حضور شریک عاطفی فقط بر احساسات و وضعیت روانی ما تأثیر نمیگذارد، بلکه ممکن است به تنظیم عملکردهای اساسی بدن نیز کمک کند. نتایج پژوهشی جدید نشان میدهد وقتی افراد در کنار شریک عاطفی خود قرار دارند، بدنشان در مواجهه با برخی چالشهای فیزیکی، انرژی کمتری برای حفظ تعادل داخلی مصرف میکند. این اثر در سه زمینه مهم، یعنی تنظیم قند خون، کنترل دمای بدن و پاسخ به استرس مشاهده شده است. یافتهها نشان میدهند روابط نزدیک اجتماعی ممکن است نقشی فراتر از حمایت عاطفی داشته باشند و مستقیماً بر فرایندهای زیستی بدن اثر بگذارند.
حضور شریک عاطفی و مفهوم تازهای به نام فیزیولوژی اجتماعی
بدن انسان دائماً تلاش میکند شرایط داخلی خود را در محدودهای سالم و پایدار نگه دارد. این فرایند که «همایستایی» یا هومئوستازی (Homeostasis) نام دارد، شامل تنظیم دمای بدن، کنترل قند خون و حفظ تعادل فعالیت دستگاه عصبی است.
انجام این وظایف به انرژی نیاز دارد. هرچه بدن بتواند در برابر تغییرات محیطی با نوسانات کمتر و سرعت بازیابی بیشتری واکنش نشان دهد، انرژی کمتری برای بازگرداندن شرایط داخلی به حالت طبیعی مصرف میکند.
گروهی از پژوهشگران به سرپرستی مونیا ماسالها و شیر آتزیل از دانشگاه عبری اورشلیم، در مطالعهای جدید این فرضیه را بررسی کردند که آیا حضور افراد نزدیک میتواند به بدن در حفظ این تعادل کمک کند یا خیر.
آنها این ایده را «فیزیولوژی اجتماعی» (Social Physiology) نامیدند؛ مفهومی که بر اساس آن، روابط اجتماعی فقط بر ذهن و رفتار انسان تأثیر نمیگذارند، بلکه میتوانند مستقیماً بر نحوه تنظیم عملکردهای زیستی بدن نیز اثرگذار باشند.
تأثیر حضور شریک عاطفی بر تنظیم قند خون
نخستین آزمایش روی ۱۰۸ فرد بزرگسال، شامل ۵۴ زوج، انجام شد. شرکتکنندگان پس از آمادهسازی و رعایت شرایط غذایی مشخص، در دو جلسه جداگانه یک وعده نان سفید حاوی ۵۰ گرم کربوهیدرات مصرف کردند. در یکی از جلسات تنها بودند و در جلسه دیگر شریک عاطفیشان در کنار آنها حضور داشت.
پژوهشگران طی دو ساعت پس از خوردن غذا، تغییرات قند خون شرکتکنندگان را اندازهگیری کردند.
نتایج نشان داد افزایش قند خون در شرایطی که افراد در کنار شریک عاطفی خود غذا میخوردند، کمتر بود و قند خون سریعتر به سمت سطح طبیعی بازمیگشت.
بررسی دادههای هر فرد در دو وضعیت مختلف نشان داد میزان تجمعی افزایش قند خون در حضور شریک عاطفی بهطور متوسط ۱۴٫۵۵ درصد کمتر بود. در مقایسه میان دو گروهی که فقط در نخستین جلسه بررسی شدند نیز این کاهش به ۲۳٫۹ درصد رسید.
نکته جالب این بود که پژوهشگران نتوانستند این تفاوت را صرفاً با کاهش برانگیختگی ناشی از استرس یا تماس فیزیکی توضیح دهند. به نظر میرسید حضور شریک عاطفی بهخودیخود با تنظیم بهتر قند خون ارتباط دارد.
حضور شریک عاطفی چگونه به حفظ دمای بدن کمک میکند؟
در آزمایش دوم، ۱۱۶ بزرگسال برای بررسی تأثیر همراهی اجتماعی بر تنظیم دمای بدن شرکت کردند.
شرکتکنندگان ابتدا در دمای اتاق قرار گرفتند، سپس به مدت پنج دقیقه وارد اتاقی با دمای ۱۲ درجه سانتیگراد شدند و در ادامه ۱۵ دقیقه فرصت داشتند تا دوباره گرم شوند.
پژوهشگران با استفاده از حسگرهای دمایی نصبشده روی مچ دست، تغییرات دمای پوست را اندازهگیری کردند.
نتایج نشان داد وقتی افراد همراه شریک عاطفی خود وارد محیط سرد میشدند، افت دمای پوست آنها کمتر بود و دمای بدنشان سریعتر به سمت وضعیت اولیه بازمیگشت.
میزان افت تجمعی دمای پوست در مقایسه میان گروهها ۱۶٫۱۷ درصد کمتر بود. در بررسی افراد در هر دو وضعیت نیز این کاهش به ۶٫۷۶ درصد رسید.
پژوهشگران احتمال دادند تماس فیزیکی و نزدیکی افراد در این فرایند نقش داشته باشد؛ بااینحال، حتی پس از در نظر گرفتن تأثیر تماس بدنی، همچنان بخشی از اثر حضور شریک عاطفی مشاهده میشد.
