صبح زود است و هنوز اولین جرعه قهوه را ننوشیدهاید، اما عطر قهوه تازه دمشده فضای خانه را پر کرده است. ممکن است تنها همین بو باعث شود احساس بهتری داشته باشید. پژوهشهای جدید درباره تأثیر بوی قهوه بر مغز و خلقوخو نشان میدهند که رایحه قهوه میتواند پیش از ورود کافئین به بدن، با مغز و احساسات ما ارتباط برقرار کند.
در این مطالعه، پژوهشگران دانشگاه داروسازی شووا در ژاپن بررسی کردند که آیا قرار گرفتن در معرض بوی قهوه، بدون نوشیدن آن، میتواند بر حالت روانی، امواج مغزی و عملکرد بدن اثر بگذارد یا خیر. نتایج نشان داد که عطر قهوه ممکن است با کاهش برخی احساسات منفی مانند خستگی، تنش و اضطراب همراه باشد.
تأثیر بوی قهوه بر مغز و خلقوخو بدون مصرف کافئین
بیشتر مطالعات گذشته درباره قهوه روی اثرات کافئین پس از نوشیدن آن تمرکز داشتند، اما پژوهشگران این بار به لحظهای توجه کردند که فرد فقط بوی قهوه را احساس میکند.
در این تحقیق، ۲۰ دانشجوی دانشگاهی ژاپنی بین ۲۰ تا ۲۹ سال شرکت کردند. افراد در حالی که کنار قهوه تازه دمشده قرار داشتند، آن را نمینوشیدند و تنها رایحه آن را استشمام میکردند.
پژوهشگران پس از پنج دقیقه بررسی کردند که آیا این تجربه کوتاه میتواند تغییری در احساسات، فعالیت مغز یا ضربان قلب ایجاد کند.
برای آمادهسازی رایحه قهوه، ۲۰ گرم قهوه آسیابشده با ۴۰۰ میلیلیتر آب با دمای حدود ۸۵ درجه سانتیگراد ترکیب شد. سپس قهوه در فاصله حدود ۵۰ سانتیمتری از شرکتکنندگان قرار گرفت تا آنها در شرایط طبیعی نفس بکشند و رایحه را دریافت کنند.
تأثیر بوی قهوه بر مغز و خلقوخو؛ بوی قهوه چگونه احساسات منفی را کاهش میدهد؟
شرکتکنندگان پیش و پس از قرار گرفتن در معرض بوی قهوه، پرسشنامههایی درباره وضعیت روانی خود تکمیل کردند. این پرسشنامهها احساساتی مانند اضطراب و تنش، خستگی، سردرگمی، افسردگی و کاهش انرژی را بررسی میکردند.
نتایج نشان داد پس از پنج دقیقه استشمام رایحه قهوه، میزان اختلالات خلقی کاهش پیدا کرد. افراد احساس خستگی، تنش، اضطراب، سردرگمی و احساسات منفی کمتری گزارش کردند.
با این حال، بوی قهوه باعث افزایش قابل توجه احساس انرژی یا سرزندگی نشد. به گفته پژوهشگران، رایحه قهوه بیشتر شبیه کاهش شدت احساسات ناخوشایند عمل کرد تا ایجاد یک موج ناگهانی از انرژی.
تأثیر بوی قهوه بر مغز و خلقوخو؛ تغییر فعالیت مغز پس از استشمام رایحه قهوه
پژوهشگران علاوه بر بررسی احساسات، فعالیت مغز شرکتکنندگان را نیز با استفاده از یک هدبند ثبت امواج مغزی بررسی کردند.
آنها تغییراتی در شاخصی مرتبط با آرامش مشاهده کردند که از ترکیب فعالیت امواج مغزی آلفا، بتا و تتا محاسبه میشود. این یافته میتواند نشان دهد که رایحه قهوه با تغییراتی در فعالیت مغز همراه است.
با این حال، محققان تأکید کردند که این نتیجه به معنای اثبات قطعی ایجاد آرامش در مغز نیست. افزایش این شاخص از نظر عددی محدود بود و هنوز مشخص نیست که این تغییر تا چه اندازه از نظر فیزیولوژیکی اهمیت دارد.
تأثیر بوی قهوه بر مغز و خلقوخو؛ ارتباط بوی قهوه با حافظه و احساسات
یکی از دلایلی که ممکن است عطر قهوه بر احساسات ما اثر بگذارد، ارتباط نزدیک حس بویایی با بخشهایی از مغز است که در پردازش احساسات و خاطرات نقش دارند.
یک رایحه آشنا میتواند پیش از آنکه آگاهانه آن را تشخیص دهیم، خاطرات و احساسات مرتبط با آن را فعال کند. برای بسیاری از افراد، بوی قهوه یادآور صبح، استراحت کوتاه، گفتوگو با دوستان یا شروع یک روز تازه است.
مطالعهای در سال ۲۰۱۸ نیز نشان داده بود که قرار گرفتن در معرض رایحهای شبیه قهوه میتواند عملکرد افراد را در برخی وظایف تحلیلی بهبود دهد. پژوهشگران احتمال دادند که انتظار ذهنی افراد از اثر قهوه و ارتباطهای ذهنی شکلگرفته با این بو، در این واکنش نقش داشته باشد.
محدودیتهای پژوهش درباره تأثیر بوی قهوه بر مغز و خلقوخو
با وجود نتایج جالب، این مطالعه محدودیتهایی دارد. مهمترین محدودیت این بود که گروه کنترل وجود نداشت؛ یعنی پژوهشگران شرایطی مانند اتاق بدون بو یا رایحهای غیر از قهوه را با آن مقایسه نکردند.
بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت که تمام تغییرات مشاهدهشده فقط به دلیل بوی قهوه بوده است. ممکن است چند دقیقه استراحت، حضور در محیط آزمایش یا انتظار ذهنی افراد از اثر قهوه نیز در بهبود احساسات نقش داشته باشد.
همچنین تعداد شرکتکنندگان کم بود و همه آنها دانشجویان جوان بودند. میزان علاقه افراد به قهوه، عادت مصرف قهوه، حساسیت حس بویایی و میزان آشنایی آنها با این رایحه نیز بهطور کامل بررسی نشده بود.
نتیجهگیری: آیا فقط بوی قهوه میتواند حال ما را بهتر کند؟
پژوهش درباره تأثیر بوی قهوه بر مغز و خلقوخو نشان میدهد که رایحه قهوه ممکن است حتی بدون نوشیدن آن، با کاهش برخی احساسات منفی و ایجاد تغییراتی در فعالیت مغز همراه باشد.
با این حال، برای درک دقیقتر این اثر، مطالعات بزرگتر و کنترلشدهتری لازم است تا مشخص شود نقش خود رایحه قهوه، خاطرات مرتبط با آن یا انتظار ذهنی افراد کدامیک بیشتر است.
پس اگر گاهی پیش از اولین جرعه قهوه احساس بهتری پیدا میکنید، شاید مغز شما از همان لحظهای که عطر قهوه را حس میکند، وارد این تجربه شده باشد.
