تأثیر کافئین بر اضطراب و افسردگی از نگاه یک پژوهش جدید
کافئین یکی از پرمصرفترین مواد محرک در جهان است و بسیاری از افراد روز خود را با یک فنجان قهوه آغاز میکنند. اکنون پژوهشی جدید نشان میدهد که تأثیر کافئین بر اضطراب و افسردگی ممکن است تنها به افزایش هوشیاری محدود نباشد؛ بلکه این ماده میتواند از طریق کاهش التهاب در مغز، برخی تغییرات مرتبط با اختلالات خلقی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در یک مرور نظاممند از ۱۷ مطالعه حیوانی، پژوهشگران دریافتند مصرف کافئین در جوندگان با کاهش رفتارهای شبیه اضطراب و افسردگی و همچنین کاهش مولکولهای التهابی در مغز همراه بوده است. این یافتهها در مجله علمی Translational Psychiatry منتشر شدهاند.
البته دانشمندان تأکید میکنند که نتایج بهدستآمده از حیوانات هنوز به معنای اثبات اثر درمانی کافئین برای انسانها نیست و تحقیقات انسانی بیشتری برای بررسی دقیق این ارتباط لازم است.
تأثیر کافئین بر اضطراب و افسردگی؛ التهاب مغز چه نقشی در اضطراب و افسردگی دارد؟
در سالهای اخیر، پژوهشگران متوجه شدهاند که اضطراب و افسردگی فقط مشکلات روانی نیستند، بلکه با تغییرات فیزیکی در سیستم عصبی نیز ارتباط دارند. یکی از عوامل مهم در این زمینه، التهاب عصبی یا نوروانفلامیشن است.
وقتی بدن برای مدت طولانی تحت فشار روانی یا بیماری قرار میگیرد، سیستم ایمنی ممکن است پروتئینهایی به نام «سیتوکینها» آزاد کند. این مواد میتوانند به مغز برسند و سلولهای ایمنی خاصی مانند میکروگلیا و آستروسیتها را فعال کنند.
فعال شدن بیش از حد این سلولها ممکن است تعادل مواد شیمیایی مهم مغز مانند دوپامین و سروتونین را مختل کند. این تغییرات میتوانند با نشانههایی مانند کاهش انگیزه، افزایش ترس و تغییرات خلقی همراه باشند.
تأثیر کافئین بر اضطراب و افسردگی؛ کافئین چگونه ممکن است التهاب مغز را کاهش دهد؟
کافئین عمدتاً با مسدود کردن گیرندههای آدنوزین در مغز عمل میکند. آدنوزین مادهای طبیعی است که در طول روز افزایش پیدا میکند و با اتصال به گیرندههای خود، احساس خوابآلودگی ایجاد میکند.
اما گیرندههای آدنوزین فقط در تنظیم خواب نقش ندارند. یکی از انواع آنها به نام A2A روی سلولهای ایمنی مغز مانند میکروگلیا و آستروسیتها نیز وجود دارد.
بر اساس این پژوهش، استرس طولانیمدت میتواند تعداد این گیرندهها را افزایش دهد و سلولهای ایمنی مغز را حساستر کند؛ در نتیجه احتمال ایجاد التهاب بیشتر میشود. پژوهشگران معتقدند کافئین با مسدود کردن گیرندههای A2A ممکن است مانند یک «ترمز» برای این واکنش التهابی عمل کند.
تأثیر کافئین بر اضطراب و افسردگی؛ بررسی اثر کافئین بر رفتارهای اضطرابی در حیوانات
پژوهشگران در این بررسی، شش مطالعه مربوط به اضطراب را تحلیل کردند. در این آزمایشها، موشها و رتها با شرایط استرسزا مانند کمبود خواب کوتاهمدت، قرار گرفتن در معرض بوی شکارچی یا استرسهای طولانیمدت مواجه شده بودند.
