تأثیر صفحهنمایش بر رشد کودکان؛ آیا نگرانیها درباره موبایل و تبلت بیش از حد است؟
امروزه صفحهنمایشها از تلفن همراه و تبلت گرفته تا رایانه و کنسولهای بازی، بخش جداییناپذیری از زندگی کودکان شدهاند. بسیاری از والدین نگران هستند که افزایش زمان استفاده از این وسایل بتواند بر سلامت روان، رفتار و رشد اجتماعی فرزندانشان اثر منفی بگذارد. با این حال، یک مطالعه جدید نشان میدهد رابطه بین تأثیر زمان استفاده از صفحهنمایش بر رشد کودکان پیچیدهتر از چیزی است که تصور میشود و تنها تعداد ساعتهای سپریشده مقابل صفحهنمایش نمیتواند همه پیامدها را توضیح دهد.
پژوهشگران دانشگاه ادینبرو و کالج سلطنتی لندن در مطالعهای که در مجله علمی JAMA Network Open منتشر شده، دادههای ۳۷۸۶ کودک را بررسی کردند تا ارتباط میان استفاده از صفحهنمایش خارج از مدرسه و رشد روانی ـ اجتماعی آنها را ارزیابی کنند.
تأثیر صفحهنمایش بر رشد کودکان؛ بررسی رشد کودکان در سنین مختلف
در این پژوهش، اطلاعات کودکانی که در مطالعه طولانیمدت Growing Up in Scotland شرکت کرده بودند بررسی شد. محققان میزان استفاده از صفحهنمایش را در سنین ۵، ۱۰ و ۱۵ سالگی بررسی کردند و آن را با شاخصهایی مانند سلامت عاطفی، رفتار و روابط اجتماعی مقایسه کردند.
نتایج کلی برخلاف برخی نگرانیهای رایج، نسبتاً اطمینانبخش بود. پژوهشگران هیچ ارتباط قابلتوجهی بین میزان استفاده از صفحهنمایش و مشکلات رشدی در سنین ۵ و ۱۰ سالگی پیدا نکردند.
در نوجوانان ۱۵ ساله نیز تنها استفاده بسیار زیاد از بازیهای الکترونیکی با افزایش مشکلات رفتاری و روانی ارتباط داشت و سایر انواع استفاده از صفحهنمایش چنین ارتباطی نشان ندادند.
تأثیر صفحهنمایش بر رشد کودکان؛ نوع استفاده از صفحهنمایش ممکن است مهمتر از مدت زمان آن باشد
یکی از مهمترین یافتههای این مطالعه این است که نمیتوان تمام فعالیتهای دیجیتال را یکسان در نظر گرفت. تماشای ویدئو، بازی، گفتوگو با دوستان در شبکههای اجتماعی یا انجام فعالیتهای آموزشی ممکن است تأثیرات متفاوتی داشته باشند.
پژوهشگران معتقدند بررسی صرف مدت زمان استفاده از صفحهنمایش، تصویر کاملی از تجربه دیجیتال کودکان ارائه نمیدهد. برای مثال، استفاده از شبکههای اجتماعی در برخی نوجوانان حتی با مشکلات اجتماعی کمتر همراه بود.
در این مطالعه، نوجوانانی که بیش از یک ساعت در روز از شبکههای اجتماعی استفاده میکردند، نسبت به افرادی که کمتر از یک ساعت استفاده داشتند، احتمال کمتری برای داشتن نمرههای بالاتر در مشکلات روانی ـ اجتماعی نشان دادند.
با این حال، محققان تأکید میکنند این نتیجه به معنای اثر مثبت شبکههای اجتماعی نیست؛ زیرا ممکن است نوجوانانی که روابط اجتماعی بهتری دارند، بیشتر تمایل به استفاده از این پلتفرمها داشته باشند.
تأثیر صفحهنمایش بر رشد کودکان؛ چرا ارتباط بین صفحهنمایش و مشکلات کودکان همیشه واضح نیست؟
محققان عوامل مختلفی مانند جنسیت، وضعیت اقتصادی خانواده، قومیت و تواناییهای شناختی را نیز در تحلیل خود در نظر گرفتند. نتایج نشان داد بسیاری از ارتباطهایی که در ابتدا بین استفاده از صفحهنمایش و مشکلات رشدی دیده میشوند، پس از در نظر گرفتن عوامل دیگر ضعیفتر میشوند یا از بین میروند.
به گفته متخصصان، صفحهنمایشها در زندگی کودکان بهصورت جداگانه عمل نمیکنند، بلکه بخشی از مجموعهای از عوامل مانند روابط خانوادگی، شرایط اجتماعی، فعالیتهای بیرون از خانه و تعامل با دوستان هستند.
به عبارت دیگر، یک کودک ممکن است زمان زیادی را با صفحهنمایش بگذراند، اما اگر روابط خانوادگی مناسب، فعالیت فیزیکی کافی و تعامل اجتماعی سالم داشته باشد، اثرات این استفاده میتواند متفاوت باشد.
تأثیر صفحهنمایش بر رشد کودکان؛ محدودیتهای مطالعه درباره تأثیر صفحهنمایش بر رشد کودکان
با وجود اهمیت این یافتهها، پژوهشگران به برخی محدودیتها نیز اشاره کردهاند. دوره بررسی این مطالعه از سال ۲۰۰۹ آغاز شده است؛ زمانی که تلفنهای هوشمند و تبلتها هنوز به اندازه امروز فراگیر نبودند.
از آن زمان تاکنون، کودکان بیشتر از گذشته با فناوریهای دیجیتال در ارتباط هستند و شکل استفاده از صفحهنمایشها نیز تغییر کرده است. بنابراین، مطالعات جدیدتر ممکن است تصویر متفاوتی ارائه دهند.
همچنین این پژوهش بیشتر بر مقدار استفاده تمرکز داشت و اطلاعات دقیقی درباره اینکه کودکان دقیقاً چه کاری روی صفحهنمایش انجام میدادند یا آیا این فعالیتها همراه با دیگران بوده یا بهصورت فردی انجام شده، در دسترس نبود.
تعادل دیجیتال؛ رویکردی فراتر از محدود کردن زمان صفحهنمایش
نتایج این مطالعه نشان میدهد که نگرانی درباره فناوری دیجیتال نباید تنها بر تعداد ساعتهای استفاده از صفحهنمایش متمرکز باشد. کیفیت استفاده، محتوای مصرفشده، شرایط خانوادگی و میزان فعالیتهای دیگر کودک نیز اهمیت زیادی دارند.
پژوهشگران معتقدند به جای تمرکز صرف بر محدود کردن زمان صفحهنمایش، بهتر است والدین به ایجاد تعادل توجه کنند؛ یعنی کودکان در کنار استفاده از فناوری، فرصت کافی برای بازی، فعالیت بدنی، خواب مناسب و ارتباط مستقیم با دیگران داشته باشند.
این مطالعه نشان میدهد رابطه میان فناوری و رشد کودکان ساده نیست و برای درک بهتر آن باید به تمام جنبههای زندگی کودک توجه کرد.
