سلامت روان خانواده؛ ارتباط میان شباهت شرایط روانی والدین و خطرات خانوادگی
سلامت روان خانواده ممکن است تحت تأثیر الگوهای انتخاب شریک زندگی قرار گیرد. یک مطالعه جدید نشان داده است افرادی که دارای برخی اختلالات روانی هستند، بیشتر احتمال دارد با فردی با همان اختلال یا شرایط روانی مرتبط وارد رابطه شوند. این شباهت میان زوجها میتواند باعث تجمع برخی عوامل خطر در خانوادهها شود و بر میزان شیوع اختلالات روانی در نسلهای بعدی اثر بگذارد.
این پژوهش که در مجله JAMA Psychiatry منتشر شده است، دادههای سلامت و اطلاعات خانوادگی بیش از ۴.۲ میلیون نفر در دانمارک را بررسی کرده است. پژوهشگران تلاش کردند بررسی کنند آیا افراد دارای بیماریهای روانی بیشتر از حد انتظار، شریک زندگی مشابه خود را انتخاب میکنند و این موضوع چه پیامدهایی برای خانوادهها دارد.
سلامت روان خانواده و پدیده انتخاب شریک مشابه
پژوهشگران در این مطالعه به مفهوم «همسانگزینی» یا انتخاب شریک زندگی بر اساس ویژگیهای مشابه پرداختند. این پدیده پیشتر در ویژگیهایی مانند قد یا ویژگیهای اجتماعی بررسی شده بود، اما درباره ویژگیهای نامرئی مانند وضعیت سلامت روان، بررسی آن دشوارتر است.
از آنجا که محققان نمیتوانند بهطور مستقیم بدانند افراد هنگام انتخاب شریک زندگی به چه ویژگیهایی توجه کردهاند، شباهت مشاهدهشده میان زوجها را بهعنوان نشانهای از این الگو بررسی کردند.
برای انجام این پژوهش، دادههای ثبت ملی جمعیت و سوابق سلامت روان دانمارک مورد استفاده قرار گرفت. پژوهشگران اطلاعات ۵۴۹ هزار و ۵۴۱ زوج والد و ۸۲۲ هزار و ۲۰۹ کودک را بررسی کردند. همچنین بیش از ۵۱۳ هزار خانواده سهنفره شامل مادر، پدر و فرزند برای تحلیل دقیقتر مطالعه شدند.
شباهت اختلالات روانی در میان زوجها بیشتر از بیماریهای جسمی بود
نتایج نشان داد زوجهایی که هر دو دارای اختلالات روانی بودند، بسیار بیشتر از چیزی که در انتخاب تصادفی انتظار میرفت، شباهت داشتند.
بیشترین میزان شباهت میان زوجها در مورد اختلال اسکیزوفرنی مشاهده شد. پس از آن، اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD)، اختلال طیف اوتیسم (ASD) و اختلال مصرف مواد نیز الگوهای مشابهی نشان دادند.
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که برخی شرایط روانی متفاوت نیز بیشتر در کنار هم دیده میشوند. برای مثال، مردانی که اختلال مصرف مواد داشتند، بیشتر احتمال داشت با زنانی دارای ADHD زوج شوند.
در مجموع، شباهت شرایط روانی میان شریکهای زندگی، نسبت به شباهت بیماریهای جسمی، ارتباط قویتری نشان داد.
تأثیر انتخاب شریک مشابه بر سلامت روان خانواده و فرزندان
یکی از پرسشهای اصلی پژوهش این بود که چنین الگوهایی چگونه میتوانند بر نسل بعدی اثر بگذارند.
پژوهشگران با مقایسه خانوادههای واقعی با مدلهای شبیهسازیشدهای که در آن انتخاب شریک کاملاً تصادفی بود، دریافتند انتخاب غیرتصادفی شریک زندگی میتواند بر میزان تجمع خطر اختلالات روانی در خانوادهها اثر بگذارد.
بر اساس این تحلیلها، وجود این الگوهای انتخاب شریک باعث افزایش ۱.۸ درصدی شیوع کلی اختلالات روانی در جمعیت و افزایش ۱۲.۵ درصدی وراثتپذیری خانوادگی این شرایط شد.
البته این یافتهها به معنای آن نیست که انتخاب شریک زندگی بهتنهایی باعث ایجاد اختلالات روانی میشود. پژوهشگران تأکید میکنند عوامل ژنتیکی، محیطی و شرایط زندگی نیز در سلامت روان نقش دارند.
چرا افراد با شرایط روانی مشابه ممکن است جذب یکدیگر شوند؟
محققان هنوز دلیل دقیق این شباهتها را مشخص نکردهاند، اما چند توضیح احتمالی مطرح شده است.
افرادی که تجربههای مشابهی در زمینه سلامت روان دارند، ممکن است درک مشترک بیشتری از مشکلات یکدیگر داشته باشند یا در محیطهای اجتماعی مشابهی حضور پیدا کنند. همچنین برخی ویژگیهای رفتاری یا اجتماعی مرتبط با اختلالات روانی ممکن است احتمال شکلگیری روابط میان افراد مشابه را افزایش دهد.
با این حال، این مطالعه فقط ارتباط میان وضعیت روانی زوجها را بررسی کرده و نمیتواند درباره دلیل انتخاب شریک زندگی یا عوامل شخصی مؤثر در روابط، نتیجه قطعی ارائه دهد.
اهمیت شناخت الگوهای سلامت روان خانواده
پژوهشگران معتقدند اگر این یافتهها در جمعیتهای دیگر نیز تأیید شود، میتواند به شناسایی بهتر خانوادههایی که ممکن است با خطر بیشتری برای مشکلات سلامت روان روبهرو باشند، کمک کند.
شناخت این الگوها میتواند به طراحی برنامههای حمایتی و پیشگیرانه دقیقتر منجر شود؛ برنامههایی که به جای تمرکز فقط بر فرد، شرایط خانوادگی و ارتباط میان اعضای خانواده را نیز در نظر میگیرند.
در نهایت، سلامت روان خانواده نتیجه تعامل عوامل مختلفی مانند ژنتیک، محیط، روابط اجتماعی و شرایط زندگی است. مطالعه این عوامل میتواند به درک بهتر چگونگی انتقال خطرات روانی در خانوادهها و ارائه حمایت مناسبتر کمک کند.
