ارتباط آنلاین نوجوانان و سلامت روان؛ همه تعاملات مجازی یکسان نیستند
ارتباط آنلاین نوجوانان با دوستان یکی از بخشهای مهم زندگی اجتماعی آنهاست؛ اما آیا گفتوگو در شبکههای اجتماعی و پیامرسانها همیشه به بهبود روابط و سلامت روان کمک میکند؟ پژوهش جدیدی که در مجله علمی Child and Adolescent Mental Health منتشر شده است، نشان میدهد پاسخ این پرسش به نوع دوستان و میزان ارتباط با آنها بستگی دارد. بر اساس یافتههای این مطالعه، تعامل آنلاین مکرر با دوستان نزدیک و گروههای بزرگتر با وضعیت روانی بهتر نوجوانان ارتباط داشته است؛ درحالیکه ارتباط متوسط یا زیاد با دوستانی که فرد صرفاً در فضای مجازی با آنها آشنا شده، با وضعیت روانی نامطلوبتری همراه بوده است.
این نتایج نشان میدهد برای بررسی تأثیر فضای مجازی بر سلامت روان نوجوانان، نباید فقط به مدتزمان استفاده از اینترنت یا تعداد پیامهای ردوبدلشده توجه کرد. نوع رابطهای که نوجوان در فضای آنلاین برقرار میکند نیز اهمیت دارد.
پژوهش درباره ارتباط آنلاین نوجوانان چگونه انجام شد؟
پژوهشگران برای بررسی ارتباط میان تعاملات مجازی و سلامت روان نوجوانان، اطلاعات مربوط به ۳۰۳۴ نوجوان ۱۵ ساله سوئدی را تحلیل کردند.
دادههای این تحقیق از دو دوره پیمایش سلامت رفتاری دانشآموزان در سن مدرسه در سوئد به دست آمده بود. این پیمایشها در سالهای تحصیلی ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۸ و ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ انجام شده بودند.
محققان در این مطالعه تلاش کردند ارتباط میان میزان گفتوگوی آنلاین نوجوانان با گروههای مختلف دوستان و وضعیت سلامت روان آنها را بررسی کنند.
نکته مهم در طراحی این پژوهش، تفکیک دوستان بر اساس نوع رابطه بود. به عبارت دیگر، محققان صرفاً میزان ارتباط آنلاین را بررسی نکردند، بلکه میان دوستان نزدیک، گروههای بزرگتر و افرادی که دوستی با آنها فقط در فضای مجازی شکل گرفته بود، تفاوت قائل شدند.
این رویکرد به پژوهشگران کمک کرد تا تصویر دقیقتری از نقش روابط اجتماعی آنلاین در زندگی نوجوانان به دست آورند.
ارتباط آنلاین نوجوانان؛ ارتباط مکرر با دوستان نزدیک چه تأثیری بر نوجوانان دارد؟
یکی از یافتههای مهم این پژوهش آن بود که ارتباط آنلاین مکرر با دوستان نزدیک با سلامت روان بهتر نوجوانان ارتباط داشت.
دوستان نزدیک معمولاً بخشی از شبکه روابط اجتماعی نوجوان در دنیای واقعی هستند و ارتباط با آنها میتواند در فضای مجازی نیز ادامه پیدا کند. گفتوگو با چنین دوستانی ممکن است به حفظ ارتباطات اجتماعی و تداوم احساس تعلق به یک گروه کمک کند.
همچنین پژوهشگران دریافتند ارتباط آنلاین شدیدتر با گروههای بزرگتر دوستان نیز با وضعیت روانی بهتر همراه بوده است.
این یافتهها نشان میدهد که تعاملات مجازی لزوماً جایگزین روابط اجتماعی واقعی نیستند و در برخی شرایط میتوانند به حفظ و تقویت ارتباطات موجود کمک کنند.
البته باید توجه داشت که این پژوهش ارتباط میان این دو عامل را نشان داده است و بهتنهایی ثابت نمیکند که افزایش گفتوگوی آنلاین مستقیماً باعث بهبود سلامت روان میشود.
ارتباط آنلاین نوجوانان؛ دوستیهای صرفاً آنلاین و ارتباط آنها با سلامت روان نوجوانان
در بخش دیگری از مطالعه، پژوهشگران به نتیجه متفاوتی درباره ارتباط با دوستانی رسیدند که نوجوانان فقط در فضای مجازی با آنها آشنا شدهاند.
