خلاقیت در بزرگسالان
بسیاری تصور میکنند کودکان بهطور طبیعی خلاقتر از بزرگسالان هستند؛ زیرا هنگام نقاشیکشیدن، بازیکردن یا ساختن چیزهای تازه، بدون تردید دست به تجربه میزنند. بااینحال، پژوهشی جدید نشان میدهد خلاقیت در بزرگسالان لزوماً کمتر از کودکان نیست. در این مطالعه، بزرگسالان در انجام چند فعالیت خلاقانه عملکرد بهتری داشتند، اما هنگام انجام این فعالیتها اعتمادبهنفس کمتری احساس میکردند و اضطراب بیشتری داشتند. این یافتهها نشان میدهند شاید مسئله اصلی، از بین رفتن خلاقیت با افزایش سن نباشد؛ بلکه نگرانی از شکست و قضاوت دیگران بتواند مانع استفاده آزادانه از این توانایی شود.
خلاقیت در بزرگسالان و کودکان چگونه مقایسه شد؟
پژوهشگران دانشگاه گراتس در اتریش، با همکاری محققانی از دانشگاه UCLouvain بلژیک و دانشگاه ییل، عملکرد خلاقانه ۹۲ کودک چهار تا هفتساله و ۷۰ بزرگسال را بررسی کردند. بیشتر بزرگسالان شرکتکننده در این پژوهش در دهه بیست زندگی خود بودند.
شرکتکنندگان سه فعالیت انجام دادند. در فعالیت نخست، باید در مدت سه دقیقه تا جای ممکن کاربردهای خلاقانهای برای یک قوطی فلزی پیشنهاد میکردند. در فعالیت دوم، از آنها خواسته شد بدون محدودیت زمانی مشخص، هر چیزی را که دوست دارند نقاشی کنند. فعالیت سوم نیز شامل نقاشی یک حیوان خیالی در مدت هشت دقیقه بود.
سپس داوران آثار و پاسخها را بر اساس معیارهایی مانند اصالت، کاربردمندی و خلاقیت کلی ارزیابی کردند. شرکتکنندگان همچنین میزان لذت، انگیزه، اعتمادبهنفس و اضطراب خود را هنگام انجام فعالیتها گزارش دادند.
خلاقیت در بزرگسالان؛ چرا بزرگسالان در فعالیتهای خلاقانه عملکرد بهتری داشتند؟
نتایج ارزیابی داوران نشان داد بزرگسالان در مجموع، آثار اصیلتر، کاربردیتر و خلاقانهتری نسبت به کودکان تولید کردند. این تفاوت بهویژه در فعالیتهایی مشهود بود که هدف مشخص و محدودیت زمانی داشتند.
این نتیجه با تصور رایج مبنی بر اینکه کودکان همیشه خلاقتر از بزرگسالان هستند، تفاوت دارد. به گفته ماتیاس بندک، پژوهشگر ارشد مطالعه، ممکن است بزرگسالان ظرفیت خلاقانه بیشتری از خود نشان دهند، اما اعتمادبهنفس کمتری برای استفاده از این ظرفیت داشته باشند.
یکی از نکات مهم این پژوهش آن است که عملکرد خلاقانه را نباید صرفاً بر اساس میزان اشتیاق یا راحتی فرد هنگام انجام یک فعالیت ارزیابی کرد. ممکن است فردی هنگام نقاشی یا ارائه ایده مضطرب باشد، اما همچنان بتواند نتیجهای اصیل و خلاقانه تولید کند.
ترس از شکست چگونه بر خلاقیت در بزرگسالان تأثیر میگذارد؟
یکی از تفاوتهای مهم میان کودکان و بزرگسالان در این مطالعه، نحوه مواجهه آنها با فرایند خلاقیت بود. کودکان معمولاً هنگام بازی و تجربهکردن، بیشتر بر خود فعالیت تمرکز میکنند و از آن لذت میبرند. آنها ممکن است ایدههای متفاوتی را امتحان کنند، بدون اینکه از اشتباهکردن یا نتیجه نهایی نگرانی زیادی داشته باشند.
