کوچک شدن عطارد
عطارد، نزدیکترین سیاره به خورشید، همیشه جهانی کوچک، سنگی و پر از رازهای علمی بوده است. اکنون پژوهشی جدید نشان میدهد کوچک شدن عطارد در طول میلیاردها سال گذشته بیشتر از برآوردهای قبلی بوده و این سیاره احتمالاً حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد سریعتر از آنچه دانشمندان فکر میکردند، منقبض شده است.
بر اساس این پژوهش، عطارد از زمان شکلگیری خود حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش، نزدیک به ۱۹ کیلومتر از قطرش را از دست داده است. دانشمندان معتقدند سرد شدن تدریجی بخش داخلی این سیاره باعث انقباض آن شده و این تغییرات، خود را به شکل چینها و برآمدگیهایی روی سطح سنگی عطارد نشان دادهاند.
این مطالعه توسط پژوهشگرانی به سرپرستی گاکو نیشییاما از مؤسسه پژوهشهای فضایی مرکز هوافضای آلمان (DLR) انجام شده و نتایج آن در مجله Geophysical Research Letters منتشر شده است.
کوچک شدن عطارد؛ چرا عطارد در حال کوچک شدن است؟
مانند دیگر سیارات سنگی منظومه شمسی، عطارد حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش در دورهای شکل گرفت که برخورد سنگها و سیارکها بسیار شدید بود. این برخوردها انرژی و گرمای زیادی ایجاد کردند و باعث شدند بخش داخلی سیاره بسیار داغ باشد.
اما با گذشت زمان، عطارد به تدریج گرمای خود را از دست داد. وقتی بخش داخلی یک سیاره سرد میشود، حجم آن کاهش پیدا میکند و لایههای بیرونی مجبور میشوند با این تغییر سازگار شوند. نتیجه این فرایند، ایجاد ساختارهایی شبیه چینخوردگی، شکستگی و برآمدگی در سطح سیاره است.
دانشمندان سالها از وجود این نشانهها برای بررسی میزان انقباض عطارد استفاده کردهاند، اما پژوهش جدید نشان میدهد مقدار واقعی این کوچک شدن احتمالاً بیشتر از چیزی بوده که قبلاً تصور میشد.
برخوردهای فضایی نشانههای کوچک شدن عطارد را پنهان کردهاند
یکی از دلایلی که باعث شده میزان واقعی کوچک شدن عطارد کمتر دیده شود، تاریخ پرحادثه این سیاره است. عطارد در طول میلیاردها سال بارها مورد برخورد سیارکها و اجرام فضایی قرار گرفته است.
این برخوردها دهانههای بزرگی روی سطح عطارد ایجاد کردهاند و همچنین حجم زیادی از مواد سنگی را در مناطق مختلف پخش کردهاند. به گفته پژوهشگران، این مواد میتوانند برخی از چینخوردگیها و نشانههای انقباض سطحی را پوشانده باشند.
تیم تحقیقاتی با ترکیب نقشههای زمینشناسی قدیمی عطارد و بررسیهای جدید از ناهمواریهای سطح این سیاره، متوجه شد مناطقی که بیشترین زبری را دارند، معمولاً تعداد کمتری از ساختارهای مربوط به انقباض را نشان میدهند.
این موضوع باعث شد دانشمندان احتمال دهند که بقایای برخوردهای فضایی، برخی از آثار کوچک شدن عطارد را پنهان کردهاند.
کوچک شدن عطارد چه چیزی درباره درون این سیاره نشان میدهد؟
دانستن میزان دقیق انقباض عطارد فقط درباره تغییر اندازه این سیاره نیست؛ بلکه میتواند اطلاعات مهمی درباره ساختار داخلی آن ارائه دهد.
دانشمندان معتقدند مقدار بیشتر کوچک شدن ممکن است نشاندهنده تفاوتهایی در هسته فلزی عطارد باشد. برای مثال، این سیاره شاید هسته فلزی بزرگتری داشته باشد، مقدار عناصر سبک مانند سیلیکون در هسته آن کمتر باشد یا در آغاز شکلگیری دمای بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل، بررسی چینخوردگیهای سطح عطارد میتواند به دانشمندان کمک کند تا بهتر بفهمند درون این سیاره چه میگذرد.
مأموریتهای آینده رازهای بیشتری از عطارد آشکار میکنند
پژوهش جدید بر اساس دادههای جمعآوریشده توسط فضاپیمای مسنجر (MESSENGER) ناسا انجام شده است. این فضاپیما که مأموریت خود را در سال ۲۰۱۵ پایان داد، توانست اطلاعات ارزشمندی درباره سطح عطارد جمعآوری کند.
با این حال، مسنجر فقط قادر بود ساختارهایی بزرگتر از حدود ۵ کیلومتر را تشخیص دهد. دانشمندان احتمال میدهند ویژگیهای کوچکتر هنوز کشف نشده باشند و میزان واقعی کوچک شدن عطارد حتی بیشتر از این برآوردها باشد.
قرار است مأموریت BepiColombo از نوامبر ۲۰۲۶ بررسیهای دقیقتری از سطح عطارد انجام دهد. این فضاپیما با فناوری تصویربرداری پیشرفتهتر میتواند جزئیات بیشتری از تغییرات زمینشناختی این سیاره را آشکار کند.
جمعبندی
عطارد، با وجود اندازه کوچک خود، یکی از پیچیدهترین جهانهای منظومه شمسی است. پژوهشهای جدید نشان میدهند که کوچک شدن عطارد فرایندی گستردهتر از تصور گذشته بوده و ردپای آن در چینخوردگیهای سطح این سیاره باقی مانده است.
بررسی این تغییرات نهتنها به شناخت بهتر عطارد کمک میکند، بلکه میتواند اطلاعات تازهای درباره چگونگی سرد شدن و تکامل سیارات سنگی در سراسر منظومه شمسی در اختیار دانشمندان قرار دهد.
منبع
بیشتر بخوانید…
قمر اروپا مشتری و احتمال حیات؛ آب پنهان این قمر شاید سختتر از تصور دانشمندان قابل دسترسی باشد
