تلسکوپ رومن ناسا و آغاز عصر جدید کشف سیارات
ناسا در آستانه یکی از بزرگترین پروژههای اکتشاف سیارات فراخورشیدی قرار دارد. بر اساس اعلام مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا، تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن میتواند حدود ۱۰۰ هزار سیاره ناشناخته را شناسایی کند. این رقم در مقایسه با حدود ۶۳۰۰ سیاره فراخورشیدی که تاکنون توسط مأموریتهای مختلف و رصدخانههای گوناگون کشف شدهاند، جهشی چشمگیر محسوب میشود.
آنچه این مأموریت را متمایز میکند، محدودهای است که رومن در آن به جستوجو خواهد پرداخت. بیشتر سیارات شناختهشده تاکنون در همسایگی نسبتاً نزدیک منظومه شمسی کشف شدهاند، اما رومن به بخشهای کمتر کاوششده کهکشان راه شیری نگاه خواهد کرد.
تلسکوپ رومن ناسا چگونه سیارات جدید را پیدا میکند؟
این تلسکوپ برای کشف جهانهای جدید از دو روش اصلی استفاده خواهد کرد. نخست روش «گذر سیارهای» است. در این روش، هنگامی که یک سیاره از مقابل ستاره خود عبور میکند، بخشی از نور ستاره را میپوشاند و باعث کاهش موقت روشنایی آن میشود. دانشمندان از این تغییرات برای شناسایی سیارات استفاده میکنند.
روش دوم «ریزهمگرایی گرانشی» نام دارد. در این پدیده، گرانش یک ستاره و سیارات اطراف آن باعث تقویت نور ستارهای دورتر میشود. این روش امکان شناسایی سیاراتی را فراهم میکند که در فاصلههای بیشتری از ستاره خود قرار دارند و حتی میتواند جهانهایی هماندازه زمین یا مریخ را آشکار کند.
تلسکوپ رومن ناسا و جستوجو در قلب کهکشان
یکی از مهمترین برنامههای رومن، رصد پیوسته میلیونها ستاره در بخش مرکزی کهکشان راه شیری است. این منطقه که «برآمدگی مرکزی کهکشان» نامیده میشود، تاکنون کمتر از مناطق نزدیک به زمین مورد مطالعه قرار گرفته است.
دانشمندان معتقدند بررسی این مناطق میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره تفاوتهای محیطی در کهکشان و تأثیر آنها بر شکلگیری سیارات ارائه دهد. برای مثال، ترکیب شیمیایی ستارگان در بخشهای مختلف کهکشان متفاوت است و این موضوع ممکن است بر تعداد، اندازه و نوع سیاراتی که پیرامون آنها شکل میگیرند تأثیر بگذارد.
تلسکوپ رومن ناسا و کشف رازهای منشأ منظومه شمسی
پژوهشگران بر این باورند که منظومه شمسی در گذشته در موقعیتی نزدیکتر به مرکز کهکشان شکل گرفته و سپس به مکان فعلی خود منتقل شده است. بررسی سیارات و ستارگان موجود در نواحی مرکزی راه شیری میتواند به دانشمندان کمک کند شرایطی را که احتمالاً منظومه شمسی در آن متولد شده بهتر درک کنند.
همچنین مطالعات قبلی نشان دادهاند ستارگانی که عناصر سنگین بیشتری دارند، معمولاً سیارات بیشتری، بهویژه سیارات غولپیکر، در اطراف خود تشکیل میدهند. رومن با بررسی جمعیتهای متفاوت ستارهای در سراسر کهکشان میتواند این فرضیه را در مقیاسی بسیار بزرگتر آزمایش کند.
تلسکوپ رومن ناسا و مطالعه جو سیارات بیگانه
علاوه بر کشف سیارات جدید، رومن اطلاعاتی درباره جو هزاران سیاره نیز جمعآوری خواهد کرد. اگرچه این تلسکوپ مانند تلسکوپ فضایی جیمز وب وارد جزئیات شیمیایی جو سیارات نمیشود، اما میتواند دادههای گستردهای درباره دما، الگوهای اقلیمی و تغییرات حرارتی آنها فراهم کند.
یکی از اهداف مهم این بخش از مأموریت، مطالعه «مشتریهای داغ» است؛ سیارات غولپیکری که در فاصلهای بسیار نزدیک به ستاره خود گردش میکنند. رومن قادر خواهد بود تغییرات روشنایی این سیارات را اندازهگیری کرده و اطلاعاتی درباره بادهای جوی و نحوه انتقال گرما در آنها به دست آورد.
تلسکوپ رومن ناسا؛ ادامه راه مأموریت کپلر
مأموریت کپلر ناسا در گذشته نشان داد که سیارات در کهکشان راه شیری بسیار فراوانتر از آن چیزی هستند که تصور میشد. اکنون تلسکوپ رومن قرار است این مسیر را در مقیاسی بسیار گستردهتر ادامه دهد.
این تلسکوپ حدود ۱۰۰ میلیون ستاره را رصد خواهد کرد و مجموعهای عظیم از دادهها را در اختیار دانشمندان قرار میدهد. تمامی اطلاعات جمعآوریشده نیز بهصورت عمومی منتشر خواهد شد تا پژوهشگران و حتی علاقهمندان به نجوم بتوانند در کشف جهانهای جدید مشارکت داشته باشند.
جمعبندی
تلسکوپ رومن ناسا میتواند نقطه عطفی در مطالعه سیارات فراخورشیدی باشد. این مأموریت نهتنها احتمال کشف حدود ۱۰۰ هزار سیاره جدید را مطرح میکند، بلکه فرصت کمنظیری برای بررسی نحوه شکلگیری سیارات در سراسر کهکشان راه شیری فراهم خواهد کرد. همچنین دادههای مربوط به جو و اقلیم هزاران جهان دوردست میتواند درک دانشمندان از جایگاه منظومه شمسی و احتمال وجود شرایط مشابه در دیگر نقاط کهکشان را متحول کند.