پس از دریافت کافئین، رفتار حیوانات با آزمایشهای استاندارد اضطراب بررسی شد. یکی از این آزمایشها شامل قرار دادن حیوان در یک ماز مرتفع بود؛ حیوانات مضطرب معمولاً بخشهای بسته را ترجیح میدهند، اما حیوانات آرامتر تمایل بیشتری به کاوش محیط دارند.
نتایج نشان داد حیواناتی که کافئین دریافت کرده بودند، رفتارهای اکتشافی بیشتری نشان دادند که میتواند نشانه کاهش رفتارهای شبیه اضطراب باشد.
همچنین بررسی بافت مغز آنها نشان داد سطح استرس اکسیداتیو و برخی مواد التهابی مانند اینترلوکین-۶ و فاکتور نکروز توموری آلفا کاهش یافته است. در مقابل، میزان برخی مولکولهای ضدالتهابی افزایش پیدا کرده بود.
کافئین و کاهش علائم شبیه افسردگی در مطالعات حیوانی
از میان ۱۷ مطالعه بررسیشده، ۱۱ پژوهش به مدلهای حیوانی افسردگی اختصاص داشتند. در برخی از این آزمایشها، پژوهشگران با ایجاد التهاب شدید در بدن حیوانات، شرایطی مشابه برخی تغییرات زیستی مرتبط با افسردگی ایجاد کردند.
در مدلهای دیگر، حیوانات در معرض استرسهای غیرقابل پیشبینی یا کمبود خواب طولانیمدت قرار گرفتند. سپس رفتارهایی مانند میزان انگیزه و توانایی تجربه لذت بررسی شد؛ برای مثال، میزان علاقه حیوان به نوشیدن آب شیرین که میتواند معیاری برای سنجش کاهش لذت باشد.
نتایج نشان داد مصرف کافئین در بسیاری از این مدلها از ایجاد رفتارهای شبیه افسردگی جلوگیری کرد. حیوانات انگیزه خود را در فعالیتهای مختلف حفظ کردند و در برخی مطالعات، اثر کافئین مشابه داروی ضدافسردگی استاندارد ایمیپرامین گزارش شد.
تأثیر کافئین بر اضطراب و افسردگی؛ آیا کافئین میتواند درمانی برای اضطراب و افسردگی باشد؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران هشدار میدهند که نباید کافئین را بهعنوان درمان اضطراب یا افسردگی در نظر گرفت. بیشتر مطالعات بررسیشده روی موشها و رتهای نر بالغ انجام شدهاند و مشخص نیست این نتایج دقیقاً در انسانها، زنان یا گروههای سنی مختلف نیز تکرار شود.
همچنین مقدار کافئین مصرفشده در مطالعات متفاوت بود. برخی آزمایشها از دوزهایی مشابه مقدار موجود در یک فنجان قهوه استفاده کردند، اما در برخی دیگر مقدار مصرف بسیار بالا بود و میتوانست برای انسانها خطرناک باشد.
یکی از مطالعات نیز نشان داد دوز بسیار زیاد کافئین در حیوانات دچار کمبود خواب میتواند اضطراب و التهاب مغزی را افزایش دهد. بنابراین مقدار و الگوی مصرف کافئین نقش مهمی در اثرات آن دارد.
جمعبندی
بررسی جدید نشان میدهد تأثیر کافئین بر اضطراب و افسردگی ممکن است با توانایی این ماده در کاهش التهاب مغز مرتبط باشد. کافئین در مطالعات حیوانی توانسته است نشانگرهای التهابی را کاهش دهد و رفتارهای مرتبط با اضطراب و افسردگی را بهبود دهد.
با این حال، هنوز مشخص نیست این اثرات تا چه اندازه در انسانها قابل مشاهده است. پژوهشهای آینده باید میزان مصرف مناسب، تفاوتهای فردی و امکان استفاده از مسیرهای مرتبط با کافئین برای درمان اختلالات خلقی را بررسی کنند.
منبع
بیشتر بخوانید…
قهوه و علائم افسردگی؛ آیا نوشیدن روزانه قهوه میتواند به سلامت روان کمک کند؟
