اضطراب اجتماعی و پرخاشگری
اضطراب اجتماعی معمولاً با ترس از قضاوت دیگران، کنارهگیری از موقعیتهای اجتماعی و تلاش برای دوری از تعارض شناخته میشود؛ اما پژوهشی جدید نشان میدهد همه افراد دارای اضطراب اجتماعی واکنش مشابهی ندارند. برخی از آنها ممکن است در مواجهه با احساس طرد شدن، تحقیر یا تهدید شدن، به جای عقبنشینی، واکنشهای خشمگینانه و حتی پرخاشگرانه نشان دهند. این مطالعه نشان میدهد وجود ویژگیهایی مانند خودمحوری ناشی از خودشیفتگی آسیبپذیر میتواند توضیح دهد چرا بعضی افراد مضطرب به جای فرار از موقعیت، وارد حالت دفاعی و تهاجمی میشوند.
اضطراب اجتماعی و پرخاشگری؛ ارتباطی که کمتر شناخته شده است
اضطراب اجتماعی نوعی ترس مداوم از ارزیابی منفی دیگران است. افراد مبتلا به این مشکل معمولاً نگران هستند که در موقعیتهای اجتماعی مورد قضاوت، انتقاد یا تمسخر قرار بگیرند. به همین دلیل، بسیاری از آنها از جمعها فاصله میگیرند، احساسات خود را پنهان میکنند یا تلاش میکنند از موقعیتهایی که برایشان تهدیدآمیز است دوری کنند.
با این حال، روانشناسان در سالهای اخیر مشاهده کردهاند که گروه خاصی از افراد دارای اضطراب اجتماعی، هنگام احساس تهدید اجتماعی، ممکن است واکنش متفاوتی نشان دهند. این افراد به جای سکوت یا کنارهگیری، ممکن است دچار خشم شده و رفتارهای خصمانه از خود نشان دهند.
اضطراب اجتماعی و پرخاشگری؛ نقش خودشیفتگی آسیبپذیر در واکنشهای خشمگینانه
پژوهشگران دانشگاه نرمال پایتخت در پکن بررسی کردند که چه عاملی باعث میشود برخی افراد دارای اضطراب اجتماعی به سمت پرخاشگری بروند. آنها احتمال دادند ویژگیای به نام «خودشیفتگی آسیبپذیر» در این میان نقش داشته باشد.
خودشیفتگی آسیبپذیر با نوع رایج خودشیفتگی که با اعتمادبهنفس افراطی، خودنمایی و احساس برتری همراه است، تفاوت دارد. افراد دارای این ویژگی معمولاً عزتنفس شکنندهای دارند، نسبت به نظر دیگران حساس هستند و احساس شرم یا طرد شدن را شدیدتر تجربه میکنند.
یکی از بخشهای مهم این ویژگی، «خودمحوری» است؛ یعنی فرد ممکن است اتفاقات کوچک اجتماعی را حملهای مستقیم به ارزش شخصی خود برداشت کند. در چنین شرایطی، یک اشتباه ساده در گفتوگو یا یک واکنش معمولی از طرف دیگران میتواند به عنوان تهدیدی جدی برای هویت فرد تفسیر شود.
اضطراب اجتماعی و پرخاشگری؛ افراد دارای اضطراب اجتماعی چگونه از ترس به خشم میرسند؟
بر اساس این پژوهش، زمانی که فردی فقط اضطراب اجتماعی دارد، معمولاً واکنش طبیعی او اجتناب و فاصله گرفتن است. اما اگر در کنار اضطراب اجتماعی، خودمحوری ناشی از خودشیفتگی آسیبپذیر نیز وجود داشته باشد، برداشت فرد از موقعیت تغییر میکند.
در این حالت، فرد ممکن است یک اتفاق اجتماعی ناخوشایند را نه فقط یک تجربه ناراحتکننده، بلکه حملهای به ارزش و شخصیت خود بداند. همین احساس تهدید میتواند واکنش دفاعی ایجاد کند و فرد را به سمت خشم یا رفتار پرخاشگرانه سوق دهد.
اضطراب اجتماعی و پرخاشگری؛ نتایج مطالعه روی ۸۷۲ دانشجوی چینی
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران ۸۷۲ دانشجوی دانشگاهی در چین را مورد مطالعه قرار دادند. شرکتکنندگان پرسشنامههایی درباره میزان اضطراب اجتماعی، حساسیت نسبت به طرد شدن، ویژگیهای شخصیتی و رفتارهای پرخاشگرانه تکمیل کردند.
محققان دو نوع پرخاشگری را بررسی کردند:
- پرخاشگری واکنشی: واکنشی ناگهانی و هیجانی که پس از برداشت اشتباه از یک رفتار اجتماعی رخ میدهد.
- پرخاشگری پیشدستانه: رفتار حسابشدهای که با هدف ترساندن، کنترل یا اعمال قدرت بر دیگران انجام میشود.
نتایج نشان داد گروهی از افراد که هم اضطراب اجتماعی بالا و هم خودشیفتگی آسیبپذیر بیشتری داشتند، بالاترین میزان هر دو نوع پرخاشگری را گزارش کردند.
اضطراب اجتماعی و پرخاشگری؛ خودمحوری چگونه اضطراب اجتماعی را به پرخاشگری تبدیل میکند؟
پژوهشگران دریافتند گروهی که فقط اضطراب اجتماعی داشتند، بیشتر تمایل به دوری و اجتناب نشان میدادند؛ اما افرادی که ویژگیهای خودمحورانه بیشتری داشتند، احتمال بیشتری داشت که در برابر احساس تهدید واکنش خصمانه نشان دهند.
همچنین مشخص شد حتی وجود سطح متوسطی از اضطراب اجتماعی همراه با ویژگیهای خودشیفتگی آسیبپذیر میتواند با افزایش رفتارهای پرخاشگرانه همراه باشد. به عبارت دیگر، لازم نیست این ویژگیها در شدیدترین سطح خود باشند تا روی رفتار فرد تأثیر بگذارند.
محدودیتهای پژوهش درباره اضطراب اجتماعی و پرخاشگری
این مطالعه محدودیتهایی نیز داشت. دادهها تنها در یک مقطع زمانی جمعآوری شدند؛ بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت ویژگیهای خودشیفتگی باعث ایجاد رفتارهای پرخاشگرانه میشوند. همچنین اطلاعات پژوهش بر اساس گزارشهای شخصی شرکتکنندگان بود و ممکن است برخی افراد میزان واقعی پرخاشگری خود را کمتر بیان کرده باشند.
علاوه بر این، همه شرکتکنندگان دانشجویان چینی بودند و ممکن است نتایج در فرهنگها یا گروههای سنی دیگر کاملاً مشابه نباشد.
اهمیت شناخت ترکیب اضطراب اجتماعی و ویژگیهای شخصیتی
این یافتهها نشان میدهد اضطراب اجتماعی همیشه به معنای کنارهگیری و دوری از دیگران نیست. در برخی افراد، ترکیب اضطراب شدید با حساسیت بالا نسبت به ارزش شخصی میتواند باعث شود واکنش آنها از «فرار» به «مقابله» تغییر کند.
پژوهشگران معتقدند در ارزیابیهای روانشناختی، تنها شدت اضطراب اجتماعی نباید بررسی شود؛ بلکه توجه به ویژگیهایی مانند خودمحوری و حساسیت نسبت به تهدیدهای اجتماعی نیز میتواند به شناسایی افرادی که احتمال واکنشهای پرخاشگرانه بیشتری دارند، کمک کند.
