ماه توتفرنگی؛ ماه کاملی که مسیر متفاوتی در آسمان طی میکند
ماه توتفرنگی (Strawberry Moon) که ماه کامل ماه ژوئن نامیده میشود، برخلاف تصور بسیاری از مردم، یکی از خاصترین ماههای کامل سال است. اگرچه همه ماههای کامل از نظر ظاهری مشابه به نظر میرسند، اما این ماه به دلیل مسیر ویژهای که در آسمان نیمکره شمالی طی میکند، منظرهای متفاوت و چشمگیر ایجاد میکند.
به گفته کارشناسان، ماه توتفرنگی هنگام طلوع، از نقطهای بسیار جنوبی در افق جنوب شرقی ظاهر میشود و برخلاف ماه کامل زمستان که سریعتر در آسمان اوج میگیرد، با شیبی ملایم و در ارتفاعی پایین حرکت میکند. همین ویژگی باعث میشود بسیاری از افرادی که معمولاً توجهی به ماه ندارند نیز متوجه ظاهر متفاوت آن شوند.
چرا ماه توتفرنگی اینقدر پایین دیده میشود؟
علت این پدیده به نحوه حرکت ماه به دور زمین و زاویه مدار آن بازمیگردد. مدار ماه نسبت به مسیر ظاهری حرکت خورشید در آسمان حدود پنج درجه انحراف دارد و این وضعیت در چرخهای حدود ۱۸٫۶ ساله تغییر میکند.
سال گذشته، ماه توتفرنگی همزمان با اوج این چرخه ۱۸٫۶ ساله دیده شد و به پایینترین موقعیت خود در افق از سال ۲۰۰۶ رسید؛ اتفاقی که تا دهه ۲۰۴۰ دوباره تکرار نخواهد شد. اگرچه امسال این ماه به اندازه سال گذشته در جنوب شرقی ظاهر نمیشود، اما همچنان یکی از پایینترین مسیرهای خود را در آسمان نیمکره شمالی طی خواهد کرد.
ارتباط ماه توتفرنگی با فصل تابستان
ماه کامل همیشه در نقطهای مقابل خورشید قرار میگیرد. در ماه ژوئن، خورشید در نیمکره شمالی بالاترین مسیر سالانه خود را طی میکند و به همین دلیل روزها طولانیتر هستند.
در مقابل، ماه توتفرنگی پایینترین مسیر ممکن را در آسمان دنبال میکند. این ماه دیرتر طلوع میکند، قوسی کمارتفاع را در آسمان میپیماید و زودتر غروب میکند؛ مسیری که بسیار شبیه مسیر خورشید در فصل زمستان است.
در نیمکره جنوبی شرایط کاملاً برعکس است. از آنجا که ژوئن آغاز زمستان در آن بخش از زمین محسوب میشود، ماه توتفرنگی در ارتفاع بیشتری دیده میشود و مدت طولانیتری در آسمان باقی میماند.
بهترین زمان برای مشاهده ماه توتفرنگی
به گفته نویسنده این گزارش، بهترین زمان برای تماشای ماه توتفرنگی، هنگام غروب و همزمان با طلوع ماه در دوشنبه ۲۹ ژوئن (۸ تیر) است؛ زمانی که نور آبی گرگومیش هنوز در آسمان دیده میشود و منظرهای بسیار زیباتر از ساعات بعدی شب ایجاد میکند.
برای مشاهده بهتر این پدیده، داشتن دید باز به سمت افق جنوب شرقی اهمیت زیادی دارد. سواحل، دشتهای باز، تپهها یا جادههایی که مانع دید نداشته باشند، از بهترین مکانها برای تماشای طلوع این ماه کامل هستند.
چرا ماه در آغاز طلوع نارنجی دیده میشود؟
یکی از ویژگیهای جذاب ماه توتفرنگی، رنگ نارنجی یا کهربایی آن هنگام طلوع است. با این حال، این رنگ ماندگار نیست.
به گفته کارشناسان، رنگ نارنجی بیشتر به دلیل عبور نور ماه از لایههای ضخیمتر جو زمین در نزدیکی افق ایجاد میشود؛ جایی که طول موجهای کوتاهتر نور بیشتر پراکنده میشوند. با بالاتر آمدن ماه، این اثر بهسرعت از بین میرود و رنگ ماه دوباره به سفید روشن معمولی تغییر میکند.
در واقع، علاقهمندان تنها حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فرصت دارند تا این منظره خاص را با رنگ گرم و کمارتفاع ماه مشاهده کنند.
در روزهای پایانی ژوئن چه رویدادهای دیگری دیده میشود؟
در روزهای منتهی به ماه کامل، نور ماه بهتدریج آسمان شب را روشنتر میکند.
علاوه بر این، در واپسین روزهای ژوئن و آغاز ژوئیه، پیش از طلوع خورشید، سیاره مریخ در نزدیکی خوشه ستارهای پروین (M45) دیده میشود و سیاره اورانوس نیز در همان ناحیه آسمان قرار خواهد داشت.
چرا ماه توتفرنگی هر سال توجه علاقهمندان آسمان را جلب میکند؟
اگرچه از نظر نجومی، ماه توتفرنگی تنها یکی از ماههای کامل سال است، اما مسیر کمارتفاع، محل متفاوت طلوع، رنگ گرم اولیه و هماهنگی آن با چشماندازهای طبیعی باعث شده است این ماه کامل به یکی از محبوبترین پدیدههای رصدی سال برای علاقهمندان به آسمان شب تبدیل شود.