کاهش پاسخ بدن به استرس در کنار شریک عاطفی
آزمایش سوم به بررسی واکنش دستگاه عصبی سمپاتیک اختصاص داشت؛ بخشی از دستگاه عصبی که در پاسخ به موقعیتهای استرسزا و فعال شدن واکنش جنگ یا گریز نقش دارد.
در این آزمایش، ۱۱۵ بزرگسال در معرض دو شوک الکتریکی خفیف به ساعد قرار گرفتند. پژوهشگران تغییرات هدایت الکتریکی پوست را اندازهگیری کردند؛ شاخصی که میتواند تغییرات فعالیت غدد عرق و برانگیختگی دستگاه عصبی سمپاتیک را نشان دهد.
نتایج نشان داد میزان پاسخ تجمعی بدن به استرس در مقایسه میان گروهها، زمانی که شریک عاطفی در اتاق حضور داشت، ۵٫۹۸ درصد کمتر بود.
البته در مقایسه افراد با وضعیت خودشان در دو جلسه، کاهش ۱٫۸۹ درصدی از نظر آماری معنادار نبود. بنابراین، این بخش از یافتهها به اندازه نتایج مربوط به قند خون و دمای بدن قطعی نیست.
آیا این تأثیر در نوزادان هم دیده میشود؟
پژوهشگران برای بررسی نقش همراهی اجتماعی در سالهای نخست زندگی، یک مطالعه مقدماتی روی ۵۶ نوزاد ۲٫۵ تا ۱۳ ماهه و مادرانشان انجام دادند.
در این آزمایش، نوزادان صدای ناگهانی و بلندی را در دو وضعیت شنیدند: یک بار در حضور مادر و یک بار زمانی که مادر در اتاق دیگری قرار داشت.
اندازهگیری واکنشهای فیزیولوژیک نشان داد پاسخ تجمعی پوست به محرک استرسزا در حضور مادر کمتر بود. این نتیجه نشان میدهد تنظیم فیزیولوژیک از طریق نزدیکی اجتماعی ممکن است از همان ماههای نخست زندگی اهمیت داشته باشد.
بااینحال، این بخش از پژوهش مقدماتی بود و فقط واکنش دستگاه عصبی به صدای ناگهانی را بررسی کرد.
حضور شریک عاطفی؛ چرا حضور افراد نزدیک میتواند عملکرد بدن را تغییر دهد؟
پژوهشگران چند سازوکار احتمالی را برای توضیح این یافتهها مطرح کردهاند.
یکی از این سازوکارها، کاهش احساس تهدید در حضور فردی آشنا و قابل اعتماد است. همچنین تماس فیزیکی و تبادل گرما میتوانند در تنظیم دمای بدن نقش داشته باشند.
احتمال دیگر به فرایندی به نام «آلوستازی» (Allostasis) مربوط میشود. در این فرایند، مغز با استفاده از اطلاعات و نشانههای محیطی، نیازهای احتمالی بدن را پیشبینی میکند و پیش از ایجاد تغییرات شدید، واکنشهای تنظیمی لازم را آغاز میکند.
به بیان ساده، مغز ممکن است در حضور فردی آشنا و نزدیک، شرایط را امنتر ارزیابی کند و در نتیجه بدن برای حفظ تعادل داخلی به تلاش کمتری نیاز داشته باشد.
آیا روابط عاطفی میتوانند از سلامت جسمی محافظت کنند؟
پژوهشگران با ترکیب دادههای سه آزمایش بزرگسالان دریافتند میزان کلی پاسخ فیزیولوژیک بدن در شرایط حضور شریک عاطفی، در مقایسه درونفردی ۷٫۵۹ درصد و در مقایسه میان گروهها ۱۲٫۰۷ درصد کمتر بوده است.
بااینحال، نباید این نتایج را به معنای اثبات تأثیر روابط عاطفی بر پیشگیری از بیماریها دانست.
این پژوهش درباره حضور شریک عاطفی فقط واکنشهای کوتاهمدت بدن را در شرایط آزمایشگاهی بررسی کرده است و مشخص نیست آیا چنین مزایایی در بلندمدت ادامه پیدا میکنند یا میتوانند خطر ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت نوع دو را کاهش دهند.
همچنین شرکتکنندگان بزرگسال عمدتاً افراد جوان و سالمی بودند که دستکم ۹ ماه در روابط دگرجنسگرایانه تکهمسری قرار داشتند. بنابراین، هنوز نمیتوان نتایج را به تمام انواع روابط اجتماعی تعمیم داد. جالب اینکه واکنش برخی افراد در حضور شریک عاطفیشان حتی از نظر فیزیولوژیک مطلوبتر نبود.
پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها به معنای جایگزین شدن همراهی عاطفی با درمانهای پزشکی نیست. برای مشخص شدن سازوکارهای دقیق این پدیده و پیامدهای احتمالی آن بر سلامت بلندمدت، مطالعات بیشتری لازم است.
در مجموع، این پژوهش نشان میدهد حضور شریک عاطفی ممکن است علاوه بر ایجاد احساس امنیت و آرامش روانی، به بدن کمک کند برخی عملکردهای حیاتی خود را با صرف انرژی کمتر تنظیم کند؛ یافتهای که نگاه تازهای به ارتباط میان روابط اجتماعی و سلامت جسمی ارائه میدهد.
منبع
بیشتر بخوانید…
حس پسزدگی ناگهانی در رابطه؛ چرا ناگهان از شریک عاطفیمان بدمان میآید؟
