خودشیفتگی در محیط کار چگونه بر انگیزه کارکنان اثر میگذارد؟
خودشیفتگی در محیط کار میتواند بر نوع پاداشی که کارکنان برای آن تلاش میکنند تأثیر بگذارد. پژوهشی جدید نشان میدهد افرادی که ویژگیهای خودشیفتگی در آنها پررنگتر است، بیش از دیگران به دریافت پاداشهای عمومی، تحسین در برابر همکاران و عنوانهای شغلی چشمگیر علاقه دارند. این افراد حتی ممکن است حاضر باشند برای کسب عنوانی معتبرتر، بدون دریافت حقوق بیشتر، سختتر کار کنند. در مقابل، بیشتر کارکنان افزایش حقوق و قدردانی خصوصی را ترجیح میدهند. این یافتهها میتواند به مدیران کمک کند تا روشهای مؤثرتری برای ایجاد انگیزه در نیروی کار انتخاب کنند.
این پژوهش به سرپرستی امیلی ام. زیتک، استاد رفتار سازمانی در دانشگاه کرنل، و با همکاری ورنا کراوزه و الکساندر اچ. جردن انجام شده است. نتایج آن در مجله Social Psychological and Personality Science منتشر شده است.
منظور از خودشیفتگی در محیط کار چیست؟
خودشیفتگی بزرگمنشانه یکی از ابعاد شخصیتی است که با احساس اهمیت بیش از اندازه خود، انتظار برخورد ویژه، تمایل به تسلط اجتماعی و باور به برتری نسبت به دیگران شناخته میشود. افراد دارای این ویژگیها معمولاً برای کسب احترام، تحسین و جایگاه اجتماعی اهمیت زیادی قائلاند.
پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که این افراد ممکن است تلاش خود را با میزان دیدهشدن موفقیتشان تنظیم کنند. برای مثال، هنگامی که امکان جلب توجه و تحسین دیگران وجود دارد، انگیزه بیشتری برای عملکرد بهتر نشان میدهند.
در محیط کار، پاداشها معمولاً به دو شکل ارائه میشوند: پاداشهای عمومی، مانند معرفی کارمند برتر در جلسه شرکت، و پاداشهای خصوصی، مانند افزایش حقوق یا دریافت پیام تشکر از مدیر. پژوهشگران میخواستند بدانند آیا ویژگیهای خودشیفتگی بر ترجیح میان این دو نوع پاداش تأثیر میگذارد یا خیر.
خودشیفتگی در محیط کار؛ نتایج چهار مطالعه درباره ترجیح پاداشهای عمومی
پژوهشگران برای بررسی این موضوع، چهار مطالعه اصلی و سه مطالعه تکمیلی انجام دادند. در مجموع، نمونه نهایی مطالعات اصلی شامل ۱۰۶۹ کارمند تماموقت در ایالات متحده بود.
در مطالعه نخست، ۲۴۹ نفر میزان انگیزه خود را برای دریافت پاداشهای عمومی و خصوصی موجود در محیط کارشان ارزیابی کردند. بهطور کلی، شرکتکنندگان پاداشهای خصوصی را انگیزهبخشتر دانستند. میانگین امتیاز این پاداشها ۵٫۶۳ از ۷ بود، درحالیکه پاداشهای عمومی میانگین ۴٫۴۳ را کسب کردند. بااینحال، کارکنانی که امتیاز خودشیفتگی بالاتری داشتند، بیشتر به پاداشهای عمومی علاقه نشان دادند.
در مطالعه دوم، ۲۴۴ کارمند درباره هفت نوع مشوق، از جمله پاداش پایان سال، ترفیع و پذیرایی ویژه، نظر دادند. نتایج بار دیگر نشان داد که کارکنان در مجموع پاداشهای خصوصی را ترجیح میدهند؛ اما افزایش ویژگیهای خودشیفتگی با تمایل بیشتر به دریافت پاداش عمومی در شش مورد از هفت موقعیت همراه بود.
در مطالعه سوم، ۲۹۴ کارمند میان اعلام عمومی یک پاداش ۱۰ درصدی و اطلاعرسانی خصوصی درباره آن انتخاب کردند. تحلیل پژوهشگران نشان داد که علاقه به کسب جایگاه اجتماعی و نگرانی کمتر درباره برانگیختن حسادت همکاران، با ترجیح پاداش عمومی ارتباط دارد.
بااینحال، این تحلیل بهتنهایی ثابت نمیکند که این دو عامل علت قطعی ترجیح افراد هستند و احتمال وجود توضیحات دیگری نیز مطرح است.
