قهوه و علائم افسردگی؛ چرا این موضوع اهمیت دارد؟
افسردگی و اضطراب از شایعترین اختلالات روانی در جهان هستند و میتوانند کیفیت زندگی افراد را به طور قابل توجهی کاهش دهند. در کنار درمانهای دارویی و رواندرمانی، پژوهشگران به دنبال شناسایی عادتهای روزمرهای هستند که شاید در حفظ سلامت روان نقش داشته باشند.
از آنجا که قهوه و چای از پرمصرفترین نوشیدنیهای جهان هستند، دانشمندان سالهاست بررسی میکنند که آیا مصرف این نوشیدنیها میتواند با کاهش علائم افسردگی یا اضطراب ارتباط داشته باشد یا خیر. با این حال، مطالعات گذشته نتایج یکسانی نداشتهاند.
پژوهش دربارهی قهوه و علائم افسردگی چگونه انجام شد؟
این مطالعه به صورت مقطعی انجام شد و اطلاعات ۱۹۹۴ بزرگسال از پنج شهر ایران را بررسی کرد.
پژوهشگران با استفاده از پرسشنامههای تغذیه، میزان مصرف غذاها و نوشیدنیهای افراد در یک سال گذشته را ثبت کردند. سپس شرکتکنندگان بر اساس میزان مصرف چای و قهوه در گروههای مختلف قرار گرفتند.
برای ارزیابی سلامت روان نیز از پرسشنامههای استاندارد افسردگی و اضطراب استفاده شد؛ به گونهای که امتیاز بالاتر، نشاندهنده علائم بیشتر بود.
نتایج اولیه درباره قهوه و علائم افسردگی
در بررسی اولیه دادهها، میان مصرف چای و میزان افسردگی یا اضطراب هیچ ارتباطی مشاهده نشد.
اما درباره قهوه، نتایج اولیه متفاوت بود. افرادی که روزانه حداقل یک فنجان قهوه مینوشیدند:
- حدود ۴۰ درصد کمتر علائم افسردگی گزارش کردند.
- همچنین ۲۷ درصد کمتر دچار علائم شدید اضطراب بودند.
در نگاه اول، این نتایج نشان میداد قهوه شاید اثر محافظتی بر سلامت روان داشته باشد.
چرا این نتایج پس از تحلیل دقیقتر تغییر کرد؟
پژوهشگران توضیح میدهند افرادی که قهوه مینوشیدند، از نظر سبک زندگی نیز با سایر افراد تفاوت داشتند. آنها معمولاً:
- فعالیت بدنی بیشتری داشتند.
- سطح تحصیلات بالاتری داشتند.
- از وضعیت اقتصادی بهتری برخوردار بودند.
این عوامل خود میتوانند بر سلامت روان اثر بگذارند.
به همین دلیل، محققان اثر متغیرهایی مانند سن، جنس، فعالیت بدنی، مصرف انرژی، سیگار، ویتامین B12، آهن، روی، منیزیم و اسید فولیک را از تحلیل حذف کردند تا نقش واقعی قهوه مشخص شود.
پس از این اصلاحات آماری، ارتباط میان قهوه و کاهش اضطراب کاملاً از بین رفت و ارتباط با افسردگی نیز دیگر از نظر آماری معنادار نبود و تنها یک گرایش خفیف به کاهش علائم افسردگی مشاهده شد.
قهوه و علائم افسردگی؛ چرا قهوه ممکن است بر خلقوخو اثر بگذارد؟
پژوهشگران چند توضیح زیستی برای این موضوع مطرح کردهاند.
کافئین موجود در قهوه پس از ورود به مغز، گیرندههای آدنوزین را مسدود میکند. آدنوزین مادهای است که به طور طبیعی باعث احساس خوابآلودگی میشود.
با مهار این گیرندهها، فعالیت برخی پیامرسانهای عصبی مانند دوپامین و نوراپینفرین افزایش پیدا میکند؛ موادی که در ایجاد انگیزه، احساس لذت، هوشیاری و بهبود موقت خلقوخو نقش دارند.
اما مصرف روزانه قهوه باعث ایجاد تحمل نسبت به کافئین میشود. در نتیجه، بدن به مرور به این اثر عادت میکند و تأثیر اولیه آن کاهش مییابد. همچنین تفاوتهای ژنتیکی باعث میشود برخی افراد کافئین را سریعتر و برخی کندتر متابولیزه کنند؛ موضوعی که میتواند تجربه افراد از مصرف قهوه را متفاوت کند.
محدودیتهای مطالعه دربارهی قهوه و علائم افسردگی
پژوهشگران تأکید میکنند این تحقیق محدودیتهای مهمی دارد.
از آنجا که مطالعه از نوع مقطعی بوده، نمیتوان مشخص کرد آیا نوشیدن قهوه باعث کاهش علائم افسردگی شده یا برعکس، افراد مبتلا به افسردگی تمایل کمتری به نوشیدن قهوه داشتهاند.
همچنین اطلاعات تغذیهای بر اساس یادآوری شرکتکنندگان از یک سال گذشته ثبت شده است که احتمال خطا در آن وجود دارد.
از سوی دیگر، تنها ۳۴۸ نفر از شرکتکنندگان مصرفکننده روزانه قهوه بودند و همین موضوع توان مطالعه را برای شناسایی ارتباطهای ضعیف محدود کرده است.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند در آینده مطالعات طولی انجام شود تا بتوان رابطه علت و معلولی را با دقت بیشتری بررسی کرد.
جمعبندی
نتایج این پژوهش نشان میدهد قهوه و علائم افسردگی ممکن است ارتباطی محدود با یکدیگر داشته باشند، اما شواهد موجود برای نتیجهگیری قطعی کافی نیست. اگرچه در بررسی اولیه، مصرف روزانه قهوه با علائم کمتر افسردگی همراه بود، اما پس از در نظر گرفتن عوامل مختلف سبک زندگی، این ارتباط از نظر آماری تأیید نشد. همچنین مصرف چای در این مطالعه هیچ ارتباطی با علائم افسردگی یا اضطراب نشان نداد. بنابراین، بر اساس این پژوهش نمیتوان قهوه را راهکاری برای پیشگیری یا درمان افسردگی دانست و برای روشن شدن این موضوع به مطالعات بیشتری نیاز است.
