سیاره گدازهای 55 Cancri e چیست؟
سیاره گدازهای 55 Cancri e یک «ابرزمین» است که شعاع آن حدود ۱.۸۸ برابر و جرم آن حدود ۸ برابر زمین برآورد میشود. این سیاره در فاصله تقریبی ۴۱ سال نوری از زمین قرار دارد و به دور ستارهای شبیه خورشید میگردد.
55 Cancri e تنها در حدود ۰.۷ روز زمینی یک بار مدار خود را کامل میکند. برای مقایسه، سیاره عطارد هر ۸۸ روز یک بار به دور خورشید میچرخد. این فاصله بسیار کم از ستاره میزبان باعث شده سطح سیاره به دماهای فوقالعاده بالا برسد و بخشهایی از آن به حالت مذاب یا گدازهای درآید.
تلسکوپ جیمز وب چه چیزی در سیاره گدازهای 55 Cancri e پیدا کرد؟
پژوهشگران با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب پنج بار عبور سیاره از پشت ستاره میزبان را بررسی کردند. نتایج نشان میدهد جو سیاره گدازهای 55 Cancri e احتمالاً دارای ویژگیهای زیر است:
- مقادیر زیاد مونوکسید کربن (CO)
- مقدار کمی دیاکسید کربن (CO2)
- فراوانی زیاد هیدروژن
دادهها همچنین تغییراتی را میان پنج رصد مختلف نشان دادند که میتواند نشانه وقوع گازدهیهای مداوم از درون سیاره یا تشکیل ابرهایی ناشی از این گازدهیها باشد. دانشمندان احتمال میدهند این ابرها بهطور موقت سطح سیاره را خنک کنند و سپس با ادامه خروج گازها از بین بروند.
چرا جو سیاره گدازهای 55 Cancri e غنی از هیدروژن است؟
پژوهشگران میگویند ترکیب شیمیایی جو این سیاره به وضعیت شیمیایی درون آن، بهویژه تعادل میان اکسیژن و هیدروژن، وابسته است.
بر اساس نتایج جدید، درون سیاره گدازهای 55 Cancri e احتمالاً دارای مقدار کمتری اکسیژن نسبت به هیدروژن است. این وضعیت که «حالت اکسایش-کاهش» یا Redox State نام دارد، میتواند موجب خروج گازهای غنی از هیدروژن از اقیانوس ماگمایی درون سیاره و شکلگیری جو کنونی آن شده باشد.
سیارههای گدازهای چگونه شکل میگیرند؟
55 Cancri e تنها نمونه شناختهشده از این نوع جهانها نیست. در سالهای اخیر چندین سیاره گدازهای دیگر نیز شناسایی شدهاند که همگی در فاصلهای بسیار نزدیک به ستارههای خود قرار دارند و دماهای بسیار بالایی را تجربه میکنند.
بیشتر این سیارهها، از جمله 55 Cancri e، بهصورت «قفل جزر و مدی» هستند؛ یعنی همواره یک سمت آنها به سوی ستاره میزبان قرار دارد. به همین دلیل، بخش رو به ستاره میتواند به دریایی از سنگهای مذاب تبدیل شود.
تفاوت سیاره گدازهای 55 Cancri e با قمر آیو چیست؟
قمر آیو، یکی از قمرهای مشتری، نیز بسیار آتشفشانی است؛ اما منبع گرمای آن با 55 Cancri e تفاوت دارد. آتشفشانهای آیو بر اثر کشش و فشردگی ناشی از گرانش شدید مشتری ایجاد میشوند که به آن «گرمایش کشندی» گفته میشود.
در مقابل، فعالیتهای گدازهای در سیاره گدازهای 55 Cancri e عمدتاً نتیجه نزدیکی فوقالعاده آن به ستاره میزبان و دماهای بسیار بالاست. به همین دلیل، این سیاره میتواند نمونهای ارزشمند برای مطالعه جهانهای سنگی بسیار داغ خارج از منظومه شمسی باشد.
جمعبندی
رصدهای جدید تلسکوپ جیمز وب نشان میدهد سیاره گدازهای 55 Cancri e احتمالاً دارای جوی فعال و غنی از هیدروژن است که از فرایندهای درونی و گازدهیهای مداوم آن سرچشمه میگیرد. این یافتهها نهتنها شناخت ما از این ابرزمین داغ را افزایش میدهد، بلکه میتواند به درک بهتر چگونگی شکلگیری، تکامل و ویژگیهای شیمیایی سیارههای گدازهای در سراسر کهکشان کمک کند.
