منشأ دورترین انفجار رادیویی کشف شد
اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب، کهکشان مبدأ یکی از دورترین انفجارهای رادیویی سریع ثبتشده را شناسایی کردهاند. این انفجارها فورانهایی بسیار کوتاه از امواج رادیویی هستند که در کسری از ثانیه رخ میدهند، اما میتوانند انرژی چشمگیری آزاد کنند. بررسی جدید نشان میدهد که انفجار مورد مطالعه در زمانی رخ داده که جهان تنها حدود سه میلیارد سال سن داشته است. افزون بر این، کهکشان میزبان آن بسیار کوچکتر از چیزی است که دانشمندان انتظار داشتند. این یافتهها میتوانند به روشنتر شدن منشأ انفجارهای رادیویی سریع و شناسایی سازوکار تولید آنها کمک کنند.
انفجار رادیویی سریع چیست و چرا دانشمندان آن را بررسی میکنند؟
انفجارهای رادیویی سریع یا FRBها، فورانهای بسیار کوتاه امواج رادیویی هستند که از فواصل دور کیهانی به زمین میرسند. این پدیدهها نخستین بار در سال ۲۰۰۷ شناسایی شدند و از آن زمان به یکی از موضوعات مهم پژوهشهای اخترشناسی تبدیل شدهاند.
با وجود پیشرفتهای علمی، منشأ دقیق این انفجارها هنوز بهطور کامل مشخص نیست. آنچه اهمیت این پدیدهها را بیشتر میکند، انرژی قابلتوجهی است که در مدتزمانی بسیار کوتاه آزاد میکنند. طبق گزارش منتشرشده، یک انفجار رادیویی سریع میتواند در کسری از ثانیه انرژیای معادل انرژی تابش خورشید طی سه روز آزاد کند.
شناسایی کهکشان میزبان این انفجارها به دانشمندان کمک میکند محیطی را که این رویدادها در آن رخ میدهند بهتر بشناسند و نظریههای مختلف درباره منشأ آنها را بررسی کنند.
منشأ انفجارهای رادیویی سریع؛ تلسکوپ جیمز وب چگونه منشأ انفجار را شناسایی کرد؟
در سال ۲۰۲۴، آرایه تلسکوپی زمینی MeerKAT یکی از دورترین انفجارهای رادیویی سریع ثبتشده تا آن زمان را شناسایی کرد. اخترشناسان اکنون با استفاده از ابزارهای فروسرخ نزدیک تلسکوپ فضایی جیمز وب، کهکشانی را در موقعیت مناسب برای میزبانی این رویداد پیدا کردهاند.
پژوهشگران با بررسی میزان کشیدگی طول موج نور این کهکشان، که ناشی از انبساط جهان است، تخمین زدند که انفجار زمانی رخ داده که از مهبانگ حدود سه میلیارد سال گذشته بود.
این زمان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انفجار در دورهای رخ داده است که نرخ شکلگیری ستارهها در جهان به اوج خود نزدیک بود. بنابراین، شناسایی محیط کهکشانی این رویداد میتواند سرنخهایی درباره شرایط لازم برای ایجاد انفجارهای رادیویی سریع فراهم کند.
نکته غیرمنتظره دیگر این بود که کهکشان میزبان حدود هزار برابر کوچکتر از اندازهای بود که پژوهشگران انتظار داشتند. انفجارهای رادیویی سریعی که پیشتر شناسایی شده بودند، در کهکشانهای بزرگتر و در دورههایی بسیار متأخرتر از تاریخ جهان رخ داده بودند.
دو نظریه اصلی درباره منشأ دورترین انفجار رادیویی
دانشمندان برای توضیح چگونگی شکلگیری انفجارهای رادیویی سریع، چند فرضیه مطرح کردهاند. دو مورد از مهمترین آنها به برخورد ستارههای نوترونی و انفجار ستارههای پرجرم مربوط میشوند.
۱. برخورد دو ستاره نوترونی
ستارههای نوترونی هستههای بسیار فشردهای هستند که پس از پایان عمر برخی ستارههای پرجرم باقی میمانند. یکی از نظریهها پیشنهاد میکند که انفجارهای رادیویی سریع هنگام ادغام و برخورد دو ستاره نوترونی تولید میشوند.
