ستاره سبز؛ پدیدهای تازه در دنیای نجوم
اخترشناسان با بررسی کوتولههای سفید، نوعی از بقایای ستارهای، به این نتیجه رسیدهاند که این اجرام میتوانند برخلاف تصور رایج، رنگهایی مانند سبز، صورتی، بنفش، زرد و فیروزهای داشته باشند. در میان آنها، کوتوله سفید WD J1330+۶۴۳۵ بهعنوان نخستین نمونه شناختهشده از یک ستاره با رنگ سبز واقعی معرفی شده است. این یافته نشان میدهد که رنگ ستارهها فقط به دمای آنها وابسته نیست و ترکیبات شیمیایی جو نیز میتوانند نقش مهمی در ظاهرشان داشته باشند.
این پژوهش به سرپرستی مارک هالندز از دانشگاه وارویک انجام شده و نتایج آن در مجله علمی RAS Techniques and Instruments منتشر شده است.
کوتوله سفید چیست و چرا رنگ آن اهمیت دارد؟
کوتولههای سفید بقایای ستارههایی هستند که جرمی تقریباً مشابه خورشید دارند. هنگامی که چنین ستارهای سوخت خود را مصرف میکند و دیگر نمیتواند در برابر گرانش مقاومت کند، هسته آن فرو میریزد و کوتوله سفید شکل میگیرد.
رنگ ستارهها معمولاً به دمای سطح آنها ارتباط دارد. ستارههای خنکتر اغلب نارنجی به نظر میرسند، درحالیکه ستارههایی مانند خورشید نور سفید دارند و ستارههای بسیار داغ ممکن است به رنگ آبی متمایل باشند. این رابطه باعث شده است که دانشمندان مدتها تصور کنند کوتولههای سفید نیز عمدتاً از همین الگو پیروی میکنند.
بااینحال، پژوهش جدید نشان میدهد که این قاعده برای همه کوتولههای سفید به یک شکل صدق نمیکند. چگالی بسیار زیاد جو آنها و حضور عناصر شیمیایی مختلف میتواند طیف نور خروجی را تغییر دهد و رنگهای متفاوتی ایجاد کند.
چه چیزی باعث شکلگیری ستاره سبز میشود؟
یکی از عوامل اصلی این پدیده، تعامل عناصر شیمیایی با پلاسمای متراکم هلیوم در جو کوتولههای سفید است. در چنین شرایطی، عناصری مانند کربن، کلسیم و سدیم میتوانند نور را به شکلی متفاوت از شرایط معمول جذب کنند. در نتیجه، رنگ ظاهری ستاره از سفید یا آبی کمرنگ فاصله میگیرد.
کوتوله سفید WD J1330+۶۴۳۵ در فاصله حدود ۳۲۶ سال نوری از زمین قرار دارد. این جرم آسمانی در حال جذب مواد سنگی از یک همراه سیارهای است. ورود این مواد، عناصر کلسیم، لیتیوم و سدیم را در جو آن افزایش داده است.
بر اساس مدل پژوهشگران، وجود این عناصر و بهویژه جذب بخش نارنجی طیف نور توسط سدیم، میتواند باعث ایجاد درخششی سبز در این کوتوله سفید شود. به این ترتیب، این جرم آسمانی بهعنوان نخستین ستاره سبز شناختهشده معرفی شده است.
ستاره سبز؛ کوتولههای سفید چگونه رنگهای دیگری پیدا میکنند؟
رنگ کوتولههای سفید تنها به سبز محدود نمیشود. پژوهشگران بر اساس ترکیبات شیمیایی جو این اجرام، چند گروه رنگی متفاوت را شناسایی کردهاند:
- صورتی و بنفش: کوتولههای سفیدی که کربن فراوانی دارند، ممکن است به این رنگها دیده شوند.
- زرد: کوتولههای سفیدی که مواد باقیمانده از سیارکها، دنبالهدارها و منظومههای سیارهای قدیمی را جذب کردهاند، میتوانند ظاهری زردرنگ پیدا کنند.
- فیروزهای یا آبی کمرنگ: در کوتولههای سفید خنک با جو حاوی مخلوطی از هیدروژن و هلیوم، برخورد مولکولهای هیدروژن با اتمهای هلیوم ممکن است به شکلگیری این رنگها کمک کند.
پژوهشگران همچنین کوتوله سفید WD J1011+۲۸۴۵ را شناسایی کردهاند که ممکن است یکی از سرخترین ستارههای شناختهشده باشد. این جرم در فاصله حدود ۴۸ سال نوری از زمین قرار دارد. منطقه همرفتی عمیق آن، کربن را از هسته به سطح منتقل میکند و مولکولهای کربن با تغییر نور خروجی، درخششی صورتی متمایل به سالمون ایجاد میکنند.
ستاره سبز؛ چند کوتوله سفید رنگهای غیرمعمول دارند؟
با وجود این تنوع رنگی، کوتولههای سفید سفیدرنگ همچنان رایجترین گروه به شمار میروند. بررسی ۱۵۱ کوتوله سفید در فاصله حدود ۶۵ سال نوری از زمین نشان داد که تنها پنج مورد از آنها رنگهای غیرمعمول دارند.
پژوهشگران با تعمیم این نتایج به جمعیت کلی کوتولههای سفید تخمین زدهاند که تقریباً از هر ۳۰ کوتوله سفید، یکی ممکن است رنگی غیرمعمول داشته باشد. بنابراین، هرچند این پدیده نسبتاً نادر است، در مقیاس کل جهان میتواند شمار زیادی از این اجرام آسمانی را در بر بگیرد.
جمعبندی
شناسایی نخستین ستاره سبز نشان میدهد که ترکیبات شیمیایی جو کوتولههای سفید میتوانند در کنار دما، نقش تعیینکنندهای در رنگ آنها داشته باشند. این پژوهش همچنین از وجود کوتولههای سفید با رنگهای صورتی، بنفش، زرد و فیروزهای حکایت دارد؛ اجرامی که مطالعه آنها میتواند به درک بهتر ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی بقایای ستارهای کمک کند.
