درمان CAR-T فراتر از سرطان
درمان CAR-T یکی از پیشرفتهترین روشهای درمانی مبتنی بر سلولهای ایمنی است که تاکنون بیشتر برای درمان برخی سرطانهای خونی مورد استفاده قرار میگرفت. اکنون پژوهشگران در مطالعات جدید نشان دادهاند که این فناوری ممکن است کاربردهای گستردهتری داشته باشد و به بیماران مبتلا به نارسایی کلیه و برخی بیماریهای خودایمنی نیز کمک کند.
نتایج منتشرشده در مجله معتبر New England Journal of Medicine نشان میدهد این روش توانسته امکان پیوند کلیه را برای بیمارانی فراهم کند که به دلیل واکنش شدید سیستم ایمنی، عملاً شانس دریافت عضو مناسب را نداشتند.
درمان CAR-T چگونه به بیماران کلیوی کمک کرد؟
برخی بیماران مبتلا به نارسایی کلیه در گروه «بیماران حساسشده» قرار میگیرند. در این افراد، سیستم ایمنی به دلیل تجربههای قبلی مانند انتقال خون، بارداری یا پیوند عضو، مقدار زیادی آنتیبادی علیه بافتهای خارجی تولید کرده است.
وجود این آنتیبادیها باعث میشود بدن تقریباً هر کلیه اهدایی را به عنوان یک جسم بیگانه شناسایی کرده و آن را پس بزند. به همین دلیل یافتن یک کلیه سازگار برای این بیماران بسیار دشوار یا حتی غیرممکن است.
در دو مرکز درمانی مستقل، یکی در ایالات متحده و دیگری در آلمان، پژوهشگران سلولهای ایمنی سه بیمار را از بدن آنها خارج کردند و در آزمایشگاه تغییر دادند. هدف از این تغییرات، کاهش تولید آنتیبادیهای مخرب و بازتنظیم سیستم ایمنی بود.
پس از بازگرداندن این سلولهای اصلاحشده به بدن بیماران، سطح آنتیبادیهای مضر به شکل چشمگیری کاهش یافت. در نتیجه هر سه بیمار توانستند با موفقیت پیوند کلیه دریافت کنند.
امید تازه برای بیماران در فهرست انتظار پیوند
به گفته دکتر علی ناجی از دانشگاه پنسیلوانیا که هدایت درمان دو بیمار آمریکایی را بر عهده داشت، این نخستین بار است که نشان داده میشود سلولهای CAR-T نهتنها برای درمان سرطان، بلکه برای کمک به بیمارانی که هیچ فرصت واقعی برای دریافت کلیه سازگار نداشتند نیز قابل استفاده هستند.
وی تأکید کرد این رویکرد میتواند برای بیمارانی که سالها در فهرست انتظار پیوند کلیه باقی ماندهاند، تحولآفرین باشد.
درمان CAR-T و آرتریت روماتوئید
علاوه بر بیماران کلیوی، نتایج ارائهشده در نشست European Alliance of Associations for Rheumatology در لندن نیز توجه زیادی را جلب کرده است.
در یکی از مطالعات، شش بیمار مبتلا به آرتریت روماتوئید که به درمانهای رایج پاسخ نداده بودند، تحت درمان با یک روش آزمایشی CAR-T به نام mivocabtagene autoleucel قرار گرفتند.
نتایج نشان داد فعالیت بیماری در تمامی شرکتکنندگان کاهش یافت و نیمی از آنها به بهبودی پایدار دست پیدا کردند.
همچنین پنج نفر از شش بیمار در دوره پیگیری ۲۴ تا ۳۶ هفتهای دیگر نیازی به مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی نداشتند.
نتایج امیدوارکننده در اسکلروز سیستمیک
مطالعه دیگری در چین روی ۱۱ بیمار مبتلا به اسکلروز سیستمیک مقاوم به درمان انجام شد؛ بیماری شدیدی که موجب سفت شدن و آسیب بافتهای بدن میشود.
پس از دریافت درمان CAR-T مبتنی بر CD19/BCMA، ضخامت پوست بیماران و همچنین میزان آسیب و زخم بافت ریه به طور قابلتوجهی بهبود یافت.
پژوهشگران معتقدند این رویکرد میتواند با بازتنظیم سیستم ایمنی، پتانسیل درمانی واقعی برای این بیماری دشوار فراهم کند و مسیر را برای انجام کارآزماییهای بالینی بزرگتر هموار سازد.
تأثیر درمان CAR-T بر لوپوس و میکروبیوم روده
در مطالعهای دیگر، محققان آلمانی از یک درمان آزمایشی به نام zorpocabtagene autoleucel در بیماران مبتلا به لوپوس، اسکلروز سیستمیک و بیماریهای التهابی عضلانی استفاده کردند.
بر اساس نتایج این پژوهش، پس از درمان، میزان باکتریهای ناسالم روده کاهش یافت و به سطحی مشابه افراد سالم رسید. همچنین فعالیتهای ایمنی مرتبط با علائم بیماری به شکل قابلتوجهی کمتر شد.
پژوهشگران نتیجه گرفتند که این روش نهتنها سیستم ایمنی را بازتنظیم میکند، بلکه میتواند ترکیب میکروبی روده را نیز تغییر دهد و به تداوم بهبودی طولانیمدت کمک کند.
بهبودی عمیق در بافتهای آسیبدیده
در مطالعهای دیگر که روی چهار بیمار مبتلا به لوپوس یا اسکلروز سیستمیک انجام شد، پژوهشگران از «بهبودی عمیق در سطح بافتی» پس از درمان خبر دادند.
این یافتهها نشان میدهد که اثرات این فناوری ممکن است فراتر از کنترل علائم باشد و در برخی موارد به ترمیم گستردهتر آسیبهای ناشی از بیماری منجر شود.
جمعبندی
مطالعات جدید نشان میدهند که درمان CAR-T در حال عبور از مرزهای درمان سرطان است. موفقیت این فناوری در فراهم کردن امکان پیوند کلیه برای بیماران بسیار حساسشده و همچنین نتایج امیدوارکننده در بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس و اسکلروز سیستمیک، چشمانداز تازهای را در پزشکی نوین ترسیم کرده است. هرچند این یافتهها هنوز به مطالعات گستردهتر نیاز دارند، اما نتایج اولیه نشان میدهد که CAR-T میتواند به یکی از مهمترین ابزارهای درمانی آینده تبدیل شود.
