نورونهای روده؛ کشف تازه دانشمندان درباره ارتباط یبوست و درد شکم
نورونهای روده ممکن است حلقه گمشدهای باشند که ارتباط میان یبوست و درد شکم را توضیح میدهد. پژوهشی جدید روی موشها نشان داده است گروه خاصی از سلولهای عصبی موجود در روده میتوانند هم حرکت محتویات روده را تنظیم کنند و هم در ایجاد احساس درد یا ناراحتی نقش داشته باشند. اگرچه این یافتهها هنوز در مرحله پیشچاپ علمی قرار دارند و روی انسان بررسی نشدهاند، اما میتوانند مسیر تازهای برای شناخت بیماریهای گوارشی مانند یبوست مزمن و سندرم روده تحریکپذیر باز کنند.
نورونهای روده چیستند و چرا اهمیت دارند؟
دستگاه گوارش دارای شبکهای گسترده از سلولهای عصبی به نام سیستم عصبی رودهای (Enteric Nervous System) است که گاهی از آن با عنوان «مغز دوم» یاد میشود. این شبکه بدون نیاز به دخالت مستقیم مغز، بسیاری از عملکردهای گوارشی از جمله هضم غذا و انقباضات عضلات روده را کنترل میکند.
با وجود شناخت کلی از این سیستم، دانشمندان هنوز نمیدانند هر گروه از نورونهای روده چه وظیفهای بر عهده دارد. همین موضوع باعث شده درک دقیق علت بسیاری از اختلالات گوارشی همچنان دشوار باشد.
دانشمندان چگونه این نورونهای روده را شناسایی کردند؟
پژوهشگران با بررسی الگوهای بیان ژن، به ژنی به نام Pdyn رسیدند که پروتئینی به نام پرودینورفین را تولید میکند. آنها با استفاده از موشهای اصلاحشده ژنتیکی توانستند نورونهای مرتبط با این ژن را ردیابی کنند.
نتایج نشان داد این سلولها عمدتاً در شبکه عصبی خود روده، بهویژه در روده بزرگ، قرار دارند و بخشی از آنها در شبکهای حضور دارند که حرکت روده را کنترل میکند. این کشف به پژوهشگران اجازه داد عملکرد دقیق این گروه از نورونهای روده را بررسی کنند.
تحریک نورونهای روده چه اثری بر حرکت روده داشت؟
دانشمندان برای بررسی عملکرد این سلولها از فناوری تحریک نوری استفاده کردند.
زمانی که این نورونها در رودههای خارجشده از بدن موشها فعال شدند، حرکت گلولههای مدفوع به سمت جلو افزایش یافت. از آنجا که این رودهها دیگر هیچ ارتباطی با مغز، نخاع یا اعصاب بیرونی نداشتند، پژوهشگران توانستند نقش مستقل سیستم عصبی روده را مشاهده کنند.
با این حال، زمانی که همین نورونها در موشهای زنده تحریک شدند، مقدار مدفوع دفعشده تغییری نکرد. به گفته پژوهشگران، حرکت طبیعی روده در بدن زنده احتمالاً حاصل همکاری سیستم عصبی روده با اعصاب خارج از روده است و تنها فعال کردن این گروه از نورونها برای تغییر عملکرد کلی روده کافی نیست.
ارتباط نورونهای روده با درد شکم
اگرچه تحریک این سلولها باعث افزایش دفع مدفوع نشد، اما رفتار موشها تغییر کرد.
آنها پس از تحریک نورونهای روده حالت بیحرکتی پیدا کردند و عضلات اطراف چشم خود را منقبض کردند؛ رفتارهایی که معمولاً نشانه درد یا ناراحتی در موشها محسوب میشود.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند هنوز مشخص نیست این نورونها مستقیماً درد ایجاد میکنند یا تنها در انتقال پیامهای مرتبط با وضعیت روده نقش دارند. بنابراین برای روشن شدن این ارتباط، مطالعات بیشتری لازم است.
آیا التهاب نیز این نورونها را فعال میکند؟
نتایج مطالعه نشان داد این سلولهای عصبی دارای گیرندههایی هستند که میتوانند پیامهای مربوط به التهاب را دریافت کنند.
به همین دلیل پژوهشگران احتمال میدهند نورونهای روده بتوانند مستقیماً به التهاب پاسخ دهند، اما این فرضیه هنوز بهطور آزمایشی اثبات نشده است و تنها بر اساس ویژگیهای مولکولی این سلولها مطرح شده است.
آیا این یافتهها درباره انسان نیز صدق میکند؟
پژوهشگران اعلام کردند نورونهایی مشابه در روده انسان نیز شناسایی شدهاند، اما هنوز مشخص نیست که عملکرد آنها دقیقاً مانند موشها باشد.
همچنین این مطالعه مستقیماً بیماریهایی مانند یبوست مزمن یا سندرم روده تحریکپذیر را بررسی نکرده است. بنابراین هنوز نمیتوان از این نتایج برای درمان بیماران استفاده کرد.
از سوی دیگر، این پژوهش هنوز بهصورت پیشچاپ (Preprint) منتشر شده و فرایند داوری علمی (Peer Review) را پشت سر نگذاشته است؛ بنابراین نتایج آن باید در مطالعات آینده تأیید شوند.
جمعبندی
این پژوهش سرنخ تازهای درباره نقش نورونهای روده در کنترل حرکت روده و احساس درد ارائه میدهد. فعال شدن این سلولها در موشها باعث افزایش حرکت محتویات روده در شرایط آزمایشگاهی و همزمان بروز رفتارهای مرتبط با درد شد. با این حال، هنوز مشخص نیست همین سازوکار در انسان نیز وجود داشته باشد یا بتوان از آن برای درمان بیماریهایی مانند یبوست مزمن و سندرم روده تحریکپذیر استفاده کرد. پژوهشگران امیدوارند ادامه این تحقیقات، شناخت دقیقتری از منشأ دردهای رودهای و اختلالات حرکتی دستگاه گوارش فراهم کند.
منبع