بر اساس یافتهها، ارتباط آنلاین با این گروه از دوستان، بهویژه زمانی که در سطح متوسط یا زیاد قرار داشت، با سلامت روان نامطلوبتر ارتباط داشت.
این ارتباط در میان دختران نوجوان و همچنین نوجوانانی که خانواده خود را از نظر اقتصادی کمبرخوردارتر ارزیابی کرده بودند، برجستهتر بود.
این نتیجه به معنای آن نیست که تمام دوستیهای اینترنتی ناسالم یا آسیبزا هستند. بلکه نشان میدهد نوع رابطه و شرایط اجتماعی نوجوان میتواند در ارتباط میان تعاملات آنلاین و سلامت روان نقش داشته باشد.
برای مثال، دوستی که صرفاً در فضای مجازی شکل گرفته است، ممکن است از نظر میزان شناخت متقابل و نوع حمایت اجتماعی با رابطهای که سابقه آن به زندگی روزمره و تعاملات حضوری برمیگردد، تفاوت داشته باشد.
بااینحال، مطالعه حاضر جزئیات مربوط به سازوکارهای احتمالی این ارتباط را مشخص نکرده است و نمیتوان از نتایج آن درباره علت دقیق تفاوت میان انواع دوستیها نتیجهگیری قطعی کرد.
ارتباط آنلاین نوجوانان؛ چرا جنسیت و وضعیت اقتصادی خانواده اهمیت دارند؟
یکی از نکات قابل توجه پژوهش درباره ارتباط آنلاین نوجوانان این بود که ارتباط میان دوستیهای صرفاً آنلاین و سلامت روان نامطلوبتر، در همه نوجوانان به یک اندازه مشاهده نشد.
این ارتباط بهویژه در دختران و نوجوانانی که وضعیت اقتصادی خانواده خود را نامطلوبتر ارزیابی کرده بودند، برجستهتر بود.
این یافته اهمیت توجه به تفاوتهای فردی و اجتماعی را در بررسی تأثیر ارتباط آنلاین نوجوانان نشان میدهد.
به عبارت دیگر، نمیتوان یک الگوی واحد برای تمام نوجوانان در نظر گرفت. تجربه هر فرد از روابط مجازی ممکن است با توجه به شرایط اجتماعی و خانوادگی او متفاوت باشد.
پژوهشگران بر همین اساس تأکید میکنند که هنگام بررسی پیامدهای استفاده نوجوانان از فضای مجازی، باید به زمینه اجتماعی تعاملات آنها نیز توجه کرد.
آیا باید نوجوانان را از ارتباط آنلاین با دوستان منع کرد؟
نتایج این مطالعه نشان نمیدهد که محدودکردن کامل ارتباطات مجازی راهکار مناسبی برای محافظت از سلامت روان نوجوانان است.
در واقع، یافتهها تصویر پیچیدهتری از نقش فضای آنلاین ارائه میکنند: ارتباط مکرر با دوستان نزدیک و گروههای بزرگتر با سلامت روان بهتر همراه بوده، اما تعامل متوسط یا زیاد با دوستان صرفاً آنلاین با وضعیت روانی نامطلوبتر ارتباط داشته است.
بنابراین، به نظر میرسد بهجای تمرکز صرف بر مدتزمان حضور نوجوانان در اینترنت، توجه به کیفیت روابط و نوع ارتباطات آنها اهمیت بیشتری دارد.
والدین و متخصصان حوزه سلامت روان نیز میتوانند هنگام گفتوگو با نوجوانان درباره فعالیتهای آنلاین، به این موضوع توجه کنند که آنها با چه افرادی ارتباط دارند و این روابط چه جایگاهی در زندگی اجتماعیشان پیدا کرده است.
در نهایت، یافتههای این پژوهش درباره ارتباط آنلاین نوجوانان یادآوری میکنند که تأثیر فضای مجازی بر سلامت روان نوجوانان را نمیتوان صرفاً با تعداد ساعتهای حضور در اینترنت سنجید. شناخت نوع دوستیها و شرایطی که تعاملات آنلاین در آن شکل میگیرند، بخش مهمی از درک این موضوع است.
