ورزش به عنوان دارو؛ نگاهی تازه به نقش حرکت در سلامت
سالهاست که ورزش بهعنوان راهی برای تناسب اندام و کاهش وزن شناخته میشود، اما شواهد علمی جدید نشان میدهد ورزش به عنوان دارو میتواند یکی از مؤثرترین و در دسترسترین مداخلات پزشکی باشد. پژوهشگران دانشگاه ویتس (Wits University) در آفریقای جنوبی گزارش کردهاند که تحرک بدنی نهتنها در پیشگیری از بیماریها نقش دارد، بلکه به بهبود پس از بیماری، حفظ سلامت روان و حتی کاهش خطرات مرتبط با سرطان نیز کمک میکند.
به گفته دیمیتری کنستانتینو، استاد و متخصص پزشکی ورزشی در دانشگاه ویتس، بدن انسان برای حرکت طراحی شده است و زمانی که فعالیت بدنی کاهش مییابد، روند افت عملکرد بدن بهسرعت آغاز میشود.
بدن پس از یک روز بیتحرکی چه واکنشی نشان میدهد؟
نتایج تحقیقات این دانشگاه نشان میدهد تنها یک روز کاهش فعالیت بدنی میتواند تغییرات قابل اندازهگیری در سیستم قلبیعروقی و اسکلتیعضلانی ایجاد کند. در مقابل، فعالیت بدنی باعث ترشح مولکولهای پیامرسانی میشود که بر متابولیسم سلولی، بازسازی بافتها و عملکرد سیستم ایمنی اثر میگذارند.
این یافتهها نشان میدهد حتی اقدامات سادهای مانند برخاستن از روی صندلی و ایستادن میتواند تأثیرات مثبتی بر بدن داشته باشد. به همین دلیل، پژوهشگران بر این باورند که هر میزان حرکت، بهتر از بیتحرکی کامل است.
نشستن طولانی؛ خطری جدی برای سلامت
محققان دانشگاه ویتس در مطالعات خود، الگوهای حرکتی گروههای مختلفی از افراد، از کارگران و کارمندان گرفته تا دانشجویان و بیماران در حال بهبودی را بررسی کردند. نتایج نشان داد که برنامههای «پیشتوانبخشی» و توانبخشی مبتنی بر ورزش، روند بهبود را تسریع میکنند، عوارض را کاهش میدهند و کیفیت زندگی را افزایش میدهند.
در نقطه مقابل، سبک زندگی کمتحرک میتواند پیامدهای جدی برای سلامت داشته باشد. پژوهشگران تأکید میکنند که نشستنهای طولانیمدت و کاهش تحرک، خطر ابتلا به مشکلات مختلف جسمی و روانی را افزایش میدهد.
ورزش به عنوان دارو؛ حتی با دوزهای کوچک هم مؤثر است
فیلیپ گرادیج، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه فعالیت بدنی و چاقی، میگوید تحرک بدنی لزوماً به معنای ورزشهای سنگین یا حرفهای نیست. از دید او، حرکتهای کوچک و مداومی که در طول روز انجام میشوند نیز میتوانند فواید قابل توجهی برای سلامت داشته باشند.
مطالعات این گروه نشان داده است که استفاده از میزهای ایستاده میتواند وضعیت بدنی را بهبود بخشد، درد کمر را کاهش دهد و تمرکز افراد را افزایش دهد. همچنین برنامههای پیادهروی منظم توانستهاند سلامت قلب و خلقوخو را در زنان بهبود ببخشند.
پژوهشگران همچنین به یک باور رایج درباره تعداد قدمهای روزانه اشاره کردهاند. به گفته گرادیج، برای تجربه فواید اولیه سلامتی، لزوماً نیازی به ۱۰ هزار قدم در روز نیست. شواهد جدید نشان میدهد که حتی ۲ تا ۴ هزار قدم در روز نیز میتواند به کاهش علائم افسردگی کمک کند.
ورزش به عنوان دارو؛ تأثیر فعالیت بدنی بر سرطان
یکی از مهمترین یافتههای مطرحشده در این گزارش به ارتباط فعالیت بدنی و سرطان مربوط میشود. جان پاتریسیوس، استاد علوم ورزشی و پزشکی ورزشی، میگوید با وجود اهمیت هر مقدار افزایش تحرک، افراد همچنان باید برای دستیابی به مزایای بیشتر، توصیه سازمان جهانی بهداشت مبنی بر انجام ۳۰۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته را مدنظر قرار دهند.
او به مطالعهای اشاره میکند که در مجله British Journal of Sports Medicine منتشر شده است. بر اساس نتایج این پژوهش، تنها ۶۰ دقیقه ورزش منظم در هفته میتواند احتمال پیشرفت سرطان را تا ۲۷ درصد و خطر مرگ را تا ۴۷ درصد کاهش دهد.
به اعتقاد این پژوهشگران، فعالیت بدنی منظم یکی از قدرتمندترین و در عین حال در دسترسترین نسخههایی است که میتوان برای بیماران تجویز کرد.
ورزش به عنوان دارو؛ چرا باید جامعه را برای حرکت طراحی کنیم؟
پژوهشگران معتقدند مشکل تنها به انتخابهای فردی محدود نمیشود. بسیاری از محیطهای شهری به گونهای طراحی نشدهاند که مردم را به تحرک تشویق کنند. پیادهروها، پارکها و سیستمهای حملونقل عمومی میتوانند نقش مهمی در افزایش فعالیت بدنی ایفا کنند.
آنها بر این باورند که برنامههای رایگان و در دسترس، مانند رویدادهای پیادهروی عمومی، میتوانند حرکت را به بخشی طبیعی از زندگی روزمره تبدیل کنند. از دید این محققان، حرکت تنها ابزاری برای پیشگیری از بیماری نیست، بلکه عاملی برای افزایش احساس توانمندی، ارتباط اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی محسوب میشود.
جمعبندی
شواهد ارائهشده از سوی دانشگاه ویتس نشان میدهد ورزش به عنوان دارو مفهومی فراتر از یک شعار سلامتی است. بدن انسان برای حرکت ساخته شده و حتی تغییرات کوچک در میزان فعالیت روزانه میتواند بر سلامت جسم و روان تأثیر بگذارد. از ایستادن بیشتر و چند هزار قدم پیادهروی گرفته تا ورزش منظم هفتگی، هر مقدار تحرک میتواند گامی مؤثر در مسیر پیشگیری از بیماریها و بهبود سلامت عمومی باشد.
