لرزش قفسه سینه و مدیتیشن؛ رویکردی تازه برای بهبود آگاهی از بدن
ترکیب لرزش قفسه سینه و مدیتیشن ممکن است به افراد دارای سابقه تجربههای آسیبزا کمک کند ارتباط بیشتری با بدن خود برقرار کنند. پژوهشی جدید نشان داده است استفاده از یک دستگاه کوچک لرزشی در ناحیه مرکزی قفسه سینه هنگام انجام تمرینهای ذهنآگاهی، با افزایش تراکم ساختاری در بخشی از ماده سفید مغز و بهبود آگاهی بدنی همراه است. این یافتهها میتوانند به توسعه روشهای مکمل برای کمک به افرادی که با پیامدهای روانشناختی تروما دستوپنجه نرم میکنند، کمک کنند؛ هرچند هنوز برای تعیین اثربخشی بلندمدت این روش به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
این مطالعه در مجله علمی Neuropsychopharmacology منتشر شده و به بررسی تأثیر افزودن یک محرک فیزیکی به تمرینهای مدیتیشن در بزرگسالانی پرداخته است که سابقه تروما داشتهاند و نشانههای قابلتوجهی از گسستگی روانشناختی را تجربه میکردند.
لرزش قفسه سینه و مدیتیشن؛ گسستگی روانشناختی چیست و چه ارتباطی با تروما دارد؟
برخی افرادی که تجربههای آسیبزایی را پشت سر گذاشتهاند، ممکن است احساس کنند از بدن خود یا محیط اطرافشان جدا شدهاند. این وضعیت که گسستگی یا دیسوسیشن (Dissociation) نام دارد، میتواند در تجربه فرد از خودش و ارتباطش با دنیای پیرامون اختلال ایجاد کند.
برخی روشهای درمانی رایج برای پیامدهای تروما مستلزم مواجهه با خاطرات دردناک هستند. این فرایند ممکن است برای بعضی افراد بسیار دشوار و اضطرابآور باشد و باعث شود درمان را پیش از تجربه بهبودی پایدار کنار بگذارند.
یکی از رویکردهای مورد توجه برای کمک به این افراد، تقویت توانایی درک نشانههای درونی بدن است. این توانایی که در علم عصبشناسی درونآگاهی یا اینتروسپشن (Interoception) نامیده میشود، به درک پیامهایی مانند ضربان قلب و الگوی تنفس اشاره دارد.
مدیتیشن ذهنآگاهی میتواند به تقویت این مهارت کمک کند؛ اما حفظ تمرکز در طول تمرین برای افرادی که اضطراب زیادی دارند یا بهتازگی مدیتیشن را آغاز کردهاند، همیشه آسان نیست.
لرزش قفسه سینه و مدیتیشن چگونه در این پژوهش ترکیب شدند؟
پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه اموری، از جمله نگار فانی، الکسا کونداش و تیموتی جی. مکدرموت، بررسی کردند که آیا افزودن یک محرک فیزیکی به مدیتیشن میتواند تمرکز بر بدن را آسانتر کند یا خیر.
آنها از دستگاه کوچکی استفاده کردند که روی استخوان جناغ، در مرکز قفسه سینه، قرار میگرفت و لرزشهایی با فرکانس پایین ایجاد میکرد. این لرزشها بسته به تنظیم دستگاه، یا با الگوی تنفس فرد هماهنگ میشدند یا در فواصل زمانی منظم به وجود میآمدند.
هدف این بود که احساس فیزیکی حاصل از لرزش، مانند یک نقطه اتکای حسی عمل کند و هر زمان که توجه فرد از بدنش منحرف میشود، او را به لحظه حال بازگرداند. به این ترتیب، فرد میتوانست هنگام مدیتیشن از یک محرک ملموس برای حفظ توجه خود استفاده کند.
لرزش قفسه سینه و مدیتیشن؛ بررسی مغز ۱۱۶ فرد دارای سابقه تروما
در این کارآزمایی بالینی، ۱۱۶ بزرگسال دارای سابقه تروما و سطوح بالای گسستگی روانشناختی شرکت کردند. پژوهشگران شرکتکنندگان را بهصورت تصادفی در گروههای مختلف قرار دادند.
تمام شرکتکنندگان طی چند هفته، هشت جلسه کوتاه مدیتیشن ذهنآگاهی انجام دادند. حدود نیمی از آنها هنگام مدیتیشن از دستگاه لرزشی استفاده کردند، درحالیکه گروه دیگر همان تمرینها را بدون این دستگاه انجام دادند.
پژوهشگران پیش از شروع جلسات و پس از پایان هشت جلسه، از مغز شرکتکنندگان تصویربرداری کردند. آنها از یک روش تخصصی تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) برای بررسی ویژگیهای میکروسکوپی ماده سفید مغز استفاده کردند.