خودشیفتگی در محیط کار؛ چرا عنوان شغلی گاهی از افزایش حقوق جذابتر میشود؟
مهمترین بخش پژوهش، مطالعه چهارم بود که ۲۸۲ کارمند را در برابر دو پیشنهاد شغلی فرضی قرار داد. در پیشنهاد نخست، فرد میتوانست عنوان شغلی معتبرتری دریافت کند، بدون آنکه حقوقش افزایش یابد. در پیشنهاد دوم، حقوق بیشتر میشد، اما عنوان شغلی تغییر نمیکرد و دیگران نیز از افزایش درآمد او مطلع نمیشدند.
برای جلوگیری از تأثیر تفاوت در قدرت سازمانی، پژوهشگران مشخص کردند که هر دو موقعیت از نظر میزان اختیار، نفوذ و تعداد کارکنان زیرمجموعه یکسان هستند.
نتایج نشان داد که شرکتکنندگان در مجموع افزایش حقوق را به عنوان شغلی جذابتر ترجیح میدادند. همچنین تمایل آنها به تلاش بیشتر برای دریافت افزایش حقوق، بهمراتب بالاتر از تمایلشان برای تلاش بیشتر صرفاً بهمنظور ارتقای عنوان شغلی بود.
بااینحال، امتیاز بالاتر در خودشیفتگی با احتمال بیشتر انتخاب عنوان شغلی معتبر و آمادگی بیشتر برای کار سختتر در ازای آن ارتباط داشت. این رابطه هم در بُعد خودستایی و جلب تحسین و هم در بُعد رقابتجویی و تقابل با دیگران مشاهده شد.
خودشیفتگی در محیط کار؛ نقش جایگاه اجتماعی و نگرانی از حسادت همکاران
به گفته پژوهشگران، یکی از انگیزههای مهم افراد دارای ویژگیهای خودشیفتگی، دستیابی به جایگاه اجتماعی بالاتر است. پاداش عمومی فرصتی فراهم میکند تا موفقیت فرد برای دیگران قابل مشاهده باشد و موقعیت او در گروه برجسته شود.
در مقابل، برخی کارکنان ممکن است ترجیح دهند موفقیتشان در فضای خصوصی مورد قدردانی قرار گیرد؛ زیرا نگراناند که برجستهشدن دستاوردهایشان حسادت همکاران را برانگیزد یا روابط کاری را دشوار کند.
این تفاوتها نشان میدهد که یک روش تشویقی لزوماً برای همه کارکنان به یک اندازه انگیزهبخش نیست. مدیران باید هنگام طراحی نظام پاداش، هم تفاوتهای شخصیتی و هم ارزش واقعی پاداش برای کارکنان را در نظر بگیرند.
آیا عنوانهای شغلی پرطمطراق روش مناسبی برای انگیزهبخشی هستند؟
پژوهشگران درباره روشی به نام «تورم عنوان شغلی» نیز هشدار میدهند. این اصطلاح به اعطای عنوانهای چشمگیرتر بدون افزایش متناسب حقوق یا اختیار واقعی اشاره دارد. چنین روشی ممکن است برای افرادی که به دیدهشدن و جایگاه اجتماعی اهمیت بیشتری میدهند جذاب باشد، اما الزاماً راهکاری مؤثر برای انگیزهبخشی به همه کارکنان نیست.
البته این نتایج درباره خودشیفتگی در محیط کار محدودیتهایی دارند. مطالعات عمدتاً بر پرسشنامهها و انتخابهای فرضی متکی بودند و نمیتوانند رابطه علت و معلولی را اثبات کنند. همچنین، شرکتکنندگان همگی کارمندان تماموقت آمریکایی بودند؛ بنابراین، مشخص نیست که نتایج در فرهنگهای دیگر نیز به همین شکل تکرار شوند.
نکته مهم دیگر اینکه سنجشهای پژوهش درباره خودشیفتگی در محیط کار به ویژگیهای شخصیتی خودشیفتگی مربوط بودند، نه تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته. بنابراین، نمیتوان از این یافتهها نتیجه گرفت که هر فرد علاقهمند به عنوان شغلی یا دیدهشدن در جمع، خودشیفته است.
در مجموع، این پژوهش نشان میدهد که خودشیفتگی در محیط کار با ترجیح بیشتر برای پاداشهای عمومی و عنوانهای شغلی معتبر ارتباط دارد. بااینحال، افزایش حقوق همچنان برای بیشتر کارکنان انگیزه مهمتری است و مدیران برای ایجاد انگیزه پایدار باید به تفاوتهای فردی و ارزش واقعی پاداشها توجه کنند.
