تزریق میتوکندری به چشم؛ نخستین آزمایش انسانی برای حمایت از سلولهای بینایی
دانشمندان برای نخستین بار تزریق میتوکندری به چشم یک انسان را آزمایش کردهاند؛ روشی نوآورانه که هدف آن رساندن «نیروگاههای کوچک سلولی» به سلولهای آسیبدیده شبکیه است. در این آزمایش، میتوکندریها از سلولهای عضله پای یک زن جوان استخراج و به مایع داخل چشم او تزریق شدند. اگرچه این درمان نتوانست بینایی بیمار را بازگرداند، اما نشانههایی از تغییرات مثبت در عملکرد سلولهای بینایی مشاهده شد و مهمتر از همه، این روش بدون عوارض جدی اولیه انجام شد.
این پژوهش که توسط گروهی از دانشمندان به سرپرستی دیوید پوتریانو از دانشکده پزشکی ایکان در کوه سینای انجام شده، مسیر جدیدی را برای بررسی درمان آسیبهای عصبی چشم باز کرده است.
میتوکندری چیست و چرا برای بینایی اهمیت دارد؟
میتوکندریها ساختارهای بسیار کوچکی داخل سلولها هستند که وظیفه تولید انرژی را بر عهده دارند. آنها مواد غذایی و اکسیژن را به انرژی قابل استفاده برای سلول تبدیل میکنند؛ به همین دلیل گاهی از آنها به عنوان «باتریهای سلول» یاد میشود.
برخی سلولهای بدن، بهویژه سلولهایی که فعالیت زیادی دارند، به انرژی فراوانی نیاز دارند. سلولهای گانگلیونی شبکیه که اطلاعات تصویری را از چشم به مغز منتقل میکنند، از جمله سلولهایی هستند که مصرف انرژی بالایی دارند.
وقتی جریان خون و اکسیژنرسانی به این سلولها مختل شود، میتوکندریها ممکن است آسیب ببینند و این آسیب میتواند به مرگ تدریجی سلولهای بینایی منجر شود.
تزریق میتوکندری به چشم؛ هدف از تزریق میتوکندری به چشم چیست؟
هدف این روش، زنده کردن سلولهای مرده نیست؛ بلکه دانشمندان امیدوارند میتوکندریهای سالم بتوانند انرژی مورد نیاز سلولهایی را که هنوز آسیب برگشتپذیر دارند، دوباره تأمین کنند.
مطالعات پیشین روی حیوانات نشان داده بودند که میتوکندریهای تزریقشده میتوانند توسط سلولهای شبکیه جذب شوند و در برخی شرایط به زنده ماندن سلولهای گانگلیونی شبکیه پس از آسیب کمک کنند.
بر همین اساس، پژوهشگران تصمیم گرفتند این ایده را برای نخستین بار در یک انسان آزمایش کنند.
تزریق میتوکندری به چشم؛ چگونه میتوکندری از پای بیمار به چشم او منتقل شد؟
بیمار این مطالعه، زنی ۲۶ ساله بود که پس از یک خونریزی شدید مغزی و تأخیر حدود ۱۸ ساعته در دریافت درمان، تقریباً بینایی هر دو چشم خود را از دست داده بود.
پس از جراحی نجاتبخش، مشخص شد که کمبود طولانیمدت خون و اکسیژن باعث آسیب شدید به عصبهای بینایی او شده است. چند ماه پس از این اتفاق، بهبود قابل توجهی در وضعیت بینایی او ایجاد نشده بود.
پزشکان برای کاهش احتمال واکنش ایمنی، از سلولهای خود بیمار استفاده کردند. آنها نمونهای از عضله ران او برداشتند و دهها میلیون میتوکندری را از این سلولها استخراج کردند. سپس این میتوکندریهای تازه استخراجشده به مایع ژلهای داخل هر دو چشم تزریق شدند.
تزریق میتوکندری به چشم؛ نتایج اولیه تزریق میتوکندری به چشم چه بود؟
پیش از درمان، پزشکان در ۷۱ روز، ۴۵ بار واکنش مردمک چشم بیمار به نور را بررسی کرده بودند و هیچ پاسخ طبیعی ثبت نشده بود.
اما چند روز پس از تزریق میتوکندری، هر دو چشم در برخی آزمایشها شروع به نشان دادن واکنشهای طبیعیتر کردند. همچنین بررسی فعالیت مغز در چند نوبت پس از درمان، نشان داد که بخشهایی از قشر بینایی مغز همچنان پاسخهای سازمانیافتهای دریافت میکنند.
با این حال، این تغییرات به معنای بازگشت بینایی نبود. قدرت دید بیمار همچنان تقریباً در حد تشخیص نور باقی ماند و بهبود قابل اندازهگیری در دید او مشاهده نشد.
همچنین واکنشهای بهتر مردمک دائمی نبودند؛ چشم چپ تا روز یازدهم و چشم راست تا حدود روز سیونهم گاهی پاسخهای طبیعی نشان دادند.
چرا این پژوهش هنوز درمان قطعی محسوب نمیشود؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، دانشمندان تأکید دارند که این مطالعه تنها روی یک بیمار انجام شده و گروه کنترل نداشته است. همچنین هنوز شواهد مستقیمی وجود ندارد که نشان دهد میتوکندریهای تزریقشده واقعاً وارد سلولهای گانگلیونی شبکیه شدهاند.
بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت که تغییرات مشاهدهشده مستقیماً نتیجه تزریق میتوکندری بوده است.
پژوهشگران همچنین معتقدند ممکن است سلولهای آسیبدیده برای حفظ اثر درمان، در آینده به دریافت دوزهای تکرارشونده میتوکندری سالم نیاز داشته باشند.
تزریق میتوکندری به چشم؛ آینده درمانهای مبتنی بر میتوکندری برای چشم
مهمترین دستاورد این آزمایش، اثبات امکان انجام این روش بدون ایجاد عوارض جدی اولیه است. بدن بیمار واکنش ایمنی خطرناکی نشان نداد و همین موضوع راه را برای تحقیقات بیشتر باز میکند.
اگر مطالعات آینده نشان دهند که میتوکندریهای منتقلشده واقعاً میتوانند عملکرد سلولهای بینایی را بهبود دهند، استفاده از «باتریهای سلولی» بدن خود بیمار ممکن است به روشی جدید برای محافظت از سلولهای آسیبدیده چشم تبدیل شود.
در حال حاضر، پژوهشگران در حال بررسی امکان طراحی آزمایشهای گستردهتر و تزریقهای تکرارشونده هستند تا مشخص شود این فناوری تا چه اندازه میتواند در درمان بیماریهای مرتبط با آسیب عصب بینایی مؤثر باشد.
منبع
بیشتر بخوانید…
لنزهای تماسی خودترمیمشونده؛ فناوری جدیدی که با نور فرابنفش خط و خش را ترمیم میکند
