی اختصاص داده است، درحالیکه شاید لازم باشد به احساس رضایت از شرایط موجود نیز اهمیت بیشتری بدهیم.
یافتههای این مطالعه نشان میدهند که تلاش برای ایجاد یا نمایش احساسات مثبت، همیشه نتیجه مطلوبی ندارد. گاهی اصرار بر شاد به نظر رسیدن میتواند تجربه عاطفی فرد را ناخوشایندتر کند.
البته این پژوهش به معنای بیفایده بودن لبخند یا ضرورت کنار گذاشتن آن نیست. نکته اصلی این است که لبخند زدن زمانی که به انتخاب خودمان و بدون فشار انجام میشود، با مجبور بودن به نمایش مداوم شادی تفاوت دارد.
شاید گاهی بهجای اینکه خودمان را مجبور کنیم همیشه خوشحال به نظر برسیم، بهتر باشد به احساسات واقعیمان فرصت بروز بدهیم و رضایت از زندگی را به نمایش دائمی شادی ترجیح دهیم.
