تصویر هابل از سحابی N44 یکی از شگفتانگیزترین صحنههای کیهانی را به نمایش گذاشته است؛ منطقهای عظیم در یک کهکشان همسایه که در آن مرگ و تولد ستارگان همزمان اتفاق میافتد. این تصویر جدید از تلسکوپ فضایی هابل، حفرهای بزرگ در میان یک ابر گازی را نشان میدهد که در نگاه اول شبیه یک فضای خالی در کیهان به نظر میرسد، اما در واقع حاصل فعالیت شدید ستارگان پرجرم است؛ ستارگانی که با تخریب محیط اطراف خود، شرایط لازم برای شکلگیری نسل بعدی ستارهها را نیز فراهم میکنند.
این منطقه که با نام LHA 120-N44 یا به اختصار N44 شناخته میشود، در فاصله حدود ۱۶۰ هزار سال نوری از زمین و در صورت فلکی ماهی زرین (Dorado) قرار دارد. این سحابی بخشی از ابر ماژلانی بزرگ است؛ کهکشانی کوچک که در نزدیکی کهکشان راه شیری قرار گرفته و به دور آن میچرخد.
تصویر هابل از سحابی N44؛ حبابی عظیم در میان تولد ستارگان
سحابی N44 منطقهای بسیار گسترده با ابعاد تقریبی ۲۱۰ در ۱۴۰ سال نوری است. ظاهر خاص این منطقه باعث شده اخترشناسان آن را یک ابرحباب (Superbubble) بنامند. این ساختار مانند حفرهای عظیم در میان ابرهای گازی دیده میشود، اما این فضای خالی نتیجه فرآیندهای قدرتمند کیهانی است.
در مرکز این حباب، گروهی از ستارگان جوان و بسیار پرجرم قرار دارند. این ستارگان با وزش بادهای قدرتمند خود، گاز و غبار اطرافشان را به بیرون میرانند و محیط اطراف را تغییر میدهند. علاوه بر این، برخی از ستارگان بزرگتر در پایان عمر خود با انفجارهای ابرنواختری، انرژی بسیار زیادی آزاد میکنند که باعث گسترش بیشتر این حفره میشود.
تصویر هابل از سحابی N44؛ چگونه ستارگان هم نابود میکنند و هم میسازند؟
یکی از نکات جذاب در تصویر هابل از سحابی N44 این است که نشان میدهد فرآیندهای مخرب در کیهان همیشه پایانبخش نیستند. ستارگان پرجرم با تابش و بادهای شدید خود، گاز و غباری را که از آن شکل گرفتهاند پراکنده میکنند، اما همین فرآیند میتواند به تولد ستارگان جدید کمک کند.
بخش زیادی از گازهای راندهشده به اطراف این حباب، در پوستهای متراکم از گاز و غبار جمع شدهاند. این مناطق متراکم میتوانند تحت تأثیر گرانش فرو بریزند و به محل شکلگیری ستارگان تازه تبدیل شوند.
به این پدیده در اخترشناسی بازخورد ستارهای (Stellar Feedback) گفته میشود. در این فرآیند، ستارگان پرجرم با گرم کردن، یونیزه کردن و پراکنده کردن مواد اطراف خود، از تشکیل ستاره در نزدیکی خود جلوگیری میکنند؛ اما همزمان با فشرده کردن ابرهای گازی در مناطق دورتر، زمینه ایجاد ستارگان جدید را فراهم میکنند.
تصویر هابل از سحابی N44؛ نزدیک به ۳۰ هزار ستاره جوان در سحابی N44
تصویر ثبتشده توسط هابل تنها یک منظره زیبا از فضای عمیق نیست، بلکه اطلاعات ارزشمندی درباره روند شکلگیری ستارگان در اختیار دانشمندان قرار میدهد. این تصویر شامل نزدیک به نیم میلیون ستاره است؛ البته برخی از آنها در مسیر دید تلسکوپ قرار گرفتهاند و ارتباط مستقیمی با سحابی ندارند.
در میان این مجموعه، حدود ۳۰ هزار ستاره جوان وجود دارند که هنوز فرآیند همجوشی هیدروژن در هسته آنها آغاز نشده است. این ستارگان هنوز به مرحله کامل یک ستاره بالغ نرسیدهاند و به اخترشناسان فرصت میدهند تا یکی از پرسشهای مهم علم نجوم را بررسی کنند: شکلگیری یک ستاره چقدر زمان میبرد؟
سحابی N44؛ آزمایشگاهی طبیعی برای مطالعه تولد ستارهها
مناطق ستارهزا مانند N44 برای دانشمندان اهمیت زیادی دارند، زیرا امکان مطالعه مراحل اولیه زندگی ستارگان را فراهم میکنند. در چنین مناطقی، اخترشناسان میتوانند بررسی کنند که چگونه گازهای پراکنده در فضا به کمک گرانش جمع میشوند و در نهایت ستارگان جدید را شکل میدهند.
تصویر هابل از سحابی N44 بار دیگر نشان میدهد که کیهان مجموعهای از چرخههای پیوسته است؛ جایی که ستارگان با پایان زندگی خود، مواد لازم برای ساخت نسلهای بعدی را فراهم میکنند. در این چرخه کیهانی، نابودی و آفرینش نه دو فرآیند جدا، بلکه دو بخش از یک داستان بزرگ هستند.
منبع
بیشتر بخوانید…
سحابی شیر از نگاه تلسکوپ فضایی جیمز وب؛ ثبت تصویر یک ستاره در حال مرگ
