تنهایی نوجوانان تنها به تعداد دوستان یا میزان حضور در جمعهای اجتماعی مربوط نیست؛ بلکه ویژگیهای شخصیتی و کیفیت ارتباطات نیز نقش مهمی در تجربه این احساس دارند. پژوهشی جدید نشان داده است که برخی نوجوانان حتی در شرایط اجتماعی مختلف، به دلیل ویژگیهای شخصیتی خاص، احساس تنهایی مداومتری را تجربه میکنند.
این مطالعه که در مجله Development and Psychopathology منتشر شده، بررسی کرده است که چگونه شرایط اجتماعی روزمره و ویژگیهای شخصیتی میتوانند بر تغییرات لحظهای احساس تنهایی در نوجوانان اثر بگذارند.
بررسی لحظهای احساس تنهایی نوجوانان در زندگی روزمره
پژوهشگران دانشگاه ووپرتال آلمان برای بررسی دقیقتر تجربه تنهایی، از روشی به نام «ارزیابی لحظهای محیطی» استفاده کردند. برخلاف پرسشنامههای معمول که از افراد میخواهند احساسات گذشته خود را به یاد بیاورند، در این روش شرکتکنندگان چندین بار در طول روز و در شرایط واقعی زندگی به سؤالات پاسخ میدهند.
در این پژوهش، ۲۹۴ نوجوان و جوان ۱۲ تا ۲۱ ساله شرکت کردند. آنها به مدت ۱۴ روز، روزانه تا هفت اعلان روی تلفن همراه خود دریافت میکردند و در هر بار میزان احساس تنهایی، محل حضور و افرادی که با آنها بودند را گزارش میدادند. در مجموع بیش از ۲۷ هزار پاسخ لحظهای جمعآوری شد.
تنهایی نوجوانان فقط به تنها بودن مربوط نیست
نتایج نشان داد زمانی که نوجوانان تنها بودند، معمولاً احساس تنهایی بیشتری داشتند. با این حال، یک نکته مهم این بود که نوجوانانی که زمان بیشتری را به تنهایی سپری میکردند، الزاماً در مجموع افراد تنهاتری نبودند.
این یافته نشان میدهد که کیفیت ارتباطات اجتماعی اهمیت بیشتری از تعداد تعاملات دارد. حضور در کنار دوستان نزدیک، اعضای خانواده یا شریک عاطفی معمولاً با کاهش احساس تنهایی همراه بود؛ اما بودن در کنار آشنایان، همکلاسیها یا همکاران تأثیر مشابهی نداشت.
به بیان دیگر، داشتن ارتباطات زیاد همیشه به معنای احساس تعلق بیشتر نیست؛ بلکه احساس نزدیکی و رضایت از رابطه نقش تعیینکنندهتری دارد.
نقش شخصیت در تجربه تنهایی نوجوانان
پژوهشگران دریافتند ویژگیهای شخصیتی خاص میتوانند نحوه واکنش نوجوانان به موقعیتهای اجتماعی را تغییر دهند. افرادی که نمره بالاتری در ویژگیهای شخصیتی ناسازگارانه داشتند، در طول دوره مطالعه احساس تنهایی بیشتر و نوسانات احساسی شدیدتری را تجربه کردند.
دو ویژگی شخصیتی بیش از سایر موارد مورد توجه قرار گرفتند:
گسستگی اجتماعی (Detachment): این ویژگی شامل تمایل به فاصله گرفتن از دیگران و نشان دادن احساسات کمتر است. نوجوانانی که این ویژگی در آنها بیشتر بود، زمان بیشتری را تنها میگذراندند و بیشتر دچار افزایش ناگهانی احساس تنهایی میشدند.
هیجانهای منفی شدید (Negative Affect): افرادی که بیشتر مستعد تجربه احساسات منفی مانند نگرانی یا ناراحتی بودند، هنگام تنها بودن احساس تنهایی بیشتری داشتند.
ارتباط استفاده از اینترنت با احساس تنهایی نوجوانان
یکی دیگر از یافتههای جالب این پژوهش، ارتباط میان نوع حضور اجتماعی و احساس تنهایی بود. نوجوانان بیشترین میزان تنهایی لحظهای را هنگام تعاملات اینترنتی گزارش کردند. پس از آن، حضور در کنار همخانهها یا افراد غریبه نیز با احساس تنهایی بیشتری همراه بود.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه نمیتواند مشخص کند آیا استفاده از اینترنت باعث افزایش تنهایی میشود یا افراد تنها بیشتر به فضای آنلاین روی میآورند. برای پاسخ دقیقتر به این پرسش، تحقیقات آینده باید رابطه علت و معلولی میان این عوامل را بررسی کنند.
افزایش سن و تغییر الگوی روابط اجتماعی
نتایج نشان داد با افزایش سن، نوجوانان و جوانان زمان کمتری را با خانواده سپری میکنند و بیشتر به سمت روابط عاطفی و استقلال اجتماعی حرکت میکنند.
در عین حال، در افراد مسنترِ این گروه، ارتباط میان تنها بودن و احساس تنهایی قویتر بود. پژوهشگران معتقدند این موضوع میتواند به مرحلهای از زندگی مربوط باشد که فرد در حال شکل دادن به هویت مستقل خود است و ممکن است تنهایی را به شکل متفاوتی تجربه کند.
چرا شناخت تنهایی نوجوانان اهمیت دارد؟
تنهایی در دوران نوجوانی تجربهای پیچیده است که تنها با تعداد دوستان یا میزان حضور اجتماعی قابل توضیح نیست. این پژوهش نشان میدهد ویژگیهای فردی، نحوه برداشت از روابط و میزان رضایت از ارتباطات، نقش مهمی در احساس تعلق یا انزوا دارند.
شناخت این عوامل میتواند به والدین، مربیان و متخصصان سلامت روان کمک کند تا بهتر متوجه شوند چرا برخی نوجوانان حتی در میان دیگران نیز احساس تنهایی میکنند و چگونه میتوان شرایطی برای ایجاد روابط سالمتر و حمایتکنندهتر فراهم کرد.
