دیابت نوع ۱ شاید دو بیماری متفاوت با ریشههای زیستی جداگانه باشد
دیابت نوع ۱ سالها بهعنوان یک بیماری خودایمنی واحد شناخته میشد؛ بیماریای که در آن سیستم ایمنی بدن به سلولهای بتای پانکراس حمله میکند و توانایی تولید انسولین کاهش مییابد. اما یک مطالعه بینالمللی جدید نشان میدهد این بیماری ممکن است در واقع مجموعهای از چند مسیر زیستی متفاوت باشد.
پژوهشگران دریافتند افرادی که به دیابت نوع ۱ مبتلا میشوند، بر اساس ویژگیهای ژنتیکی خود ممکن است در دو گروه اصلی قرار بگیرند؛ گروههایی که روند شکلگیری بیماری و فعالیت سیستم ایمنی در آنها تفاوتهایی اساسی دارد.
این یافته میتواند در آینده به توسعه درمانهای دقیقتر و شخصیسازیشده برای بیماران کمک کند.
نقش ژنتیک در شکلگیری دیابت نوع ۱
در دیابت نوع ۱، دو الگوی ژنتیکی مهم به نامهای HLA-DR3 و HLA-DR4 با افزایش خطر ابتلا ارتباط دارند. اگرچه هر دو الگو در نهایت میتوانند به یک تشخیص مشابه یعنی دیابت نوع ۱ منجر شوند، اما نشانههای اولیه و مسیرهای زیستی آنها متفاوت به نظر میرسد.
برای بررسی این تفاوتها، پژوهشگران آمریکایی و بریتانیایی نخستین مطالعه گسترده ارتباط ژنوم (GWAS) را انجام دادند که بیماران دیابت نوع ۱ را بر اساس این دو ویژگی ژنتیکی جداگانه بررسی میکرد.
در این پژوهش، اطلاعات ژنتیکی ۹ هزار و ۹۱۱ فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ و ۱۴ هزار و ۱۵۷ فرد بدون بیماری بررسی شد. نتایج نشان داد تفاوتهای ژنتیکی میان دو گروه آنقدر قابل توجه است که احتمال وجود دو زیرگونه متفاوت از دیابت نوع ۱ را مطرح میکند.
دیابت نوع ۱ با دو مسیر متفاوت سیستم ایمنی ایجاد میشود
محققان دریافتند مسیرهای فعال در بدن افراد دارای HLA-DR3 و HLA-DR4 کاملاً یکسان نیست.
در افراد دارای الگوی HLA-DR3، ارتباط بیشتری با فعالیت سلولهایی به نام ماستسلها مشاهده شد. این سلولهای ایمنی در واکنشهای التهابی و دفاع بدن در برابر عوامل خارجی نقش دارند و با شرایطی مانند آلرژی نیز مرتبط هستند.
در مقابل، در افراد دارای HLA-DR4، نقش سلولهای ایمنی T پررنگتر بود. این سلولها در شرایط خاص میتوانند به سلولهای دیگر بدن حمله کنند و در دیابت نوع ۱، از عوامل اصلی تخریب سلولهای بتای تولیدکننده انسولین در پانکراس هستند.
به گفته پژوهشگران، این تفاوتها نشان میدهد دیابت نوع یک در سطح ژنتیکی و مولکولی ممکن است یک بیماری کاملاً یکسان نباشد.
چرا شناخت زیرگروههای دیابت نوع ۱ اهمیت دارد؟
شناخت دقیقتر انواع مختلف دیابت نوع یک میتواند تأثیر زیادی بر آینده درمان داشته باشد. اگر این بیماری از مسیرهای زیستی متفاوتی ایجاد شود، احتمالاً یک روش درمانی واحد برای همه بیماران بهترین گزینه نخواهد بود.
پژوهشگران معتقدند در آینده میتوان آزمایشهای بالینی داروهای دیابت را بر اساس ویژگیهای ژنتیکی بیماران مانند HLA-DR3 و HLA-DR4 دستهبندی کرد تا مشخص شود کدام درمان برای کدام گروه مؤثرتر است.
همچنین شناخت این تفاوتها میتواند به پیشبینی بهتر خطر ابتلا و طراحی روشهای پیشگیری کمک کند.
دیابت نوع ۱ و آینده پزشکی شخصیسازیشده
پزشکی مدرن به سمت درمانهایی حرکت میکند که بر اساس ویژگیهای ژنتیکی و زیستی هر فرد طراحی میشوند. یافتههای این مطالعه نیز در همین مسیر قرار میگیرد.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند در مطالعات آینده، بیماران دیابت نوع یک برای مدت طولانیتر تحت بررسی قرار گیرند تا مشخص شود عوامل دیگری مانند ایجاد پادتنهای خودایمنی و عوامل محیطی چگونه با پیشینه ژنتیکی افراد تعامل دارند.
اگر مشخص شود که هر زیرگروه دیابت نوع یک مسیر متفاوتی را طی میکند، درمانها میتوانند به جای تمرکز بر یک بیماری کلی، بر مکانیسمهای خاص هر فرد هدفگذاری شوند.
جمعبندی
مطالعه جدید نشان میدهد دیابت نوع ۱ ممکن است یک بیماری واحد نباشد، بلکه شامل چند زیرگروه با تفاوتهای ژنتیکی و ایمنی باشد. تفاوت میان الگوهای HLA-DR3 و HLA-DR4 نشان میدهد بدن افراد مختلف ممکن است از مسیرهای متفاوتی به این بیماری برسد.
این کشف هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز دارد، اما میتواند گامی مهم برای توسعه درمانهای دقیقتر، پیشبینی بهتر روند بیماری و حرکت به سوی پزشکی شخصیسازیشده باشد.
منبع
بیشتر بخوانید…
سرعت عبور غذا از روده چگونه میتواند بر خطر بیماریها تأثیر بگذارد؟
