داروهای ضد پیری؛ آیا داروهای موجود میتوانند روند سالمندی را کاهش دهد؟
جستوجو برای یافتن داروهای ضد پیری سالهاست که یکی از مهمترین موضوعات پژوهشهای پزشکی محسوب میشود. اکنون گروهی از پژوهشگران دانشگاه نورثایسترن و دانشکده پزشکی هاروارد، روشی تازه معرفی کردهاند که میتواند داروهای موجود در داروخانهها را از نظر توانایی احتمالی در کند کردن روند پیری شناسایی کند.
مزیت این رویکرد آن است که این داروها پیش از این برای مصرف انسان تأیید شدهاند؛ بنابراین در صورت اثبات اثربخشی، بررسی آنها میتواند سریعتر و کمهزینهتر از توسعه داروهای کاملاً جدید باشد.
داروهای ضد پیری؛ چرا پژوهشگران به سراغ داروهای موجود رفتند؟
ساخت یک داروی جدید معمولاً سالها زمان و هزینه فراوانی نیاز دارد. به همین دلیل پژوهشگران در سالهای اخیر به «بازکاربری داروها» (Drug Repurposing) توجه بیشتری نشان دادهاند؛ یعنی بررسی اینکه آیا داروهایی که هماکنون برای بیماریهای دیگر استفاده میشوند، میتوانند کاربردهای جدیدی نیز داشته باشند.
اما هزاران داروی موجود در بازار وجود دارد و مشخص کردن اینکه کدامیک ارزش بررسی بیشتر را دارند، کار سادهای نیست.
روش جدید برای شناسایی داروهای ضد پیری چگونه عمل میکند؟
نتایج این پژوهش که در مجله Nature Aging منتشر شده، یک چارچوب جدید برای غربالگری داروها ارائه میدهد.
پژوهشگران ابتدا اطلاعات مربوط به ۱۲۵۰ ژن شناختهشده را که با یک یا چند ویژگی اصلی پیری ارتباط دارند، جمعآوری کردند.
سپس این ژنها را روی نقشهای از تعاملات پروتئینی بدن انسان (Human Interactome) قرار دادند؛ پایگاه دادهای که ارتباط میان پروتئینهای مختلف را در بیش از ۵۰۰ هزار تعامل نشان میدهد.
بررسیها نشان داد ژنهای مرتبط با پیری بهطور تصادفی در بدن پراکنده نیستند، بلکه در بخشهای مشخصی از این شبکه تجمع دارند. به گفته پژوهشگران، همین موضوع امکان شناسایی داروهایی را فراهم میکند که بتوانند همزمان بر چندین فرآیند مرتبط با پیری اثر بگذارند.
داروهای ضد پیری؛ از میان بیش از ۶ هزار دارو، کدام گزینهها امیدوارکننده بودند؟
در مرحله بعد، پژوهشگران ۶۴۴۲ داروی موجود در یک پایگاه داده دارویی معتبر را بررسی کردند تا مشخص شود کدامیک بر ژنها و پروتئینهای مرتبط با پیری اثر میگذارند.
علاوه بر این، آنها معیار دیگری نیز در نظر گرفتند تا مشخص شود هر دارو احتمالاً روند پیری را تسریع میکند یا کند.
نتیجه این بررسی، شناسایی چند داروی امیدوارکننده بود که مهمترین آنها اکسیمتازولین (Oxymetazoline) است.
اکسیمتازولین؛ دارویی که پیشتر با تحقیقات ضد پیری ارتباطی نداشت
اکسیمتازولین دارویی است که سالهاست برای کاهش گرفتگی بینی بهصورت اسپری بینی، درمان قرمزی چشم به شکل قطره چشمی و کاهش قرمزی ناشی از بیماری روزاسه بهصورت کرم موضعی استفاده میشود.
این دارو تاکنون در پژوهشهای مرتبط با افزایش طول عمر مطرح نبود، اما روش جدید پژوهشگران نشان داد ممکن است بتواند ارتباط بین سلولها را بهبود بخشد؛ قابلیتی که با افزایش سن بهتدریج کاهش پیدا میکند و بر بسیاری از عملکردهای زیستی بدن اثر میگذارد.
پژوهشگران همچنین به آسپرین نیز بهعنوان یکی دیگر از گزینههای امیدوارکننده اشاره کردهاند؛ دارویی که پیش از این نیز درباره نقش احتمالی آن در کند کردن روند پیری تحقیقاتی انجام شده است.
داروهای ضد پیری؛ این یافتهها به چه معناست؟
پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه درمانی برای پیری ارائه نمیدهد و همچنین ثابت نمیکند که هیچ داروی خاصی میتواند عمر انسان را افزایش دهد.
به گفته آنها، هدف اصلی این پژوهش ارائه یک نقشه راه علمی برای انتخاب داروهایی است که ارزش بررسی بیشتر در مطالعات آزمایشگاهی، حیوانی و در نهایت انسانی را داشته باشند.
چرا کند کردن روند پیری کار سادهای نیست؟
دانشمندان معتقدند پیری حاصل مجموعهای از فرآیندهای زیستی مختلف است و احتمالاً هیچ دارویی بهتنهایی قادر نخواهد بود تمام این فرآیندها را کنترل کند.
به همین دلیل، درمانهای آینده احتمالاً باید چندین مسیر زیستی مرتبط با پیری را بهطور همزمان هدف قرار دهند. روش جدید معرفیشده نیز دقیقاً با همین هدف طراحی شده است؛ یعنی شناسایی داروهایی که بتوانند بر چندین ویژگی اصلی پیری اثر بگذارند.
جمعبندی
این پژوهش گامی مهم در جهت هدفمندتر کردن تحقیقات مربوط به داروهای ضد پیری به شمار میرود. پژوهشگران با ترکیب اطلاعات ژنتیکی، شبکه تعامل پروتئینها و دادههای دارویی، روشی ارائه کردهاند که میتواند انتخاب داروهای مناسب برای مطالعات آینده را آسانتر کند.
با این حال، محققان تأکید میکنند که این نتایج به معنای تأیید اثر ضد پیری هیچ دارویی نیست و همه گزینههای معرفیشده باید در مطالعات بیشتر روی سلولها، حیوانات و سپس انسان بررسی شوند.
