کوئتیاپین چیست و چرا برای بیخوابی تجویز میشود؟
کوئتیاپین و آپنه خواب در سالهای اخیر به موضوعی مهم در پزشکی خواب تبدیل شدهاند. کوئتیاپین که با نام تجاری Seroquel نیز شناخته میشود، یک داروی ضدروانپریشی است که برای درمان بیماریهایی مانند اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی تأیید شده است.
با این حال، مطالعات پیشین نشان دادهاند که این دارو میتواند کیفیت خواب را بهبود ببخشد و به همین دلیل گاهی با دوزهای پایین و خارج از کاربرد رسمی تأییدشده، برای درمان بیخوابی تجویز میشود.
به گفته پژوهشگران، این تصور در حال گسترش است که مصرف دوز پایین کوئتیاپین روشی نسبتاً بیخطر برای کمک به خواب محسوب میشود، اما نتایج جدید نشان میدهد موضوع به این سادگی نیست.
ارتباط کوئتیاپین و آپنه خواب در پژوهش جدید
محققان دانشگاه فلیندرز استرالیا برای بررسی تأثیر کوئتیاپین و آپنه خواب یک کارآزمایی بالینی کوچک انجام دادند. در این مطالعه، ۱۵ فرد مبتلا به آپنه انسدادی خواب و مشکل در حفظ خواب مورد بررسی قرار گرفتند.
آپنه انسدادی خواب شایعترین نوع آپنه خواب است و زمانی رخ میدهد که راه هوایی فوقانی در طول خواب بهطور موقت مسدود شود. این وضعیت میتواند باعث خروپف، سردرد و خستگی روز بعد شود. برآورد میشود نزدیک به یک میلیارد نفر در سراسر جهان به این اختلال مبتلا باشند.
نتایج مطالعه درباره کوئتیاپین و آپنه خواب
نتایج نشان داد افرادی که کوئتیاپین دریافت کرده بودند، مدت بیشتری خوابیدند و دفعات بیدار شدن شبانه در آنها کمتر بود. اما در مقابل، عملکرد آنها در روز بعد افت قابل توجهی داشت.
محققان مشاهده کردند که زمان واکنش شرکتکنندگان در آزمونهای توجه و هوشیاری طولانیتر شده بود. همچنین تعداد خطاهای ناشی از کاهش تمرکز به شکل چشمگیری افزایش یافت.
در آزمون شبیهسازی رانندگی نیز شرکتکنندگان پس از مصرف کوئتیاپین بهطور میانگین ۳۳ درصد بیشتر از مرکز مسیر رانندگی منحرف شدند. علاوه بر این، میزان تصادف در شبیهساز تقریباً دو برابر بیشتر از زمانی بود که دارونما دریافت کرده بودند، هرچند اندازه کوچک نمونه پژوهش باعث شده است که این نتیجه نیازمند بررسیهای بیشتر باشد.
چرا این یافتهها نگرانکننده هستند؟
یکی از مهمترین یافتههای پژوهش این بود که برخی شرکتکنندگان با وجود افت عملکرد شناختی و واکنشهای کندتر، احساس خوابآلودگی قابل توجهی نداشتند.
به گفته محققان، این اختلاف میان احساس فرد و عملکرد واقعی او میتواند خطرات جدی ایجاد کند، بهویژه در فعالیتهایی مانند رانندگی که به هوشیاری و واکنش سریع نیاز دارند.
افراد مبتلا به آپنه خواب در معرض چه خطری هستند؟
پژوهشگران تأکید میکنند که آپنه خواب و بیخوابی اغلب بهطور همزمان دیده میشوند. در عین حال، حدود ۸۰ درصد از مبتلایان به آپنه خواب هنوز تشخیص داده نشدهاند.
از آنجا که افراد مبتلا به آپنه خواب ممکن است بارها در طول شب بیدار شوند یا برای ادامه خواب مشکل داشته باشند، علائم آنها میتواند با بیخوابی اشتباه گرفته شود. در نتیجه، برخی افراد ممکن است دارویی دریافت کنند که ظاهراً کیفیت خواب را بهتر میکند، اما در عین حال باعث کاهش تمرکز و کند شدن واکنشهای آنها در روز بعد شود.
آیا کوئتیاپین برای خواب باید محدودتر تجویز شود؟
محققان تأکید میکنند که این مطالعه نشان نمیدهد کوئتیاپین همیشه ناایمن است. پزشکان در بسیاری از موارد داروها را خارج از کاربردهای رسمی تجویز میکنند و ممکن است مزایای درمان از خطرات احتمالی بیشتر باشد.
با این حال، پژوهشگران خواستار نظارت و دقت بیشتر در تجویز این دارو هستند. آنها معتقدند کوئتیاپین نباید بهعنوان یک داروی معمول برای خواب در افراد دارای آپنه خواب شناختهشده یا مشکوک به این بیماری مورد استفاده قرار گیرد؛ بهویژه زمانی که هوشیاری روز بعد اهمیت زیادی دارد.
گام بعدی پژوهشگران چیست؟
محققان قصد دارند در آینده اثرات کوئتیاپین را در گروههای بزرگتر، با دوزهای متفاوت و در بازههای زمانی طولانیتر بررسی کنند. مطالعه فعلی تنها شامل یک شب مصرف کوئتیاپین و یک شب مصرف دارونما بود و نمیتواند پیامدهای استفاده مداوم از دارو را نشان دهد.
پژوهشگران همچنین تأکید میکنند که آپنه خواب یک بیماری پیچیده است و عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند. به همین دلیل، درمان باید متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود و نباید صرفاً به استفاده از داروهای آرامبخش محدود شود.
جمعبندی
یافتههای جدید درباره کوئتیاپین و آپنه خواب نشان میدهد که اگرچه این دارو میتواند کیفیت خواب را بهبود ببخشد، اما ممکن است باعث کاهش توجه، کند شدن واکنشها و افت عملکرد رانندگی در روز بعد شود. پژوهشگران هشدار میدهند که این خطر بهویژه در افراد مبتلا یا مشکوک به آپنه خواب اهمیت دارد و برای ارزیابی دقیقتر ایمنی مصرف این دارو، مطالعات گستردهتری مورد نیاز است.
