کشف دو سیاره پشمکی توسط تلسکوپ TESS ناسا
سیارات پشمکی بار دیگر توجه اخترشناسان را به خود جلب کردهاند. ناسا اعلام کرده است که تلسکوپ فضایی TESS (ماهواره نقشهبردار سیارات فراخورشیدی گذری) دو سیاره بسیار کمچگال را در یک منظومه ستارهای شناسایی کرده است؛ سیاراتی که با وجود اندازهای مشابه یا حتی بزرگتر از مشتری، جرم بسیار کمی دارند و چگالی آنها با پشمک مقایسه میشود.
به گفته ناسا، این دو سیاره از «پفدارترین» جهانهایی هستند که تاکنون کشف شدهاند و حضور همزمان آنها در یک منظومه، این کشف را به رخدادی بسیار نادر تبدیل کرده است.
سیارات پشمکی؛ سیاراتی هماندازه مشتری، اما با جرمی بسیار کمتر
نخستین سیاره که TOI-791 b نام دارد، تقریباً هماندازه سیاره مشتری است، اما تنها ۳ درصد جرم مشتری را دارد.
سیاره دوم با نام TOI-791 c حتی از مشتری نیز بزرگتر است، اما جرم آن فقط ۵٫۹ درصد جرم مشتری برآورد شده است.
همین اختلاف چشمگیر میان اندازه و جرم باعث شده چگالی این دو سیاره بسیار پایین باشد؛ ویژگیای که دلیل لقب «سیارات پشمکی» برای آنها است.
سیارات پشمکی؛ این کشف چگونه انجام شد؟
این سیارات توسط گروهی از پژوهشگران به سرپرستی جورج دانسفیلد از دپارتمان فیزیک دانشگاه آکسفورد کشف شدند. این گروه دادههای جمعآوریشده توسط تلسکوپ فضایی TESS را بررسی کردند.
به گفته دانسفیلد، تاکنون تنها تعداد اندکی از سیارات فوقالعاده پفدار شناسایی شدهاند و یافتن دو نمونه از آنها در یک منظومه ستارهای، اتفاقی بسیار نادر محسوب میشود.
چرا کشف سیارات پشمکی اهمیت دارد؟
به گفته استیو هاول، پژوهشگر مرکز تحقیقاتی ایمز ناسا، تصور میشود شکلگیری سیارات غولپیکر نقش مهمی در تکامل منظومههای سیارهای داشته باشد.
به همین دلیل، مطالعه سیاراتی که اندازهای مشابه مشتری دارند اما جرم آنها بسیار کمتر است، میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه شکلگیری و تکامل منظومههای سیارهای در اختیار دانشمندان قرار دهد.
سیارات پشمکی؛ نقش تلسکوپ TESS در کشف سیارات فراخورشیدی
ناسا تلسکوپ فضایی TESS را در سال ۲۰۱۸ با هدف شناسایی سیارات خارج از منظومه شمسی که نسبتاً به زمین نزدیک هستند، به فضا فرستاد.
این تلسکوپ محدودهای حدود ۴۰۰ برابر وسیعتر از مأموریت کپلر را بررسی میکند و تاکنون موفق شده است ۷ هزار و ۹۳۱ نامزد سیاره فراخورشیدی را شناسایی کند که از این میان، ۸۹۷ سیاره تاکنون بهطور رسمی تأیید شدهاند.
برای بررسی این منظومه، TESS طی هفت سال موفق به جمعآوری ۱۱۲۲ روز داده رصدی شده است.
سیارات پشمکی؛ ویژگیهای منحصربهفرد این دو سیاره
بررسی دادهها نشان میدهد این دو سیاره مدارهایی غیرمعمول و طولانی دارند؛ ویژگیای که آنها را از بسیاری از سیارات فراخورشیدی دیگر متمایز میکند.
همچنین این دو سیاره در مدار خود به دور ستاره میزبان، بر یکدیگر اثر گرانشی میگذارند. این کشش متقابل باعث تغییرات کوچکی در زمان عبور آنها از مقابل ستاره میشود و پژوهشگران با اندازهگیری همین تغییرات توانستهاند جرم واقعی آنها را محاسبه کنند.
سیارات پشمکی؛ هنوز پرسشهای زیادی بیپاسخ مانده است
با وجود این کشف، دانشمندان هنوز اطلاعات کاملی درباره این دو جهان پشمکی در اختیار ندارند.
به گفته ناسا، پژوهشگران امیدوارند در مطالعات آینده بتوانند ترکیب شیمیایی جو این سیارات، تأثیر سرعت چرخش آنها بر شکل ظاهریشان و مهمتر از همه، نحوه شکلگیری سیارات پشمکی را بهتر درک کنند.
پاسخ به این پرسشها میتواند درک دانشمندان از روند شکلگیری سیارات غولپیکر و تکامل منظومههای سیارهای را گسترش دهد.
جمعبندی
کشف دو سیاره پشمکی در یک منظومه ستارهای، یکی از جالبترین یافتههای اخیر مأموریت TESS به شمار میرود. این دو سیاره با وجود اندازه بسیار بزرگ، جرمی بسیار اندک دارند و از نادرترین نمونههای شناختهشده در میان سیارات فراخورشیدی هستند. پژوهشگران امیدوارند ادامه بررسی آنها، اطلاعات تازهای درباره ساختار، جو و نحوه شکلگیری این جهانهای غیرمعمول در اختیار علم قرار دهد.
