چرا سرطان پانکراس یکی از مرگبارترین سرطانها محسوب میشود؟
سرطان پانکراس از دشوارترین سرطانها برای درمان است. یکی از دلایل اصلی این موضوع، وجود یک سد متراکم و محافظ در اطراف تومور است که مانع نفوذ مناسب داروها میشود و فعالیت سیستم ایمنی را نیز سرکوب میکند.
این لایه محافظ عمدتاً از سلولهایی به نام فیبروبلاست تشکیل شده است. فیبروبلاستها نوعی سلول بافت همبند هستند که در اطراف تومور تجمع یافته و محیطی مقاوم در برابر درمان ایجاد میکنند. در نتیجه حتی شیمیدرمانی نیز در بسیاری از موارد با اثربخشی محدود مواجه میشود.
به همین دلیل دانشمندان سالها به دنبال راهی برای تغییر محیط اطراف تومور و کاهش مقاومت درمانی سرطان پانکراس بودهاند.
داروی ویتامین D برای سرطان پانکراس چگونه عمل میکند؟
مبنای این پژوهش بر گیرنده ویتامین D برای سرطان پانکراس استوار است. گیرنده ویتامین D یکی از اعضای خانواده گیرندههای هستهای محسوب میشود که میتواند با فعال یا غیرفعال کردن ژنها، رفتار سلولها را تغییر دهد.
رونالد ایوانز و همکارانش در مطالعات پیشین دریافتند که این گیرنده نقش مهمی در تنظیم فعالیت فیبروبلاستها در کبد و پانکراس دارد. آنها همچنین نشان دادند که ترکیبات مصنوعی مشابه ویتامین D میتوانند فرآیندهای فیبروزی و التهابی را مهار کنند.
پریکالسیتول یکی از این ترکیبات مصنوعی است که به گونهای طراحی شده تا در برابر تجزیه طبیعی ویتامین D در بدن مقاومت بیشتری داشته باشد. این دارو با اتصال به گیرنده ویتامین D میتواند رفتار فیبروبلاستهای اطراف تومور را تغییر دهد و بخشی از سپر دفاعی سرطان را تضعیف کند.
جزئیات کارآزمایی بالینی داروی ویتامین D برای سرطان پانکراس
در این مطالعه، ۳۶ بیمار مبتلا به سرطان پانکراس متاستاتیک که پیش از آن هیچ درمانی دریافت نکرده بودند، شرکت داشتند.
همه بیماران شیمیدرمانی استاندارد شامل جمسیتابین (Gemcitabine) و نب-پاکلیتاکسل (Nab-paclitaxel) دریافت کردند. در کنار این درمان، برخی بیماران پریکالسیتول خوراکی، برخی پریکالسیتول تزریقی و گروهی دیگر دارونما دریافت کردند.
هدف اصلی پژوهش، بررسی ایمنی مصرف همزمان پریکالسیتول و شیمیدرمانی بود. نتایج نشان داد این ترکیب درمانی به طور کلی قابل تحمل و ایمن است. تنها پنج نفر از ۱۲ بیماری که نوع خوراکی پریکالسیتول را دریافت کرده بودند، افزایش سطح کلسیم خون را تجربه کردند که با کاهش دوز دارو کنترل شد.
تأثیر داروی ویتامین D بر محیط تومور
پژوهشگران برای بررسی اثرات زیستی درمان، از تومورها پیش از درمان و چند هفته پس از شروع درمان نمونهبرداری کردند.
نتایج نشان داد پریکالسیتول فعالیت فیبروبلاستها را در داخل تومور کاهش داده است. نکته مهم این بود که تعداد این سلولها کاهش نیافت، بلکه رفتار آنها تغییر کرد.
همچنین میزان حضور سلولهای T، که از مهمترین سلولهای سیستم ایمنی هستند، در محیط تومور افزایش یافت. از آنجا که سرطان پانکراس معمولاً از ورود این سلولها جلوگیری میکند، این یافته اهمیت ویژهای دارد.
نتایج امیدوارکننده در پاسخ به درمان داروی ویتامین D برای سرطان پانکراس
اگرچه این کارآزمایی برای سنجش مستقیم اثربخشی درمان طراحی نشده بود، اما تفاوتهای قابل توجهی میان گروهها مشاهده شد.
در گروه دریافتکننده پریکالسیتول، ۱۰ نفر از ۲۴ بیمار (۴۲ درصد) پاسخ نسبی به درمان نشان دادند، در حالی که در گروه دارونما تنها یک نفر از ۱۲ بیمار (۹ درصد) چنین پاسخی داشت.
علاوه بر این، پنج بیمار دریافتکننده پریکالسیتول پس از یک سال همچنان بدون پیشرفت بیماری باقی مانده بودند، در حالی که هیچیک از بیماران گروه دارونما به این نتیجه دست نیافتند.
نقش گیرنده ویتامین D در موفقیت درمان
یکی از مهمترین یافتههای مطالعه به تفاوت سطح گیرنده ویتامین D در تومورهای بیماران مربوط میشود.
محققان دریافتند بیمارانی که تومورهای آنها میزان بیشتری از این گیرنده را بیان میکردند، پس از دریافت پریکالسیتول پاسخ بهتری به شیمیدرمانی نشان دادند و طول عمر بیشتری داشتند.
این موضوع نشان میدهد که در آینده ممکن است سطح گیرنده ویتامین D به عنوان یک نشانگر زیستی برای شناسایی بیمارانی که بیشترین سود را از این درمان میبرند، مورد استفاده قرار گیرد.
آینده درمان سرطان پانکراس با داروهای مبتنی بر ویتامین D
پژوهشگران معتقدند این نتایج مسیر را برای انجام مطالعات بزرگتر هموار میکند. از آنجا که پریکالسیتول پیشتر برای درمان برخی بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی تأیید شده است، استفاده مجدد از آن در سرطان پانکراس میتواند روند توسعه درمانهای جدید را تسریع کند. داروی ویتامین D برای سرطان پانکراس میتواند یک شروع امیدوارکننده برای درمانهای جدید سرطان باشد.
این مطالعه همچنین نشان میدهد که به جای تمرکز صرف بر نابودی سلولهای سرطانی، تغییر محیط اطراف تومور و از بین بردن عوامل ایجادکننده مقاومت درمانی میتواند رویکردی مؤثر برای افزایش موفقیت درمان باشد.
