پیشبینی تعاملات اجتماعی توسط مغز؛ مغز قبل از حرکت چه میکند؟
تصور کنید در یک مهمانی، فردی را در آن سوی اتاق میبینید و تصمیم میگیرید به سمت او بروید و گفتوگو را آغاز کنید. شاید این تصمیم در ظاهر ناگهانی به نظر برسد، اما پژوهش جدیدی نشان میدهد مغز ممکن است چند ثانیه پیش از انجام این رفتار، آن را در درون خود «تمرین» کرده باشد.
مطالعه جدید که توسط پژوهشگران دانشگاه عبری اورشلیم انجام شده، نشان میدهد پیش از آغاز یک تعامل اجتماعی، الگوی مشخصی از فعالیت عصبی در مغز شکل میگیرد. این فعالیت میتواند نوعی آمادگی ذهنی برای ورود به تعاملات اجتماعی باشد.
رفتارهای اجتماعی در سراسر قلمرو جانوران اهمیت اساسی دارند؛ از گلههای گوسفند و دستههای ماهی گرفته تا گردهماییهای انسانی. نزدیک شدن به دیگران معمولاً نیازمند نوعی ارزیابی ذهنی است؛ اینکه آیا باید به فرد مقابل نزدیک شد، چگونه این کار انجام شود و پیامدهای آن چه خواهد بود.
چرا ماهی گورخری برای مطالعه مغز انتخاب شد؟
پژوهشگران برای بررسی این پدیده از ماهی گورخری یا زبرا فیش استفاده کردند. این ماهیها در مطالعات علوم اعصاب بهطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرند، زیرا مهرهدار هستند و از نظر زیستی شباهتهایی با انسان دارند.
در این آزمایش، دانشمندان فعالیت مغزی یک ماهی را در حالی بررسی کردند که ماهیهای دیگر در اطراف آن آزادانه شنا میکردند. هدف این بود که مشخص شود هنگام تصمیم برای پیوستن به دیگران، چه تغییراتی در مغز رخ میدهد.
نتایج نشان داد زمانی که ماهی تصمیم میگرفت به سمت سایر ماهیها حرکت کند، پیش از شروع حرکت، انفجار قابلتشخیصی از فعالیت نورونی در مغز آن ایجاد میشد.
نقش بخشی از مغز در پیشبینی تعاملات اجتماعی توسط مغز
این فعالیت عصبی در بخشی از مغز ماهی به نام «پالیوم» مشاهده شد؛ ناحیهای که با رفتارهای پیچیدهتر ارتباط دارد. دانشمندان معتقدند این بخش تا حدی معادل ساختارهایی مانند آمیگدال و هیپوکامپ در مغز انسان است.
این نواحی در انسان وظایفی مانند پردازش احساسات، ذخیره خاطرات، ایجاد زمینه برای تجربیات و ارزیابی نشانههای اجتماعی و عاطفی را بر عهده دارند.
پژوهشگران دریافتند که چند ثانیه پیش از آغاز حرکت اجتماعی، فعالیت نورونهای پالیوم افزایش مییابد، در حالی که فعالیت برخی جمعیتهای نورونی در مغز میانی و مغز پسین کاهش پیدا میکند. این تغییرات هماهنگ میتوانند رفتار اجتماعی آینده را پیشبینی کنند و حتی تفاوتهای فردی در میزان اجتماعی بودن را توضیح دهند.
فعالیت عصبی تنها در رفتارهای اجتماعی دیده شد
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش آن بود که این امضای عصبی تنها در رفتارهای اجتماعی مشاهده شد. زمانی که ماهیها به جای تعقیب همنوعان خود، یک نقطه متحرک را دنبال میکردند، این الگوی فعالیت نورونی دیده نشد.
این موضوع نشان میدهد که مغز میان حرکتهای عادی و حرکتهایی که هدف اجتماعی دارند، تفاوت قائل میشود.
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که این فعالیتهای هماهنگ در ماهیهایی که رفتار اجتماعی بیشتری داشتند، قویتر بود. به بیان دیگر، هرچه یک ماهی تمایل بیشتری به برقراری ارتباط با همنوعان خود داشت، فعالیت عصبی پیشبینیکننده نیز برجستهتر بود.
حذف نورونها و توقف رفتار اجتماعی
دانشمندان در مرحله دیگری از پژوهش، با استفاده از لیزر سلولهای خاصی از پالیوم را که با رفتار اجتماعی مرتبط بودند، از بین بردند. پس از این مداخله، رفتارهای اجتماعی در ماهیها متوقف شد.
این نتیجه اهمیت این ناحیه مغزی را در شکلگیری تعاملات اجتماعی نشان میدهد و تأیید میکند که فعالیت نورونهای پالیوم نقش اساسی در تصمیم برای نزدیک شدن به دیگران دارد.
پژوهشگران همچنین متوجه شدند که تعاملات اجتماعی بیشتر زمانی رخ میدهند که دو ماهی از نظر حرکتی با یکدیگر هماهنگ باشند. به نظر میرسد اجتماعی بودن و هماهنگی حرکتی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند.
پیشبینی تعاملات اجتماعی توسط مغز چه معنایی برای انسان دارند؟
دانشمندان تأکید میکنند که این نتایج در ماهیهای گورخری به دست آمده و هنوز مشخص نیست که همین فرآیندها دقیقاً در انسان نیز رخ میدهند یا خیر. با این حال، با توجه به اسکنهای دقیق مغزی و شباهتهای زیستی میان ماهی گورخری و سایر مهرهداران، دلایل مناسبی وجود دارد که نشان میدهد این انفجارهای پیشبینیکننده فعالیت عصبی ممکن است در گونههای دیگر، از جمله پستانداران، نیز وجود داشته باشند.
پژوهشگران معتقدند این یافتهها میتواند به درک بهتر این موضوع کمک کند که چرا برخی افراد اجتماعیتر از دیگران هستند و در آینده شاید راه را برای حمایت از افرادی که در برقراری تعاملات اجتماعی مشکل دارند، هموار کند.
این مطالعه همچنین نشان میدهد که پیشبینی تعاملات اجتماعی توسط مغز احتمالاً به نوعی آمادگی ذهنی نیاز دارند؛ سازوکاری که شاید در روند تکامل گونهها بهطور عمیقی ریشه دوانده باشد.