بااینحال، شکلگیری چنین رویدادی ممکن است میلیاردها سال زمان ببرد. به همین دلیل، اگر این برخوردها عامل اصلی انفجارهای رادیویی سریع باشند، انتظار میرود این پدیده بیشتر در کهکشانهای قدیمیتر مشاهده شود؛ کهکشانهایی که زمان کافی برای شکلگیری و ادغام سامانههای دوتایی ستارههای نوترونی داشتهاند.
اما سن بسیار زیاد جهان در زمان وقوع این انفجار و ویژگیهای کهکشان میزبان آن، این توضیح را برای رویداد مورد بررسی کمتر محتمل میکند.
۲. انفجار ستارههای پرجرم و شکلگیری مگنتارها
نظریه دیگر میگوید برخی انفجارهای رادیویی سریع ممکن است با انفجار ابرنواختری ستارههای پرجرم ارتباط داشته باشند. در این فرایند، ستاره منفجر میشود و ممکن است بقایای آن به یک ستاره نوترونی بسیار مغناطیسی به نام مگنتار تبدیل شود.
مگنتارها میدانهای مغناطیسی فوقالعاده قدرتمندی دارند و از گزینههای مهم برای توضیح منشأ انفجارهای رادیویی سریع به شمار میروند.
مانیشا کالب، پژوهشگر دانشگاه سیدنی و نویسنده اصلی مطالعه، میگوید یافتههای تیم او نشان میدهد که احتمال تولید این انفجار از طریق برخورد دو ستاره نوترونی بسیار کم است. در مقابل، نتایج با این فرضیه سازگارترند که یک انفجار ابرنواختری و شکلگیری یک ستاره نوترونی مغناطیسی عامل ایجاد آن بوده است.
این کشف چه چیزی درباره منشأ دورترین انفجار رادیویی سریع میگوید؟
شناسایی یک کهکشان کوچک در فاصلهای بسیار دور، درک دانشمندان از محیطهایی را که انفجارهای رادیویی سریع در آنها رخ میدهند، گسترش میدهد. پیش از این، نمونههای شناساییشده بیشتر با کهکشانهای بزرگ و ستارهساز در دورههای متأخرتر تاریخ جهان ارتباط داشتند.
یافته جدید در مورد منشأ دورترین انفجار رادیویی نشان میدهد که دستکم این انفجار میتواند در محیطی متفاوت از آنچه انتظار میرفت رخ داده باشد. همچنین، نامحتمل بودن برخورد دو ستاره نوترونی در این مورد، شواهد بیشتری در حمایت از نقش انفجارهای ستارهای و مگنتارها فراهم میکند.
البته این نتیجه در مورد منشأ دورترین انفجار رادیویی بهتنهایی ثابت نمیکند که تمام انفجارهای رادیویی سریع از یک سازوکار مشخص سرچشمه میگیرند. ممکن است پدیدههای متفاوتی بتوانند انفجارهایی با ویژگیهای مشابه ایجاد کنند. بررسی نمونههای بیشتر به دانشمندان کمک خواهد کرد تا سهم هر سازوکار را بهتر مشخص کنند.
منشأ دورترین انفجار رادیویی؛ جیمز وب چگونه به حل یکی از معماهای کیهان کمک میکند؟
تلسکوپ فضایی جیمز وب با ابزارهای پیشرفته خود امکان مطالعه کهکشانهایی را فراهم میکند که در مراحل بسیار ابتدایی تاریخ جهان وجود داشتهاند. شناسایی کهکشان میزبان یک انفجار رادیویی سریع در چنین فاصلهای، نمونهای از کاربرد این توانایی برای بررسی پدیدههای ناشناخته کیهانی است.
این مطالعه درباره منشأ دورترین انفجار رادیویی نشان میدهد که ترکیب رصد انفجارهای رادیویی با بررسی دقیق کهکشانهای میزبان آنها میتواند به آزمودن نظریههای مربوط به منشأ این پدیدهها کمک کند. هرچند هنوز پرسشهای زیادی درباره انفجارهای رادیویی سریع بیپاسخ مانده است، یافته جدید گام دیگری برای درک بهتر این سیگنالهای مرموز از اعماق جهان به شمار میرود.
منبع
بیشتر بخوانید…
تلسکوپ جیمز وب چرخه تغذیه سیاهچالههای غولپیکر را آشکار کرد
