زمان غذا خوردن و سلامت کبد ارتباطی پیچیدهتر از میزان کالری دریافتی دارد. پژوهشی جدید از دانشگاه تگزاس A&M نشان میدهد کبد فقط از ساعت زیستی اصلی مغز پیروی نمیکند، بلکه به زمان رسیدن مواد غذایی نیز واکنش نشان میدهد. این یافتهها نشان میدهد اینکه چه زمانی غذا میخوریم، ممکن است به اندازه نوع غذایی که مصرف میکنیم، برای تنظیم سوختوساز بدن اهمیت داشته باشد.
محققان دریافتند وعدههای غذایی میتوانند مسیرهای مولکولی خاصی را فعال کنند که باعث تنظیم فعالیت ژنها در کبد میشوند. زمانی که برنامه غذایی با ساعت طبیعی بدن هماهنگ باشد، عملکرد متابولیک کبد بهتر تنظیم میشود؛ اما بینظمی در زمان غذا خوردن ممکن است باعث ایجاد اختلال در این هماهنگی شود.
زمان غذا خوردن و سلامت کبد؛ ساعت زیستی بدن چگونه با زمان غذا خوردن هماهنگ میشود؟
در بدن انسان هزاران ساعت مولکولی وجود دارد که فعالیت سلولها را در چرخه ۲۴ ساعته تنظیم میکنند. ساعت اصلی این سیستم در مغز قرار دارد و عواملی مانند نور روز و تاریکی شب را برای تنظیم ریتم بدن دریافت میکند.
اما پژوهشگران دانشگاه تگزاس A&M دریافتند کبد نیز به یک سیگنال مهم دیگر توجه میکند: زمان ورود غذا.
کبد یکی از مهمترین اندامهای متابولیکی بدن است و وظیفه پردازش مواد مغذی، ذخیره انرژی و آزادسازی آن هنگام نیاز را بر عهده دارد. زمانی که غذا وارد بدن میشود، پیامهایی به سلولهای کبدی ارسال میشود تا فعالیت برخی ژنهای مرتبط با انرژی و سوختوساز تغییر کند.
به گفته پژوهشگران، غذا فقط منبع کالری نیست؛ بلکه یک پیام زیستی است که میتواند زمانبندی فعالیتهای بدن را تحت تأثیر قرار دهد.
زمان غذا خوردن و سلامت کبد؛ اختلال در برنامه غذایی چه اثری بر کبد دارد؟
در دنیای امروز، بسیاری از افراد در زمانهایی غذا میخورند که با ساعت طبیعی بدن هماهنگ نیست. برای مثال، کارکنان شیفت شب ممکن است نیمهشب شام بخورند، مسافران بین مناطق زمانی مختلف در زمانی غذا مصرف کنند که بدنشان هنوز در حالت شبانه قرار دارد، یا برخی افراد عادت به خوردن خوراکیهای آخر شب داشته باشند.
این شرایط باعث ایجاد ناهماهنگی میان ساعت داخلی بدن و پیامهای غذایی میشود.
پژوهشگران این وضعیت را به کارخانهای تشبیه کردند که برنامه کاری مشخصی دارد، اما ناگهان نیمهشب مواد اولیه جدیدی دریافت میکند. کارخانه همچنان میتواند کار کند، اما نظم طبیعی آن به هم میریزد.
در بدن نیز وقتی ساعت زیستی به کبد پیام میدهد که زمان استراحت فرا رسیده، اما غذا فرمان فعال شدن مسیرهای متابولیک را صادر میکند، این دو پیام میتوانند با یکدیگر در تضاد قرار گیرند.
نقش مسیر mTOR در تنظیم ریتم غذایی کبد
در این مطالعه، محققان روی مسیر مولکولی مهمی به نام mTOR تمرکز کردند. این مسیر یکی از سیستمهای اصلی بدن برای تشخیص میزان مواد مغذی و انرژی موجود است و در فرآیندهایی مانند تولید پروتئین، رشد سلولی و سوختوساز نقش دارد.
وقتی غذا وارد بدن میشود، مواد مغذی مسیر mTOR را فعال میکنند. این مسیر سپس بر فعالیت ژنهای کبدی اثر میگذارد و مشخص میکند چه زمانی برخی عملکردهای متابولیکی فعال یا خاموش شوند.
محققان دریافتند زمانی که فعالیت mTOR مهار شد، الگوهای روزانه فعالیت ژنها در کبد حدود ۵۰ درصد کاهش پیدا کرد. با این حال، ساعت اصلی شبانهروزی کبد همچنان به کار خود ادامه داد.
این نتیجه نشان میدهد کبد برای تنظیم ریتم روزانه خود از دو مسیر استفاده میکند: ساعت زیستی داخلی و سیگنالهایی که از زمان غذا خوردن دریافت میکند.
ارتباط زمان غذا خوردن و سلامت کبد با روزهداری متناوب
یافتههای این پژوهش میتواند توضیح دهد چرا روشهایی مانند غذا خوردن محدود به بازه زمانی مشخص یا روزهداری متناوب مورد توجه قرار گرفتهاند.
پژوهشگران معتقدند داشتن یک برنامه غذایی منظم میتواند پیامهای غذایی قابل پیشبینی برای بدن ایجاد کند و به هماهنگی بهتر فرآیندهای متابولیک کمک کند.
به گفته محققان، فواید برنامههای غذایی منظم تنها به کاهش کالری محدود نمیشود، بلکه زمانبندی وعدهها نیز میتواند در سلامت سلولی و عملکرد کبد نقش داشته باشد.
آینده پژوهش درباره زمان غذا خوردن و سلامت کبد
این مطالعه همچنین میتواند مسیرهای جدیدی برای درمانهای پزشکی آینده ایجاد کند. پژوهشگران معتقدند ممکن است زمان مصرف برخی داروها نیز با ریتمهای غذایی و فعالیت کبد هماهنگ شود تا اثربخشی درمانها افزایش پیدا کند.
البته این پژوهش درباره زمان غذا خوردن و سلامت کبد هنوز بیشتر بر مدلهای حیوانی انجام شده است و برای بررسی دقیق اثرات آن بر انسان به مطالعات بیشتری نیاز است. با این حال، نتایج نشان میدهد برنامه غذایی منظم میتواند یکی از عوامل مهم در هماهنگی ساعت زیستی بدن باشد.
در مجموع، این تحقیق نشان میدهد بدن فقط به آنچه میخوریم واکنش نشان نمیدهد؛ بلکه زمان خوردن غذا نیز پیام مهمی برای اندامهایی مانند کبد ارسال میکند. هماهنگ نگه داشتن این پیامها ممکن است به حفظ تعادل متابولیسم و سلامت طولانیمدت کمک کند.
