تفاوت ترس و وحشت چیست؟
در گفتوگوی روزمره، معمولاً وحشت را نوعی ترس بسیار شدید میدانیم؛ اما پژوهشی جدید در حوزه روانشناسی نشان میدهد این دو احساس ممکن است تفاوتهای مهمی داشته باشند. بر اساس یافتههای منتشرشده در مجله علمی Cognition and Emotion، ترس بیشتر با احتمال وقوع خطر و نیاز به محافظت از خود ارتباط دارد، درحالیکه وحشت میتواند زمانی شکل بگیرد که با رویدادی آسیبزا و غیرعادی روبهرو میشویم که با تصور ما از امنیت و نظم معمول جهان سازگار نیست.
برای مثال، نگرانی از احتمال وقوع یک حادثه میتواند ترس ایجاد کند؛ اما آگاهی از وقوع یک رویداد بسیار شدید و تکاندهنده ممکن است احساس متفاوتی به وجود آورد. پژوهشگران میخواستند بررسی کنند که آیا برداشت ما از غیرعادی بودن یک رویداد میتواند به توضیح تفاوت ترس و وحشت کمک کند یا نه.
تفاوت ترس و وحشت؛ جزئیات خبر چگونه احساس وحشت را افزایش میدهند؟
پاملا ماری تیلور، پژوهشگر این مطالعه، دو آزمایش انجام داد تا تأثیر شدت آسیب و شیوه توصیف آن را بر واکنشهای عاطفی افراد بررسی کند. در این پژوهش، منظور از توصیف جزئینگر، استفاده از زبان ملموس و حاوی جزئیات مشخص بود؛ در مقابل، توصیف کلی به بیان رویداد با عباراتی عمومی و کمتر تصویری اشاره داشت.
برای نمونه، جمله «فردی به قتل رسید» توصیفی کلی است؛ اما شرح همان اتفاق با جزئیات حسی و تصویری، رویداد را ملموستر میکند. به گفته پژوهشگر، چنین تفاوتی در نحوه روایت میتواند بر برداشت مخاطب از میزان غیرعادی بودن حادثه اثر بگذارد.
پژوهشگران همچنین شدت آسیب را بررسی کردند؛ از آسیبهای متوسطی که بهبود مییابند تا پیامدهای بسیار شدید و دائمی، مانند مرگ. هدف این بود که مشخص شود کدامیک از این دو عامل، یعنی شدت آسیب یا جزئیات توصیف، نقش بیشتری در ایجاد ترس یا وحشت دارد.
تفاوت ترس و وحشت؛ آزمایش اول چه چیزی را نشان داد؟
در آزمایش نخست، ۶۰ بزرگسال انگلیسیزبان ساکن آمریکا شرکت کردند. شرکتکنندگان چهار تیتر خبری درباره آسیب دیدن یک فرد را خواندند. این تیترها از نظر شدت آسیب و میزان جزئیات توصیفی با یکدیگر تفاوت داشتند.
پس از خواندن هر تیتر، افراد میزان غیرعادی بودن رویداد و واکنش عاطفی خود را ارزیابی کردند. احساس وحشت با ترکیب امتیازهای مربوط به «وحشتزدگی» و «شوک»، و احساس ترس با ترکیب امتیازهای مربوط به «ترسیدن» و «هراس» سنجیده شد.
نتایج نشان داد توصیف آسیبهای شدید بهجای آسیبهای متوسط، احساس وحشت را بیشتر از احساس ترس افزایش میدهد. همچنین، توصیفهای ملموس و جزئینگر در مقایسه با عبارتهای کلی، تأثیر بیشتری بر وحشت داشتند.
بررسی آماری پژوهشگران نشان داد برداشت افراد از غیرعادی بودن رویداد، بخشی از ارتباط میان شدت آسیب و جزئیات توصیف با احساس وحشت را توضیح میدهد. به بیان ساده، وقتی اتفاقی بسیار شدید یا غیرعادی به نظر میرسد، احتمال دارد واکنش عاطفی ما فراتر از ترس معمول باشد.
تفاوت ترس و وحشت؛ آزمایش دوم یافتهها را تأیید کرد
برای بررسی دوباره نتایج، پژوهشگر آزمایش دومی با ۶۰ بزرگسال دیگر انجام داد. روش اجرا و شیوه ارزیابی احساسات مشابه آزمایش اول بود، با این تفاوت که تیتر مربوط به حمله حیوان جای خود را به حمله یک انسان به انسان دیگر داد.
