حمایت اجتماعی و نرخ باروری
پژوهش جدیدی درباره حمایت اجتماعی و نرخ باروری نشان میدهد مناطقی که ساکنان آنها از حمایت اجتماعی بیشتری برخوردارند و ارتباطات اجتماعی مکررتری دارند، معمولاً نرخ باروری بالاتری نیز ثبت میکنند. این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند وضعیت اقتصادی، تراکم جمعیت و وابستگی مذهبی همچنان مشاهده شد. پژوهشگران با بررسی اطلاعات نزدیک به ۱۰۱ هزار بزرگسال در فنلاند دریافتند که روابط اجتماعی حمایتی ممکن است در تصمیمگیری افراد برای تشکیل خانواده نقش داشته باشند؛ هرچند این مطالعه نمیتواند رابطه علتومعلولی میان این عوامل را اثبات کند.
حمایت اجتماعی و نرخ باروری چگونه به هم مرتبطاند؟
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، نرخ باروری کاهش یافته است. این روند نشان میدهد که توضیح تصمیم افراد برای داشتن فرزند تنها با بررسی درآمد، هزینه مسکن یا حمایتهای اقتصادی دولت امکانپذیر نیست. برای مثال، فنلاند با وجود برخورداری از مرخصی والدین با حقوق، خدمات مراقبت از کودک با یارانه و کمکهزینه مراقبت در خانه، کاهش قابلتوجهی را در نرخ باروری تجربه کرده است.
نرخ باروری این کشور از ۱٫۸۷ فرزند بهازای هر زن در سال ۲۰۱۰ به ۱٫۳۰ در سال ۲۰۲۵ رسیده است. این وضعیت پژوهشگران را به بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر فرزندآوری سوق داده است.
در مطالعهای که نتایج آن در مجله Biodemography and Social Biology منتشر شد، محققان بررسی کردند که آیا تفاوت در میزان حمایت اجتماعی و ارتباطات میان افراد میتواند با تفاوت نرخ باروری در مناطق مختلف ارتباط داشته باشد یا خیر.
پژوهش درباره حمایت اجتماعی و نرخ باروری چگونه انجام شد؟
این پژوهش به سرپرستی ایتو سوئینی، پژوهشگر روانشناسی دانشگاه هلسینکی، انجام شد. محققان دادههای یک پیمایش ملی سلامت در فنلاند را که بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷ گردآوری شده بود، بررسی کردند. این دادهها شامل اطلاعات ۱۰۰ هزار و ۷۵۰ بزرگسال از ۲۹۹ شهرداری فنلاند بود.
پژوهشگران برای بررسی وضعیت اجتماعی هر منطقه، هفت شاخص را در نظر گرفتند:
- حمایت اجتماعی ادراکشده؛
- فراوانی تعاملات اجتماعی؛
- مشارکت در فعالیتهای اجتماعی؛
- مشارکت در رویدادهای فرهنگی؛
- اعتماد عمومی؛
- اعتماد به دیگران؛
- احساس تنهایی.
برای سنجش حمایت اجتماعی، از افراد پرسیده شد چه کسانی واقعاً به آنها اهمیت میدهند و در صورت نیاز، چه افرادی میتوانند کمک عملی ارائه کنند. همچنین، میزان ارتباط افراد با کسانی که خارج از خانه زندگی میکردند، از طریق ملاقات حضوری، تماس تلفنی یا ارتباط آنلاین بررسی شد.
سپس این اطلاعات با دادههای نرخ باروری شهرداریها در فاصله سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ مقایسه شد. پژوهشگران برای بررسی دقیقتر ارتباطها، تفاوتهای جمعیتی و اقتصادی مناطق را نیز در تحلیلهای آماری لحاظ کردند.
مهمترین یافتهها درباره حمایت اجتماعی و نرخ باروری
نتایج نشان داد در مناطقی که ساکنان آنها حمایت اجتماعی بیشتری را تجربه میکردند، نرخ باروری بالاتر بود. همچنین، مناطقی که افراد در آنها ارتباطات اجتماعی مکررتری داشتند، نرخ باروری بیشتری ثبت کردند.
این ارتباطها پس از کنترل عواملی مانند اندازه و تراکم جمعیت، وابستگی مذهبی و وضعیت اجتماعیاقتصادی مناطق همچنان باقی ماندند. شاخص اقتصادی مورد استفاده پژوهشگران عواملی مانند درآمد مالیاتی، سطح تحصیلات و بیکاری را در بر میگرفت.
