فعالیت بدنی و افسردگی؛ ارتباط ژنتیک با شدت علائم
فعالیت بدنی و افسردگی موضوع پژوهشی جدید است که نشان میدهد تحرک بیشتر ممکن است با شدت کمتر علائم افسردگی ارتباط داشته باشد؛ بهویژه در افرادی که از نظر ژنتیکی آسیبپذیری بیشتری در برابر این اختلال دارند. پژوهشگران دانشگاه تگزاس در سنآنتونیو با بررسی اطلاعات سلامت، دادههای ژنتیکی و سوابق فعالیت بدنی هزاران نفر، ارتباط میان این عوامل را بررسی کردند.
نتایج این مطالعه که در مجله Nature Mental Health منتشر شده است، نشان میدهد ارتباط میان خطر ژنتیکی و شدت علائم افسردگی ممکن است با میزان فعالیت بدنی تفاوت داشته باشد. بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها بهمعنای اثبات اثر مستقیم ورزش بر کاهش خطر ژنتیکی نیست؛ زیرا مطالعه از نوع مشاهدهای بوده است.
پژوهش درباره فعالیت بدنی و افسردگی چگونه انجام شد؟
تیم پژوهشی از اطلاعات برنامه تحقیقاتی «همه ما» (All of Us) متعلق به مؤسسه ملی سلامت آمریکا استفاده کرد. این برنامه با هدف گردآوری اطلاعات سلامت، سبک زندگی و ویژگیهای ژنتیکی دستکم یک میلیون نفر از جمعیت متنوع ایالات متحده راهاندازی شده است.
در این مطالعه، دادههای ۲۳ هزار و ۵۱۷ بزرگسال بررسی شد. پژوهشگران برای هر شرکتکننده امتیازی به نام «امتیاز خطر چندژنی افسردگی» محاسبه کردند. این امتیاز برآوردی از آسیبپذیری ژنتیکی فرد بر اساس اثر ترکیبی تعداد زیادی از گونههای ژنتیکی مرتبط با افسردگی است.
برای سنجش فعالیت بدنی، محققان از اطلاعات ثبتشده توسط دستگاههای پوشیدنی فیتبیت استفاده کردند. تعداد قدمهای روزانه و مدت فعالیت بدنی با شدت متوسط تا زیاد از جمله معیارهای بررسیشده بودند.
شرکتکنندگان بهطور میانگین حدود ۱٫۶ سال داده ثبتشده از دستگاههای پوشیدنی در اختیار پژوهشگران قرار دادند. این بازه زمانی امکان بررسی الگوهای معمول فعالیت بدنی را فراهم کرد؛ برخلاف مطالعاتی که فقط به گزارش شخصی افراد یا اطلاعات مربوط به چند روز محدود متکی هستند.
محققان همچنین از پروندههای الکترونیکی سلامت و گزارشهای شخصی شرکتکنندگان برای شناسایی سابقه تشخیص افسردگی و ارزیابی شدت علائم استفاده کردند.
فعالیت بدنی و افسردگی؛ یافتههای پژوهش چه بود؟
نتایج نشان داد افرادی که امتیاز خطر ژنتیکی بالاتری داشتند، بیشتر احتمال داشت که سابقه تشخیص افسردگی داشته باشند. در مقابل، فعالیت بدنی بیشتر با احتمال پایینتر دریافت این تشخیص ارتباط داشت.
بااینحال، نکته مهم این بود که پژوهشگران تعامل معناداری میان خطر ژنتیکی و فعالیت بدنی در ارتباط با احتمال تشخیص افسردگی پیدا نکردند. به بیان دیگر، شواهد این مطالعه نشان نداد که فعالیت بدنی بهطور مشخص رابطه میان خطر ژنتیکی و احتمال ابتلا به افسردگی را تغییر میدهد.
نتایج هنگام بررسی شدت علائم متفاوت بود. در میان افراد دارای سابقه افسردگی، کسانی که فعالیت بدنی بیشتری داشتند، بهطور معمول علائم خفیفتری را تجربه میکردند. این ارتباط در افرادی که آسیبپذیری ژنتیکی بیشتری داشتند، پررنگتر بود.
