مقایسه با خودِ گذشته یکی از جنبههایی است که در پژوهشهای مربوط به تصویر بدنی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. مطالعات زیادی پیشتر بررسی کردهاند که مقایسه ظاهر خود با دیگران چگونه میتواند بر احساس فرد نسبت به بدنش تأثیر بگذارد، اما پژوهشی جدید از دانشگاه ایالتی اوهایو نشان میدهد مقایسه ظاهر فعلی با نسخههای قبلی خودمان نیز ممکن است با پیامدهای منفی همراه باشد.
مقایسه با خودِ گذشته چیست؟
مقایسه با خودِ گذشته به زمانی اشاره دارد که فرد ظاهر فعلی خود را با تصویری از ظاهر خودش در گذشته مقایسه میکند؛ برای مثال، هنگام دیدن عکسها، ویدئوها یا حتی خاطرات سالهای قبل.
این مقایسه ممکن است در دورههای مختلف زندگی بیشتر مورد توجه قرار گیرد؛ از جمله دوران بلوغ، بارداری، یائسگی، تغییرات مرتبط با افزایش سن، بیماری یا نوسانات وزن. برخی افراد ممکن است احساس کنند ظاهرشان در طول زمان بهتر شده است، اما بسیاری از افرادی که در این پژوهش بررسی شدند، تغییرات ظاهری خود را به شکل منفی ارزیابی میکردند.
محققان معتقدند این موضوع بهویژه با افزایش سن اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا فرد ممکن است خود را با عکسها یا ویدئوهایی از سالهای بسیار دور زندگیاش مقایسه کند.
پژوهش درباره مقایسه با خودِ گذشته چه چیزی نشان داد؟
تریسی تیلکا، استاد روانشناسی بالینی در دانشگاه ایالتی اوهایو، به همراه نیکول وود-بارکالو و دیگر پژوهشگران، مقیاسی برای بررسی این پدیده طراحی کردند که Self-Oriented Comparison Scale for Appearance (SOCS-A) نام دارد.
این مقیاس شامل ۱۱ مورد است و در دو گروه جداگانه از بزرگسالان ساکن آمریکا مورد بررسی قرار گرفت تا دقت و اعتبار آن ارزیابی شود.
نتایج نشان داد مقایسه ظاهر با گذشته میتواند به دو شکل اصلی انجام شود: مقایسه رو به بالا و مقایسه رو به پایین.
مقایسه رو به بالا با تصویر بدنی منفی ارتباط دارد
در مقایسه رو به بالا، فرد ظاهر فعلی خود را با نسخهای از گذشته مقایسه میکند که در آن زمان احساس میکرد جذابتر بوده است. برای مثال، ممکن است فرد هنگام دیدن یک عکس قدیمی تصور کند که در آن دوره ظاهر بهتری داشته و اکنون از تغییرات ایجادشده ناراضی باشد.
پژوهش نشان داد مقایسه رو به بالا ارتباط زیادی با تصویر بدنی منفی، شرم از بدن، نشخوار فکری و رفتارهای غذایی ناسالم داشت.
به گفته پژوهشگران، این یافته نشان میدهد در بررسی مشکلات مربوط به تصویر بدنی نباید فقط به مقایسه فرد با دیگران توجه کرد؛ بلکه مقایسه فرد با نسخههای قبلی خودش نیز میتواند اهمیت داشته باشد.
مقایسه رو به پایین چه تفاوتی دارد؟
در مقایسه رو به پایین، فرد ظاهر فعلی خود را با دورهای از گذشته مقایسه میکند که در آن زمان احساس میکرد جذابیت کمتری داشته است.
برخلاف مقایسه رو به بالا، این نوع مقایسه در مطالعه با سطوح پایینتر شرم از بدن و سطوح بالاتر احساس غرور نسبت به ظاهر و قدردانی از بدن همراه بود.
این نتیجه برای پژوهشگران نیز تا حدی غیرمنتظره بود. آنها انتظار داشتند مقایسه رو به پایین، مشابه مقایسه اجتماعی رو به پایین، پیامدهای نامطلوبی داشته باشد. اما در این مطالعه، افرادی که گذشته خود را با وضعیت فعلی مقایسه میکردند، ممکن بود احساس کنند بر تغییری که قبلاً از آن ناراضی بودند غلبه کردهاند و در نتیجه احساس رضایت و موفقیت بیشتری داشته باشند.
زنان بیشتر خود را با نسخه جذابتر گذشته مقایسه میکنند
پژوهش همچنین تفاوتهایی میان زنان و مردان نشان داد. اگرچه ساختار این مقیاس در گروههای مختلف جنسیتی مشابه بود، زنان امتیاز بالاتری در مقایسه رو به بالای ظاهر با گذشته داشتند و مردان در مقایسه رو به پایین امتیاز بالاتری کسب کردند.
پژوهشگران این تفاوت را با فشارهای اجتماعی مرتبط با ظاهر توضیح میدهند. از دیدگاه آنها، انتظارات اجتماعی درباره ظاهر زنان میتواند باعث شود تغییرات ظاهری برای آنها اهمیت بیشتری پیدا کند.
چرا توجه به مقایسه با خودِ گذشته مهم است؟
محققان معتقدند یافتههای این پژوهش میتواند در آینده برای پیشگیری، مداخلات بالینی و درمان مشکلات مرتبط با تصویر بدنی مورد استفاده قرار گیرد. بهویژه، درمانگران میتوانند علاوه بر بررسی اینکه افراد چگونه ظاهر خود را با دیگران مقایسه میکنند، به نحوه مقایسه آنها با نسخههای قبلی خود نیز توجه داشته باشند.
پژوهشگران همچنین امیدوارند مقیاس SOCS-A در کشورهای مختلف ترجمه و استفاده شود تا تجربه گروههای متنوعتری از افرادی که با تغییرات ظاهری مواجه هستند، بررسی شود.
یکی دیگر از زمینههایی که پژوهشگران قصد دارند در آینده بررسی کنند، ارتباط میان مقایسه با خودِ گذشته، مصرف داروهای GLP-۱، تصویر بدنی و رفتارهای غذایی است. آنها تأکید کردهاند که دادههای مربوط به این بخش هنوز تحلیل نشدهاند.
در مجموع، این پژوهش نشان میدهد ارزیابی تصویر بدنی فقط به مقایسه خود با دیگران محدود نمیشود. گاهی عکسها و خاطراتی از گذشته نیز میتوانند به معیاری برای قضاوت درباره ظاهر فعلی تبدیل شوند؛ موضوعی که پژوهشگران میگویند باید در مطالعات و مداخلات مرتبط با تصویر بدنی بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