ماده سفید از رشتههای عصبی تشکیل شده است که نواحی مختلف مغز را به یکدیگر متصل میکنند و انتقال اطلاعات میان آنها را امکانپذیر میسازند. بررسی تغییرات ساختاری این بخش میتواند اطلاعاتی درباره سازگاری مغز با تجربهها و محرکهای جدید در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
نتایج لرزش قفسه سینه و مدیتیشن در ساختار مغز
نتایج تصویربرداری نشان داد تراکم ساختاری در بخشی از ماده سفید مغز به نام راه قشرینخاعی (Corticospinal Tract) در گروهی که هنگام مدیتیشن لرزش قفسه سینه دریافت کرده بودند، افزایش یافته است. چنین تغییری در گروهی که فقط مدیتیشن انجام داده بودند، مشاهده نشد.
راه قشرینخاعی مجموعهای از رشتههای عصبی است که در انتقال پیامهای مرتبط با حرکت و برخی اطلاعات حسی میان مغز و بدن نقش دارد.
پژوهشگران برای اطمینان بیشتر از یافتههای اولیه، از یک روش محاسباتی برای بازسازی سهبعدی مسیر این رشتههای عصبی استفاده کردند. نتایج این تحلیل نیز با مشاهده اولیه همخوانی داشت و افزایش تراکم ساختاری در مسیر مورد بررسی را در گروه دریافتکننده لرزش تأیید کرد.
این یافتهها با مفهوم نوروپلاستیسیته یا انعطافپذیری عصبی ارتباط دارند؛ یعنی توانایی مغز برای تغییر ساختار و عملکرد خود در پاسخ به تجربهها و محرکهای جدید. بااینحال، تصویربرداری بهتنهایی مشخص نمیکند که تغییرات مشاهدهشده دقیقاً از چه فرایندهای زیستی ناشی شدهاند.
لرزش قفسه سینه و مدیتیشن؛ آیا لرزش قفسه سینه به کاهش گسستگی روانشناختی کمک میکند؟
نتایج پژوهش تنها به تغییرات ساختاری مغز محدود نبود. شرکتکنندگان پس از هر جلسه، پرسشنامههایی درباره میزان آگاهی از بدن و احساس ارتباط با آن تکمیل کردند.
افرادی که مدیتیشن را همراه با لرزش قفسه سینه انجام داده بودند، در طول هشت جلسه بهبود بیشتری در آگاهی بدنی گزارش کردند. بااینحال، کاهش احساس گسستگی روانشناختی در هر دو گروه تقریباً مشابه بود.
بررسی دقیقتر دادهها نشان داد در گروه دریافتکننده لرزش، افرادی که تغییرات ساختاری بیشتری در ماده سفید مغزشان داشتند، معمولاً کاهش بیشتری در احساس گسستگی گزارش میکردند. چنین ارتباطی در گروهی که فقط مدیتیشن انجام داده بود، مشاهده نشد.
این ارتباط میتواند نشان دهد تغییرات مغزی مشاهدهشده با بهبود تجربه روانشناختی افراد مرتبط هستند؛ اما بهتنهایی ثابت نمیکند که افزایش تراکم رشتههای عصبی مستقیماً باعث کاهش گسستگی شده است.
محدودیتهای پژوهش درباره لرزش قفسه سینه و مدیتیشن
با وجود نتایج امیدوارکننده، این مطالعه درباره لرزش قفسه سینه و مدیتیشن، محدودیتهایی دارد. نخست اینکه سازوکار دقیق تأثیر لرزش بر ساختار مغز هنوز مشخص نیست. پژوهشگران احتمال میدهند تحریک مداوم اعصاب حسی قفسه سینه، اطلاعات بیشتری در اختیار دستگاه عصبی قرار دهد و به تغییرات ساختاری در مسیرهای عصبی مرتبط کمک کند؛ اما این توضیح هنوز یک فرضیه است.
دوم اینکه پژوهش حاضر بخشی از یک کارآزمایی بالینی در حال انجام است و هنوز مشخص نیست تغییرات مشاهدهشده پس از گذشت چند ماه یا چند سال باقی میمانند یا خیر.
همچنین، بخشی از نتایج روانشناختی بر اساس گزارش شخصی شرکتکنندگان به دست آمده است. بنابراین، برای ارزیابی دقیقتر اثربخشی این روش، به پژوهشهای تکمیلی و بررسیهای بلندمدت نیاز است.
جمعبندی
پژوهش جدید نشان میدهد ترکیب لرزش قفسه سینه و مدیتیشن میتواند در افراد دارای سابقه تروما، با بهبود آگاهی از بدن و تغییراتی در ساختار ماده سفید مغز همراه باشد. اگرچه هر دو گروه شرکتکننده کاهش مشابهی در احساس گسستگی روانشناختی گزارش کردند، بهبود آگاهی بدنی و تغییرات ساختاری مغز در گروه دریافتکننده لرزش برجستهتر بود.
این یافتهها درباره لرزش قفسه سینه و مدیتیشن میتوانند مسیر تازهای برای بررسی روشهای مکمل در کمک به افراد دارای پیامدهای روانشناختی تروما فراهم کنند. بااینحال، هنوز نمیتوان این روش را درمانی اثباتشده دانست و تعیین اثربخشی و ماندگاری نتایج آن به مطالعات بیشتری نیاز دارد.
