شبزندهداری و افزایش چربی شکم؛ شبزندهداری چگونه بر تغذیه و سلامت بدن اثر میگذارد؟
سالها تصور میشد افرادی که دیر میخوابند و دیر بیدار میشوند، تنها سبک زندگی متفاوتی دارند؛ اما پژوهشهای جدید نشان میدهند زمانبندی خواب و بیداری یا همان «الگوی زمانی بدن» میتواند بر عادتهای غذایی و سلامت متابولیکی نیز اثر بگذارد.
یک مطالعه جدید نشان داده است که شبزندهداری ممکن است با مصرف دیرهنگام غذا، انتخابهای غذایی کمارزشتر، افزایش چربی بدن و تغییر در برخی شاخصهای مرتبط با سلامت همراه باشد.
این پژوهش که در مجله Frontiers in Nutrition منتشر شده، بررسی کرده است که آیا زمان طبیعی خواب و بیداری افراد میتواند با نوع تغذیه، ترکیب بدن و وضعیت متابولیکی آنها ارتباط داشته باشد یا خیر.
شبزندهداری و افزایش چربی شکم؛ بررسی ارتباط شبزندهداری با الگوی غذا خوردن
پژوهشگران در این مطالعه، گروهی از زنان سالم در نیوزیلند را بررسی کردند. شرکتکنندگان بر اساس الگوی خواب و بیداری خود به سه گروه تقسیم شدند: افراد صبحمحور، افراد با الگوی میانه و افراد عصرمحور یا شبزندهدار.
در این پژوهش، ۱۳۰ زن از جمعیت اقیانوسیه نیوزیلند و ۱۵۷ زن اروپاییتبار نیوزیلندی، بین ۱۸ تا ۴۵ سال حضور داشتند. محققان برای تعیین الگوی خواب افراد از پرسشنامه استاندارد Munich Chronotype Questionnaire استفاده کردند.
شرکتکنندگان همچنین به مدت پنج روز غیرمتوالی، شامل سه روز کاری و دو روز تعطیل، تمام غذاها و نوشیدنیهای مصرفی خود را ثبت کردند. متخصصان تغذیه نیز برای بررسی دقیقتر مقدار و اندازه وعدهها، اطلاعات ثبتشده را بررسی کردند.
شبزندهداری و افزایش چربی شکم؛ شبزندهداران بیشتر در معرض چربی شکمی قرار داشتند
نتایج نشان داد زنانی که در گروه شبزندهدار قرار داشتند، در مقایسه با افراد صبحمحور و گروه میانه، شاخصهای سلامت نامطلوبتری داشتند.
این افراد معمولاً صبحانه کمتری مصرف میکردند و بخش بیشتری از غذای روزانه خود را در ساعات پایانی شب دریافت میکردند. مصرف بیشتر کالری در ساعات شب با درصد بالاتر چربی بدن و افزایش خطر چاقی ارتباط داشت.
محققان برای اندازهگیری دقیق ترکیب بدن، تنها به وزن یا شاخص توده بدنی (BMI) اکتفا نکردند، بلکه از روش تصویربرداری DXA برای بررسی میزان چربی بدن و محل تجمع آن استفاده کردند.
بر اساس یافتهها، افراد شبزندهدار چربی بیشتری در ناحیه شکم داشتند. تجمع چربی در بخش مرکزی بدن یکی از الگوهایی است که میتواند با افزایش خطر مشکلات متابولیکی همراه باشد.
شبزندهداری و افزایش چربی شکم؛ تغییر در کیفیت تغذیه شبزندهداران
اگرچه میزان کلی کالری مصرفی و مقدار درشتمغذیها مانند کربوهیدرات، چربی و پروتئین در گروهها تفاوت زیادی نداشت، اما کیفیت رژیم غذایی افراد شبزندهدار پایینتر بود.
این افراد فیبر کمتر و مقدار کمتری از برخی ویتامینها و مواد معدنی ضروری دریافت میکردند. همچنین بیشتر به سمت انتخابهای غذایی کمارزشتر گرایش داشتند.
پژوهشگران معتقدند زمان مصرف غذا میتواند با ساعت داخلی بدن یا ریتم شبانهروزی ارتباط داشته باشد. بدن انسان علاوه بر خواب، بسیاری از فرایندهای متابولیکی مانند تنظیم قند خون و هورمونها را نیز بر اساس این ساعت زیستی تنظیم میکند.
ارتباط شبزندهداری با نشانگرهای متابولیکی
آزمایشهای خونی نیز تفاوتهایی میان گروهها نشان داد. افراد شبزندهدار سطح بالاتری از انسولین و تریگلیسیرید داشتند و میزان کلسترول HDL یا همان کلسترول محافظ بدن در آنها پایینتر بود.
همچنین سطح هورمون لپتین که با میزان چربی بدن ارتباط دارد، در این افراد بیشتر و سطح هورمون گرلین که در تنظیم احساس گرسنگی نقش دارد، پایینتر بود.
به گفته پژوهشگران، این یافتهها دربارهی ارتباط شبزندهداری و افزایش چربی شکم نشان میدهد که الگوی خواب تنها بر زمان استراحت تأثیر نمیگذارد، بلکه میتواند با نحوه غذا خوردن و وضعیت متابولیکی بدن نیز مرتبط باشد.
شبزندهداری و افزایش چربی شکم؛ آیا شبزندهداری بهتنهایی باعث افزایش خطر بیماری میشود؟
محققان تأکید میکنند این مطالعه تنها یک ارتباط را نشان میدهد و نمیتواند ثابت کند که شبزندهداری بهطور مستقیم باعث چاقی یا مشکلات متابولیکی میشود.
همچنین ممکن است افرادی که دیر میخوابند، به دلایل دیگری مانند سبک زندگی، میزان فعالیت بدنی یا عادتهای غذایی متفاوت، بیشتر در معرض این تغییرات قرار داشته باشند.
پژوهشگران معتقدند برای درک بهتر این ارتباط، مطالعات بیشتری در گروههای جمعیتی متنوعتر لازم است تا مشخص شود چگونه میتوان برنامههای شخصیسازیشده برای بهبود سلامت افراد طراحی کرد.
تغییر زمان خواب و غذا خوردن؛ گامی برای سلامت بهتر
نتایج این پژوهش نشان میدهد هماهنگی بیشتر میان ساعت زیستی بدن، زمان خواب و زمان غذا خوردن میتواند یکی از عوامل مهم در حفظ سلامت متابولیکی باشد.
اگرچه دیر خوابیدن همیشه به معنای داشتن مشکلات سلامتی نیست، اما توجه به زمان وعدههای غذایی، کیفیت غذا و داشتن الگوی خواب منظم میتواند به بهبود وضعیت عمومی بدن کمک کند.
