درمان درد قاعدگی؛ پژوهش جدید چه میگوید؟
نتایج یک بررسی جدید از اطلاعات خرید بیش از سه میلیون نفر نشان میدهد استامینوفن (پاراستامول) همچنان پرمصرفترین داروی بدون نسخه برای درمان درد قاعدگی است، در حالی که شواهد علمی نشان میدهد ایبوپروفن معمولاً انتخاب مؤثرتری برای کاهش این نوع درد محسوب میشود.
به گفته پژوهشگران، این اختلاف نشان میدهد آنچه مردم خریداری میکنند، همیشه با بهترین شواهد علمی درباره اثربخشی داروها همخوانی ندارد. محبوبیت استامینوفن احتمالاً به دلیل آشنایی بیشتر مردم با این دارو، تبلیغات گسترده و تصور ایمنتر بودن آن است.
چرا درد قاعدگی ایجاد میشود؟
برای درک بهتر درمان درد قاعدگی باید ابتدا علت این درد را شناخت. دردهای قاعدگی یا دیسمنوره عمدتاً به دلیل تولید موادی شبیه هورمون به نام پروستاگلاندین ایجاد میشوند.
در طول چرخه قاعدگی، با تجزیه پوشش داخلی رحم، پروستاگلاندینها آزاد میشوند و انقباضات رحم را برای دفع این بافت افزایش میدهند. هرچه میزان این مواد بیشتر باشد، شدت انقباضات و درد نیز افزایش پیدا میکند. این مواد همچنین میتوانند باعث بروز علائمی مانند تهوع شوند.
چرا ایبوپروفن مؤثرتر از استامینوفن است؟
یکی از مهمترین نکات درباره درمان درد قاعدگی، تفاوت عملکرد این دو داروی رایج است.
ایبوپروفن به گروه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) تعلق دارد. این داروها با مهار آنزیمهای سیکلواکسیژناز (COX)، تولید پروستاگلاندینها را کاهش میدهند؛ بنابراین مستقیماً عامل اصلی ایجاد درد را هدف قرار میدهند.
در مقابل، استامینوفن اثر ضدالتهابی قابل توجهی ندارد و بیشتر در مغز و نخاع عمل میکند. این دارو انتقال پیامهای درد را کاهش میدهد و به همین دلیل برای سردرد مؤثر است، اما در دردهای قاعدگی که منشأ آنها التهاب و پروستاگلاندینهاست، معمولاً اثربخشی کمتری دارد.
نتایج یک مرور علمی شامل ۸۰ مطالعه و بیش از ۵۸۰۰ زن نیز نشان داده است که داروهای NSAID بهطور محسوسی بهتر از استامینوفن دردهای قاعدگی را کاهش میدهند.
چه داروهای دیگری برای درمان درد قاعدگی وجود دارد؟
علاوه بر ایبوپروفن، داروهای دیگری از گروه NSAID نیز برای درمان درد قاعدگی استفاده میشوند؛ از جمله ناپروکسن، مفنامیک اسید و آسپیرین.
البته آسپیرین کمتر توصیه میشود، زیرا به دلیل خاصیت رقیقکنندگی خون ممکن است شدت خونریزی قاعدگی را افزایش دهد. همچنین مصرف آن برای افراد زیر ۱۶ سال به علت خطر بروز سندرم نادر اما جدی «ری» توصیه نمیشود.
مطالعات موجود تفاوت قابل توجهی میان داروهای مختلف NSAID از نظر میزان اثربخشی یا عوارض جانبی نشان ندادهاند. بنابراین اگر ایبوپروفن برای فردی مؤثر نباشد، ممکن است داروی دیگری از همین گروه نتیجه بهتری داشته باشد. مفنامیک اسید نیز گاهی برای افرادی که خونریزی شدیدتری دارند تجویز میشود، اما تنها با نسخه پزشک قابل تهیه است.
زمان مصرف دارو برای کاهش درد قاعدگی اهمیت زیادی دارد
پژوهشگران تأکید میکنند موفقیت درمان درد قاعدگی تنها به انتخاب دارو بستگی ندارد، بلکه زمان مصرف نیز بسیار مهم است.
داروهای NSAID اگر یک تا دو روز پیش از شروع خونریزی یا در همان ساعات اولیه قاعدگی مصرف شوند، فرصت پیدا میکنند تولید پروستاگلاندینها را مهار کنند و از شدت درد جلوگیری کنند. مصرف دیرهنگام نیز میتواند درد را کاهش دهد، اما معمولاً اثربخشی آن کمتر خواهد بود.
چه کسانی باید با احتیاط از NSAID استفاده کنند؟
اگرچه این داروها در مصرف کوتاهمدت برای بیشتر افراد بیخطر هستند، اما ممکن است باعث تحریک معده، افزایش خطر زخم یا خونریزی گوارشی شوند. همچنین در برخی افراد میتوانند بر عملکرد کلیه یا سلامت قلب تأثیر بگذارند.
افرادی که به آسم، بیماریهای کلیوی، مشکلات قلبی یا سابقه زخم معده مبتلا هستند، پیش از مصرف این داروها باید با پزشک مشورت کنند. همچنین NSAIDها ممکن است با داروهایی مانند رقیقکنندههای خون، برخی داروهای ضدافسردگی، داروهای فشار خون و استروئیدها تداخل داشته باشند.
اگر NSAID مؤثر نباشد چه باید کرد؟
حدود ۱۸ درصد از افراد مبتلا به دردهای قاعدگی، با وجود مصرف NSAIDها تسکین کافی پیدا نمیکنند.
در این شرایط، پزشک ممکن است داروی ضداسپاسم هیوسین بوتیلبروماید را پیشنهاد کند که با شل کردن عضلات صاف رحم و دستگاه گوارش، اسپاسم را کاهش میدهد. البته شواهد فعلی نشان میدهد این دارو بهطور کلی از NSAIDها مؤثرتر نیست و برای مقایسه دقیقتر به مطالعات بیشتری نیاز است.
قرصهای ترکیبی جلوگیری از بارداری نیز میتوانند با جلوگیری از تخمکگذاری و نازکتر کردن پوشش رحم، تولید پروستاگلاندینها را کاهش دهند و در نتیجه درد و شدت خونریزی را کمتر کنند، هرچند ممکن است عوارضی مانند تهوع، حساسیت پستان، لکهبینی و تغییرات خلقی ایجاد کنند.
راهکارهای غیردارویی برای کاهش درد قاعدگی
علاوه بر داروها، برخی روشهای ساده نیز میتوانند به درمان درد قاعدگی کمک کنند. استفاده از کیسه آب گرم یا پدهای حرارتی روی شکم یکی از رایجترین راهکارها برای کاهش گرفتگی عضلات است.
برخی افراد نیز از دستگاه تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS) سود میبرند. این دستگاه با ارسال پالسهای الکتریکی خفیف، انتقال پیامهای درد را کاهش میدهد. البته استفاده از آن در دوران بارداری، افراد مبتلا به صرع یا کسانی که ضربانساز قلب دارند، توصیه نمیشود.
پژوهشگران در پایان تأکید میکنند اگر دردهای قاعدگی شدید، رو به افزایش یا مانع انجام فعالیتهای روزانه باشد، باید برای بررسی احتمال بیماریهایی مانند اندومتریوز یا فیبروم رحمی به پزشک مراجعه کرد.