نکته مهم این بود که حمایت مورد انتظار از منابع مختلف، از جمله شریک عاطفی، اعضای خانواده، دوستان و سایر آشنایان، با نرخ باروری بالاتر ارتباط داشت. در مقابل، وضعیت اجتماعیاقتصادی منطقه بهتنهایی ارتباط معناداری با نرخ باروری نشان نداد.
البته این یافته به معنای بیاهمیتبودن شرایط اقتصادی در تصمیمهای فردی برای فرزندآوری نیست؛ بلکه نشان میدهد شاخص اقتصادی منطقه در مدلهای این پژوهش، رابطه مشخصی با نرخ باروری نداشت.
چرا حمایت اجتماعی برای جوانان اهمیت بیشتری دارد؟
پژوهشگران دریافتند ارتباط میان حمایت اجتماعی و نرخ باروری در افراد ۲۰ تا ۳۹ ساله قویتر است و این ارتباط در میان افراد دهه بیست زندگی به اوج میرسد.
یکی از توضیحهای احتمالی این است که جوانان ممکن است در آغاز زندگی بزرگسالی با عدمقطعیت بیشتری درباره شغل، درآمد و آینده مالی خود روبهرو باشند. در چنین شرایطی، برخورداری از خانواده، دوستان و اطرافیانی که بتوان روی کمک آنها حساب کرد، ممکن است احساس امنیت بیشتری ایجاد کند.
بااینحال، این توضیح هنوز یک تفسیر احتمالی است و پژوهش حاضر بهطور مستقیم ثابت نکرده که حمایت اجتماعی باعث افزایش تمایل جوانان به فرزندآوری میشود.
حمایت اجتماعی و نرخ باروری؛ آیا همه روابط اجتماعی با نرخ باروری ارتباط دارند؟
خیر. نتایج نشان داد همه ابعاد سرمایه اجتماعی با نرخ باروری ارتباط معناداری ندارند. برای مثال، اعتماد عمومی، اعتماد به دیگران، مشارکت در باشگاههای ورزشی و سازمانهای اجتماعی، حضور در رویدادهای فرهنگی و میزان تنهایی منطقه با نرخ باروری ارتباط مشخصی نشان ندادند.
همچنین، پژوهشگران تغییرات میانگین سن مادران هنگام تولد فرزند را بررسی کردند تا مشخص شود آیا بهتعویقانداختن فرزندآوری بر نتایج اثر گذاشته است یا خیر. حتی پس از در نظر گرفتن این عامل، ارتباط میان حمایت اجتماعی از سوی نزدیکان، تعاملات اجتماعی بیشتر و نرخ باروری بالاتر همچنان مشاهده شد.
محدودیتهای پژوهش درباره حمایت اجتماعی و نرخ باروری
با وجود یافتههای قابلتوجه، این مطالعه محدودیت مهمی دارد: دادههای آن از نوع مشاهدهای و مقطعی هستند و نمیتوانند رابطه علتومعلولی را مشخص کنند.
بنابراین، نمیتوان نتیجه گرفت که حمایت اجتماعی بیشتر مستقیماً باعث تولد فرزندان بیشتر میشود. احتمال دیگری نیز وجود دارد؛ والدینی که فرزند دارند، ممکن است از طریق مدرسه، مهدکودک و فعالیتهای کودکان با افراد بیشتری ارتباط برقرار کنند و همین موضوع به تقویت شبکههای اجتماعی منجر شود.
پژوهشهای آینده باید بررسی کنند که حمایت اجتماعی چگونه بر تصمیم افراد برای داشتن نخستین فرزند یا فرزندان بعدی تأثیر میگذارد و نقش شرایط اجتماعی فردی و منطقهای تا چه اندازه متفاوت است.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد حمایت اجتماعی و تعاملات مکرر با دیگران با نرخ باروری بالاتر در مناطق فنلاند ارتباط دارند. نتایج یادآوری میکنند که برای درک تصمیمهای مربوط به تشکیل خانواده، باید در کنار شرایط اقتصادی، محیط اجتماعی افراد را نیز بررسی کرد؛ هرچند برای مشخصشدن رابطه علتومعلولی به مطالعات بیشتری نیاز است.
