اختفای زهره پشت ماه؛ نمایشی نادر در آسمان روز
در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۷ خرداد)، ماه هلالی جوان مستقیماً از مقابل سیاره زهره عبور میکند و برای مدت کوتاهی آن را از دید ناظران پنهان میسازد. این رویداد که با عنوان اختفای زهره پشت ماه شناخته میشود، یکی از غیرمعمولترین پدیدههای نجومی سال به شمار میرود؛ زیرا برخلاف بیشتر اختفاهای نجومی، در روشنایی روز اتفاق میافتد.
این اختفا در ساعات بعدازظهر برای بخشهای بزرگی از آمریکای شمالی رخ میدهد. در این زمان خورشید هنوز در آسمان حضور دارد و ماه و زهره در فاصلهای حدود ۳۸ درجهای از خورشید قرار میگیرند. همین موضوع رصد این پدیده را به تجربهای فنی و چالشبرانگیز تبدیل میکند.
اختفای زهره پشت ماه چگونه رخ میدهد؟
اختفا زمانی رخ میدهد که یک جرم آسمانی از دید ناظر زمینی از مقابل جرم دیگری عبور کند. در این رویداد، هلال بسیار باریک ماه که تنها ۲ تا ۳ روز از تولد آن گذشته و حدود ۱۱ تا ۱۴ درصد روشن است، از مقابل زهره عبور میکند. در نتیجه، سیارهای که با قدر ظاهری حدود منفی ۴ یکی از درخشانترین اجرام آسمان است، برای دقایقی پشت لبه تاریک ماه ناپدید میشود.
به گفته کارشناسان، تماشای لحظهای که لبه ناهموار و تاریک ماه بهتدریج قرص درخشان زهره را میبلعد، از زیباترین تجربههای رصدی برای علاقهمندان به نجوم است. با این حال، از آنجا که رویداد در روز رخ میدهد، استفاده از ابزارهای رصدی باید با احتیاط کامل انجام شود تا بهطور تصادفی به خورشید نشانه نرود.
آیا اختفای زهره پشت ماه در ایران قابل مشاهده است؟
خیر. اختفای روزانه زهره توسط ماه تنها از بخشهایی از آمریکای شمالی قابل مشاهده است و ناظران در ایران، اروپا و بخش بزرگی از آسیا امکان مشاهده مستقیم این اختفا را ندارند.
بنابراین علاقهمندان ایرانی نمیتوانند لحظه ناپدید شدن زهره پشت ماه را ببینند. اما این به معنای از دست رفتن کامل این رویداد نجومی نیست.
ایرانیان در شب ۱۷ ژوئن چه منظرهای را میتوانند مشاهده کنند؟
اگرچه اختفای زهره پشت ماه در ایران دیده نمیشود، اما پس از غروب خورشید، آسمان منظرهای بسیار چشمنواز را در اختیار رصدگران قرار میدهد. در این زمان، هلال باریک ماه در نزدیکی سیاره درخشان زهره قرار میگیرد و در کنار آنها سیارات مشتری و عطارد نیز در افق غربی دیده میشوند. این آرایش بهنوعی یک «رژه کوچک سیارهای» را شکل میدهد.
همچنین پس از تاریک شدن کامل آسمان، در نزدیکی ماه میتوان خوشه ستارهای کندوی عسل (M44) را نیز مشاهده کرد؛ خوشهای که با دوربین دوچشمی به مجموعهای از دهها ستاره کمنور و سفید-آبی تبدیل میشود.
علاقهمندان در ایران چگونه این منظره را رصد کنند؟
برای مشاهده بهترین نمای آسمان شامگاهی، کافی است:
- حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه پس از غروب خورشید به مکانی با افق غربی باز بروید.
- ابتدا هلال باریک ماه را پیدا کنید؛ زهره بهعنوان درخشانترین جرم نزدیک آن قابل تشخیص است.
- کمی پایینتر و نزدیک افق، مشتری و عطارد نیز قابل مشاهده خواهند بود.
- استفاده از دوربین دوچشمی میتواند نمای زیبایی از خوشه کندوی عسل و جزئیات هلال ماه را آشکار کند.
کارشناسان توصیه میکنند پیش از غروب کامل خورشید از استفاده از دوربین یا تلسکوپ خودداری شود؛ زیرا نگاه ناخواسته به خورشید میتواند آسیب دائمی به بینایی وارد کند.
چرا اختفای زهره پشت ماه اهمیت دارد؟
پدیده اختفای زهره پشت ماه نمونهای جذاب از حرکت مداری اجرام منظومه شمسی است و نشان میدهد چگونه تغییر موقعیت ماه و سیارات میتواند مناظر آسمانی کمنظیری ایجاد کند. این رویداد همچنین فرصتی برای عکاسان نجومی و علاقهمندان به رصد آسمان است تا یکی از زیباترین همنشینیهای ماه و سیارات را تجربه کنند.
مهمترین نکات مقاله
- اختفای زهره پشت ماه در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۷ خرداد) رخ میدهد.
- این رویداد یک اختفای روزانه و نسبتاً نادر است.
- پدیده فقط از بخشهایی از آمریکای شمالی قابل مشاهده است.
- این اختفا از ایران قابل مشاهده نیست.
- ایرانیان میتوانند پس از غروب خورشید هلال ماه، زهره، مشتری و عطارد را در افق غربی مشاهده کنند.
- خوشه ستارهای کندوی عسل (M44) نیز در نزدیکی ماه قابل رصد است.
- بهترین زمان رصد در ایران حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه پس از غروب خورشید است.
- برای جلوگیری از آسیب چشمی، نباید در روشنایی روز با تلسکوپ یا دوربین به نزدیکی خورشید نگاه کرد.