در مقابل، بزرگسالان بیشتر بر هدف نهایی یا کیفیت نتیجه تمرکز میکنند. نگرانی درباره ارزیابی دیگران و احتمال ردشدن ایدهها میتواند باعث شود پیش از امتحانکردن یک پیشنهاد غیرمعمول، آن را کنار بگذارند.
این تفاوت ممکن است فرصت تجربه و آزمونوخطا را محدود کند. درحالیکه آزمودن ایدههای گوناگون بخشی از فرایند خلاقیت است، ترس از اشتباه میتواند افراد را به سمت انتخاب گزینههای آشناتر و کمریسکتر سوق دهد.
البته این یافته به معنای آن نیست که همه بزرگسالان از شکست میترسند یا همه کودکان بدون اضطراب عمل میکنند؛ بلکه نتایج این پژوهش تفاوتهایی را میان دو گروه در شرایط بررسیشده نشان میدهد.
خلاقیت در بزرگسالان؛ آیا خلاقیت با افزایش سن از بین میرود؟
پژوهشگران معتقدند این تصور که خلاقیت بهطور اجتنابناپذیر با ورود به بزرگسالی کاهش مییابد، ممکن است درست نباشد. عملکرد بهتر بزرگسالان در فعالیتهای این مطالعه نشان داد که آنها همچنان توانایی ارائه ایدههای اصیل و خلاقانه را دارند.
بااینحال، باید به محدودیتهای پژوهش نیز توجه کرد. این مطالعه تنها دو گروه سنی را در یک مقطع زمانی مقایسه کرده است؛ بنابراین نمیتواند بهطور مستقیم نشان دهد که خلاقیت هر فرد با افزایش سن چگونه تغییر میکند. همچنین، تفاوتهای شناختی میان کودکان و بزرگسالان و احتمال استفاده متفاوت آنها از مقیاسهای ارزیابی میتواند بر نتایج اثر بگذارد.
بنابراین، از این پژوهش نمیتوان نتیجه گرفت که خلاقیت در تمام سنین ثابت میماند یا افزایش مییابد. آنچه نتایج از آن حمایت میکنند، این است که عملکرد خلاقانه بزرگسالان میتواند بهتر از کودکان باشد، حتی اگر آنها هنگام انجام فعالیتها اعتمادبهنفس کمتری احساس کنند.
خلاقیت در بزرگسالان؛ چگونه میتوان فرصت بیشتری برای خلاقیت فراهم کرد؟
یافتههای این مطالعه اهمیت محیطی را برجسته میکنند که در آن افراد بتوانند ایدههای خود را بدون نگرانی بیش از حد درباره قضاوت دیگران امتحان کنند. اگر فرد از همان ابتدا فقط بر نتیجه نهایی تمرکز داشته باشد، ممکن است بسیاری از ایدههای متفاوت را پیش از آزمایش کنار بگذارد.
در مقابل، توجه به فرایند تجربهکردن، پذیرفتن اشتباه بهعنوان بخشی از مسیر و کاهش فشار برای ارائه نتیجهای بینقص میتواند فرصت بیشتری برای بروز ایدههای تازه فراهم کند. این نکات با مشاهدات پژوهش درباره تفاوت انگیزه و اضطراب کودکان و بزرگسالان همخوانی دارند؛ هرچند مطالعه حاضر بهطور مستقیم اثربخشی یک روش مشخص برای افزایش خلاقیت را آزمایش نکرده است.
در مجموع، این پژوهش نشان میدهد خلاقیت در بزرگسالان ممکن است بیش از آنکه با افزایش سن از بین برود، تحت تأثیر اعتمادبهنفس، اضطراب و ترس از ارزیابی قرار بگیرد. برای درک بهتر تغییرات خلاقیت در طول زندگی، به مطالعاتی نیاز داریم که افراد را در سنین مختلف و در بازههای زمانی طولانیتر بررسی کنند.