نتایج آزمایش دوم نیز الگوی مشابهی نشان داد. آسیبهای بسیار شدید، احساس وحشت را بیشتر از ترس افزایش دادند. همچنین، توصیفهای ملموس و جزئینگر در مقایسه با توصیفهای کلی، اثر بیشتری بر وحشت داشتند.
در این آزمایش، تأثیر برداشت از غیرعادی بودن رویداد همچنان قابلتوجه بود؛ حتی زمانی که پژوهشگران میزان برانگیختگی جسمانی افراد را نیز در تحلیلها در نظر گرفتند. برانگیختگی جسمانی به میزان فعالشدن بدن در واکنش به یک محرک اشاره دارد.
این یافتهها با این برداشت سازگارند که تفاوت ترس و وحشت را نمیتوان صرفاً با شدت واکنش جسمانی توضیح داد و ارزیابی ذهنی ما از رویداد نیز اهمیت دارد.
تفاوت ترس و وحشت؛ چرا نحوه روایت اخبار اهمیت دارد؟
این پژوهش درباره تفاوت ترس و وحشت نشان میدهد که شیوه بیان یک خبر میتواند بر تجربه عاطفی مخاطب اثر بگذارد. دو تیتر ممکن است درباره یک رویداد واحد باشند، اما استفاده از جزئیات تصویری و ملموس میتواند آن را غیرعادیتر و تکاندهندهتر جلوه دهد.
به گفته تیلور، حتی توصیفهایی که از نظر واقعیتسنجی درست هستند، ممکن است به دلیل انتخاب واژهها و میزان جزئیات، برداشت عاطفی متفاوتی ایجاد کنند. بنابراین، هنگام خواندن اخبار، توجه به تفاوت میان خود رویداد و شیوه روایت آن میتواند به درک بهتر واکنشهای شخصی کمک کند.
البته پژوهشگر تأکید میکند که استفاده از زبان جزئینگر لزوماً نادرست یا دستکاریکننده نیست. از سوی دیگر، توصیف بیش از حد کلی نیز ممکن است شدت واقعی یک آسیب را عادی جلوه دهد. در نتیجه، مسئله اصلی صرفاً پرهیز از جزئیات نیست، بلکه توجه به تناسب و ضرورت آنها در گزارش رویدادهاست.
محدودیتهای پژوهش درباره تفاوت ترس و وحشت چه بود؟
با وجود شباهت نتایج دو آزمایش، این پژوهش محدودیتهایی داشت. تعداد شرکتکنندگان در هر آزمایش ۶۰ نفر بود و همه آنها بزرگسالان انگلیسیزبان ساکن آمریکا بودند؛ بنابراین، برای تعمیم نتایج به جمعیتها و فرهنگهای دیگر به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
همچنین، آزمایشها بر تیترهای کوتاه خبری درباره آسیب دیدن افراد ناشناس متمرکز بودند. هنوز مشخص نیست که همین الگو در موقعیتهایی که وقوع خطر در آنها قابلانتظارتر است، مانند مناطق جنگی، نیز دیده شود یا نه.
از طرف دیگر، پژوهشگران برداشت افراد از غیرعادی بودن رویداد را اندازهگیری کردند، اما این برداشت را مستقیماً دستکاری نکردند. همچنین، ارزیابی احساسات و واکنش جسمانی در یک زمان انجام شد؛ بنابراین، نتایج بهتنهایی ترتیب دقیق شکلگیری این واکنشها را مشخص نمیکنند.
در مجموع، این مطالعه نشان میدهد تفاوت ترس و وحشت ممکن است تا حدی به این بستگی داشته باشد که یک رویداد را چقدر شدید، غیرعادی و ناسازگار با انتظارات خود میدانیم. یافتهها همچنین یادآوری میکنند که انتخاب واژهها و جزئیات در روایت اخبار میتواند بر نحوه دریافت عاطفی مخاطبان اثر بگذارد؛ موضوعی که در زمان مواجهه روزانه با خبرها اهمیت دارد.
منبع
بیشتر بخوانید…
گوش دادن به موسیقی جاز دیجیتال ممکن است به کاهش استرس و تنظیم هیجانها کمک کند
