سحابی شیر پیشتر توسط تلسکوپ فضایی هابل نیز مشاهده شده بود، اما تواناییهای مادونقرمز جیمز وب امکان مشاهده بخشهایی از این جرم کیهانی را فراهم کرده که در نور مرئی کمتر دیده میشوند.
تلسکوپ فضایی جیمز وب بار دیگر توانایی خود در آشکار کردن رازهای پنهان کیهان را نشان داد. این تلسکوپ قدرتمند با ثبت تصویری جدید از سحابی سیارهای NGC 2392 که به دلیل شکل خاص خود «سحابی شیر» نامیده شده است، جزئیات تازهای از بقایای یک ستاره در حال مرگ را به نمایش گذاشت. این تصویر مادونقرمز، ساختار پیچیدهای از غبار و گازهای یونیزهشده را نشان میدهد که طی هزاران سال توسط هسته باقیمانده یک ستاره شکل گرفتهاند.
تلسکوپ فضایی جیمز وب جزئیات پنهان سحابی شیر را آشکار کرد
تصاویر جدید تلسکوپ فضایی جیمز وب از سحابی NGC 2392 با استفاده از دو ابزار پیشرفته این تلسکوپ، یعنی دوربین فروسرخ نزدیک (NIRCam) و ابزار فروسرخ میانی (MIRI)، ثبت شدهاند.
اگرچه نمای کلی این سحابی در تصاویر جیمز وب شباهت زیادی به تصاویر قبلی هابل دارد، اما مشاهده در طول موج مادونقرمز اطلاعات بیشتری درباره ساختار داخلی آن ارائه میدهد. در این تصاویر، تراکمهای غبار و مناطق مهآلودی از گازهای یونیزهشده با وضوح بیشتری دیده میشوند.
مواد تشکیلدهنده این سحابی شامل گاز و غباری هستند که هزاران سال پیش از ستاره مرکزی جدا شدهاند. این مواد هنوز در حال حرکت و تغییر هستند و به تدریج شکل نهایی سحابی را ایجاد میکنند.
سحابی شیر؛ چگونه یک ستاره در حال مرگ یک ساختار کیهانی شبیه شیر ساخت؟
بیشتر ستارگان جهان، برخلاف ستارگان بسیار پرجرم، با انفجارهای عظیم ابرنواختری به پایان زندگی خود نمیرسند. ستارهای که سحابی شیر را ایجاد کرده نیز از همین دسته بوده است.
زمانی که یک ستاره کمجرم به پایان عمر خود نزدیک میشود، واکنشهای هستهای در مرکز آن دیگر قادر به حفظ تعادل ستاره نیستند. در نتیجه، ستاره ناپایدار شده و شروع به تپش میکند. در این مرحله، لایههای بیرونی خود را به فضا پرتاب میکند و پوستهای از گاز و غبار ایجاد میشود که به آن سحابی سیارهای گفته میشود.
پس از جدا شدن لایههای بیرونی، هسته بسیار داغ ستاره باقی میماند که به آن کوتوله سفید گفته میشود. این هسته با تابش شدید خود، مواد اطراف را روشن کرده و باعث شکلگیری ساختارهای پیچیده سحابی میشود.
در مرکز سحابی شیر نیز یک کوتوله سفید قرار دارد که مانند نقطهای کوچک در مرکز تصویر دیده میشود. تابش این هسته ستارهای باعث ایجاد حبابی از گاز یونیزهشده شده که ظاهر شبیه صورت شیر را به وجود آورده است.
تلسکوپ فضایی جیمز وب پرده از راز غبارهای مقاوم کیهانی در سحابی شیر برداشت
یکی از ویژگیهای قابل توجه تصویر جدید جیمز وب، نمایش بهتر بخشهایی از غبار موجود در سحابی است. ساختارهایی که شبیه یال شیر یا حتی دنبالههای دنبالهدار دیده میشوند، در واقع تودههای فشردهای از غبار هستند.
این تودههای متراکم توانستهاند در برابر تابش شدید کوتوله سفید مقاومت کنند. آنها با جذب بخشی از این تابش، مانند سپری عمل کرده و از مواد پشت سر خود محافظت میکنند.
دانشمندان هنوز بهطور کامل نمیدانند چرا گازهای خارجشده از ستارههای در حال مرگ، چنین ساختارهای پیچیدهای مانند حلقهها و پوستههای متعدد ایجاد میکنند. تصاویر دقیق جیمز وب میتواند به درک بهتر این فرآیند کمک کند.
سحابی شیر در آینده ناپدید خواهد شد
تصویری که تلسکوپ فضایی جیمز وب ثبت کرده، در واقع یک لحظه کوتاه از یک فرآیند طولانی کیهانی را نشان میدهد. گاز و غبار موجود در این سحابی همچنان از مرکز آن دور میشوند و ظاهر آن به مرور زمان تغییر خواهد کرد.
بر اساس برآورد اخترشناسان، سحابی شیر حدود ۱۰ هزار سال دیگر به تدریج پراکنده خواهد شد. اگرچه این زمان برای انسان بسیار طولانی به نظر میرسد، اما در مقیاسهای کیهانی دورهای کوتاه محسوب میشود.
نقش تلسکوپ فضایی جیمز وب در شناخت جهان
تلسکوپ فضایی جیمز وب بزرگترین و قدرتمندترین تلسکوپی است که تاکنون به فضا فرستاده شده است. این پروژه حاصل همکاری بینالمللی ناسا، آژانس فضایی اروپا (ESA) و آژانس فضایی کانادا (CSA) است.
این تلسکوپ با استفاده از فناوریهای پیشرفته مادونقرمز، امکان مطالعه اجرام بسیار دور و بررسی فرآیندهایی مانند تولد و مرگ ستارگان را با جزئیاتی بیسابقه فراهم کرده است.
تصاویر جدید جیمز وب از سحابی شیر نشان میدهد که حتی مرگ یک ستاره نیز میتواند آغازگر شکلگیری یکی از زیباترین ساختارهای کیهان باشد.
منبع
بیشتر بخوانید…
