اختلال استرس پس از سانحه؛ وقتی مغز مرز خطر و امنیت را کمرنگ میکند
چرا گاهی یک موقعیت کاملاً بیخطر میتواند احساس ترس شدیدی ایجاد کند؟ پژوهشی جدید نشان میدهد که پاسخ این پرسش ممکن است در نحوه ذخیرهسازی خاطرات در مغز نهفته باشد. محققان دریافتهاند که سازوکارهای مغزی مرتبط با ترس و حافظه ممکن است در اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و برخی اختلالات اضطرابی نقش داشته باشند.
این مطالعه به سرپرستی پژوهشگران مرکز پژوهشی داگلاس در دانشگاه مکگیل و دانشگاه تورنتو اسکاربرو انجام شده و نتایج آن در مجله علمی Nature Neuroscience منتشر شده است.
دانشمندان مدتها تصور میکردند ترس به مغز کمک میکند تا تفاوت میان موقعیتهای خطرناک و امن را بهتر تشخیص دهد. اما یافتههای جدید نشان میدهند که ترس ممکن است در شرایطی نتیجهای متفاوت داشته باشد: خاطرات مربوط به خطر و امنیت بهجای متمایزتر شدن، میتوانند در مغز با یکدیگر همپوشانی پیدا کنند.
این یافته میتواند به درک بهتر علت واکنشهای ترسآلود در افرادی کمک کند که با اضطراب یا اختلالات مرتبط با تروما مواجهاند.
اختلال استرس پس از سانحه؛ پژوهشگران چگونه ارتباط ترس و حافظه را بررسی کردند؟
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران آزمایشهایی روی موشها انجام دادند. آنها محیطی مبتنی بر واقعیت افزوده طراحی کردند که به کمک تغییر تصاویر و صداها، امکان جابهجایی موشها میان دو محیط متفاوت را فراهم میکرد؛ یکی محیطی که با خطر ارتباط داشت و دیگری محیطی که امن بود.
در طول آزمایش، میکروسکوپهای کوچکی فعالیت صدها نورون در هیپوکامپ را بهصورت لحظهای ثبت کردند. هیپوکامپ یکی از بخشهای مهم مغز در فرایندهای حافظه و یادگیری است.
این روش به محققان اجازه داد تغییرات فعالیت مغز را هنگام جابهجایی میان خاطرات مرتبط با خطر و امنیت بررسی کنند؛ کاری که در روشهای معمول شرطیسازی ترس به این سادگی امکانپذیر نیست.
نتایج نشان دادند که بازنماییهای مغزی مربوط به دو محیط، بهجای حفظ مرزی کاملاً مشخص، تا حدی روی یکدیگر همپوشانی پیدا کردند.
چرا مغز خاطرات خطر و امنیت را با هم ترکیب میکند؟
به گفته پژوهشگران، این الگو لزوماً نشانه نقص در عملکرد مغز نیست، بلکه ممکن است بخشی از یک سازوکار طبیعی برای بقا باشد.
مغز برای محافظت از بدن باید بتواند خطرهای احتمالی را سریع تشخیص دهد. گاهی واکنش سریع به یک تهدید احتمالی میتواند از انتظار برای اطمینان کامل درباره وجود خطر مفیدتر باشد.
در این مطالعه، همپوشانی خاطرات ظاهراً به مغز کمک میکرد تهدیدهای گذشته را سریعتر بازیابی کند و در برابر خطرهای احتمالی واکنش نشان دهد. پژوهشگران احتمال میدهند هیپوکامپ شکمی در این فرایند نقش داشته باشد.
به بیان ساده، مغز ممکن است برای افزایش سرعت واکنش به خطر، بخشی از دقت خود را در تفکیک موقعیتهای امن و خطرناک قربانی کند. این راهبرد در شرایط تهدیدکننده میتواند مفید باشد، اما اگر بیش از اندازه فعال شود، ممکن است پیامدهای ناخوشایندی داشته باشد.
ارتباط این سازوکار با اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه یا برخی اختلالات اضطرابی ممکن است در موقعیتهایی که واقعاً خطری ندارند، احساس ترس شدیدی را تجربه کنند. گاهی یک محرک در محیط فعلی میتواند خاطرهای از تجربهای تهدیدکننده را فعال کند و باعث شود فرد موقعیت امن را نیز خطرناک احساس کند.
یافتههای این پژوهش احتمال میدهند که چنین واکنشی، دستکم تا حدی، با فعالشدن بیشازحد یک سازوکار طبیعی بقا ارتباط داشته باشد؛ سازوکاری که در حالت عادی به مغز کمک میکند تهدیدها را سریعتر به خاطر بیاورد.
مارک براندون، پژوهشگر ارشد این مطالعه، معتقد است این نگاه میتواند درک دانشمندان از اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه را تغییر دهد و به شکلگیری رویکردهای درمانی تازه کمک کند؛ رویکردهایی که بر کاهش واکنش بیشازحد سریع مغز به موقعیتهای بیخطر تمرکز دارند.
البته باید توجه داشت که این پژوهش در مرحله پیشبالینی و روی موشها انجام شده است. بنابراین، نتایج آن بهتنهایی ثابت نمیکنند که همین سازوکار دقیقاً در انسانها نیز به همین شکل عمل میکند یا یک درمان مشخص برای PTSD ارائه میدهد.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد ترس ممکن است مرز میان خاطرات خطر و امنیت را در مغز کمرنگ کند. چنین سازوکاری احتمالاً به بقای موجود زنده کمک میکند، اما فعالشدن بیشازحد آن میتواند در توضیح برخی واکنشهای ترسآلود مرتبط با اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه نقش داشته باشد. بررسی بیشتر این فرایند میتواند به شناخت بهتر سازوکارهای مغزی مرتبط با تروما و توسعه روشهای درمانی در آینده کمک کند.