این الگو با دو معیار مختلف فعالیت بدنی، یعنی تعداد قدمهای روزانه و مدت فعالیت با شدت متوسط تا زیاد، مشاهده شد.
بنابراین، یافتهها نشان میدهند که خطر ژنتیکی لزوماً شدت علائم افسردگی را تعیین نمیکند و عوامل قابلتغییری مانند فعالیت بدنی نیز ممکن است با تفاوت در شدت علائم ارتباط داشته باشند.
چرا ارتباط فعالیت بدنی و افسردگی اهمیت دارد؟
افسردگی اساسی یکی از اختلالات روانپزشکی شایع در جهان است. این اختلال میتواند با خلق پایین و مداوم، کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره و تغییراتی در خواب، اشتها و انگیزه همراه باشد.
عوامل مختلفی در شکلگیری و شدت افسردگی نقش دارند؛ از جمله ویژگیهای ژنتیکی، تجربههای نامطلوب دوران کودکی و سبک زندگی. بااینحال، داشتن زمینه ژنتیکی بهمعنای تجربه قطعی افسردگی یا بروز علائم شدید نیست.
به گفته چیلیانگ هه، نویسنده اول پژوهش، بررسی ارتباط میان ویژگیهای ژنتیکی و رفتارهای قابلتغییر میتواند در آینده به توسعه رویکردهای شخصیسازیشده برای پیشگیری و مدیریت افسردگی کمک کند.
برای مثال، اگر پژوهشهای آینده نشان دهند که افراد با ویژگیهای ژنتیکی متفاوت به میزان یا شدت متفاوتی از فعالیت بدنی پاسخ میدهند، شاید بتوان توصیههای متناسبتری برای هر فرد تدوین کرد. البته هنوز برای تعیین چنین توصیههایی بر اساس امتیاز ژنتیکی به شواهد بیشتری نیاز است.
محدودیتهای پژوهش درباره فعالیت بدنی و افسردگی
مهمترین محدودیت مطالعه این است که مشاهده ارتباط آماری بهمعنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست. بنابراین، نمیتوان نتیجه گرفت که افزایش فعالیت بدنی مستقیماً خطر ژنتیکی را خنثی میکند یا بهتنهایی موجب کاهش شدت افسردگی میشود.
همچنین ممکن است عوامل دیگری در ارتباط مشاهدهشده نقش داشته باشند. برای روشن شدن این موضوع، به مطالعات آینده نیاز است که تغییرات میزان فعالیت بدنی افراد را در طول زمان بررسی کنند و مشخص سازند آیا افزایش تحرک واقعاً با کاهش شدت علائم همراه میشود یا خیر.
پژوهشگران قصد دارند در مطالعات بعدی، ارتباط میان فعالیت بدنی و آسیبپذیری ژنتیکی را در اختلالات روانی دیگری مانند اضطراب نیز بررسی کنند. آنها همچنین میخواهند نقش خواب را مطالعه کنند؛ عاملی که با سلامت جسمی و روانی ارتباط دارد و ممکن است در نحوه بروز آسیبپذیریهای ژنتیکی نقش داشته باشد.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد فعالیت بدنی و افسردگی ممکن است ارتباطی داشته باشند که با میزان آسیبپذیری ژنتیکی افراد تفاوت پیدا میکند. فعالیت بیشتر با شدت کمتر علائم افسردگی همراه بود و این ارتباط در افراد دارای خطر ژنتیکی بالاتر پررنگتر به نظر میرسید.
بااینحال، چون مطالعه مشاهدهای بوده است، نمیتوان گفت ورزش مستقیماً اثر ژنتیک را کاهش میدهد. پژوهشهای آینده باید مشخص کنند که آیا افزایش فعالیت بدنی میتواند به کاهش شدت علائم کمک کند و چگونه میتوان از این اطلاعات برای بهبود روشهای پیشگیری و مدیریت افسردگی بهره برد.
