پژوهشهای جدید بار دیگر اهمیت عادات غذایی زمانبندی وعدههای غذایی را فراتر از سلامت جسمی نشان دادهاند. بر اساس مطالعهای که نتایج آن در مجله علمی Journal of Affective Disorders منتشر شده، زمانبندی نامنظم وعدههای غذایی میتواند با افزایش خطر بروز علائم افسردگی همراه باشد. این یافتهها نشان میدهد که نهتنها نوع غذا، بلکه زمان و نظم مصرف آن نیز در سلامت روان نقش مهمی ایفا میکند.
مطالعهای گسترده روی بیش از ۲۱ هزار نفر
این تحقیق با بررسی دادههای ۲۱ هزار و ۵۶۸ بزرگسال از پیمایش ملی سلامت و تغذیه کره جنوبی در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲ انجام شد. پژوهشگران رابطه میان تعداد وعدههای غذایی، نظم در مصرف آنها و وضعیت روانی افراد را ارزیابی کردند. نتایج نشان داد افرادی که وعدههای اصلی غذایی خود را بهصورت نامنظم مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که برنامه غذایی منظمتری داشتند، حدود ۵۵ درصد بیشتر در معرض افسردگی قرار داشتند.
این یافته در ادامه مطالعات پیشین قرار میگیرد که پیشتر ارتباط میان زمانبندی نامنظم وعدههای غذایی و افزایش خطر چاقی، مقاومت به انسولین و بیماریهای قلبیعروقی را نشان داده بودند.
حذف صبحانه و تشدید پیامدهای روانی
یکی از نکات مهم این پژوهش، نقش صبحانه بود. محققان دریافتند حذف صبحانه میتواند اثرات منفی ناشی از زمانبندی نامنظم وعدههای غذایی را تشدید کند. در مقابل، تنوع بیشتر در رژیم غذایی تا حدی توانست پیامدهای منفی ناشی از الگوی نامنظم غذا خوردن را کاهش دهد
همچنین مشخص شد که ارتباط میان بینظمی غذایی و افسردگی در برخی گروهها قویتر است. مردان، افراد سیگاری و کسانی که عادت به غذا خوردن در ساعات پایانی شب دارند، بیش از دیگران تحت تأثیر این الگوی رفتاری قرار میگیرند.
چگونه زمانبندی نامنظم وعدههای غذایی بر سلامت روان اثر میگذارد؟
پژوهشگران چندین سازوکار احتمالی را برای توضیح این ارتباط مطرح کردهاند. نخست آنکه زمانهای نامنظم غذا خوردن میتواند ریتمهای متابولیکی و رفتاری بدن را مختل کند. این ریتمها بخشی از ساعت زیستی یا ریتم شبانهروزی بدن هستند که بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک را تنظیم میکنند.
برهم خوردن این نظم طبیعی ممکن است به تغییر در عملکرد ژنهای مرتبط با تنظیم خلقوخو منجر شود و تعادل هورمونهایی مانند ملاتونین و کورتیزول را تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، نوسانات طبیعی خلقوخو دچار اختلال شده و توانایی فرد برای مقابله با فشارهای روانی کاهش مییابد.
نقش مواد مغذی در پیشگیری از افسردگی
مطالعه همچنین نشان میدهد افرادی که زمانبندی نامنظم وعدههای غذایی دارند، اغلب مقادیر کمتری از مواد مغذی مؤثر بر سلامت روان دریافت میکنند. ویتامینهای گروه B، فیبر و آنتیاکسیدانها از جمله ترکیباتی هستند که در تنظیم خلقوخو و عملکرد مغز نقش دارند و کمبود آنها میتواند زمینه را برای مشکلات سلامت روان فراهم کند.
به گفته پژوهشگران، بینظمی در وعدههای غذایی ممکن است تنها یک رفتار تغذیهای نباشد، بلکه نشانهای از سبک زندگی آشفته یا انزوای اجتماعی نیز محسوب شود؛ عواملی که خود با افزایش خطر اختلالات روانی ارتباط دارند.
چرا توجه به سبک زندگی اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
در شرایطی که بیش از یک میلیارد نفر در سراسر جهان با نوعی از مشکلات سلامت روان زندگی میکنند و انتظار میرود این آمار در سالهای آینده افزایش یابد، متخصصان بیش از گذشته بر عوامل قابل اصلاح در سبک زندگی تمرکز کردهاند. افسردگی همچنان یکی از شایعترین اختلالات روانی در جهان به شمار میرود و شواهد رو به رشدی نشان میدهد که عادات غذایی میتوانند در بروز یا تشدید علائم آن نقش داشته باشند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه از نوع مقطعی بوده و نمیتواند رابطه علت و معلولی قطعی میان بینظمی غذایی و افسردگی را اثبات کند. با این حال، نتایج آن نشان میدهد که داشتن برنامه منظم برای وعدههای غذایی، بهویژه مصرف منظم صبحانه و رعایت تنوع غذایی، میتواند بهعنوان بخشی از یک سبک زندگی سالم در حفظ سلامت روان اهمیت داشته باشد.
